Đại biểu Lã Thanh Tân
I. Về một số vấn đề lớn:
1. Về việc lập phương án phát triển điện lực, kế hoạch thực hiện phương án phát triển điện lực:
- Luật Điện lực là đạo luật khó, phức tạp; về nội dung thuộc kinh tế kỹ thuật chuyên ngành, chuyên môn sâu, nhưng phạm vi điều chỉnh lại rất rộng, mang tính liên ngành, liên kết lớn, có tác động lớn đến kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng… vì thế phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh (thành phố) được qui định tại điểm e khoản 2 điều 27 Luật Quy hoạch, khi xây dựng Kế hoạch thực hiện qui hoạch cấp tỉnh cần phải xây dựng chi tiết đối với mạng lưới cấp điện cho thành phố, tuy nhiên theo các văn bản qui phạm pháp luật lĩnh vực Kế hoạch - đầu tư, hướng dẫn việc xây dựng kế hoạch thực hiện qui hoạch trong đó có phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh hết sức đơn giản. Như vậy chưa phù hợp qui định lĩnh vực điện lực, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý cũng như gây khó khăn trong quá trình đầu tư phát triển mạng lưới cấp điện cho thành phố.
Thực tế ở Hải Phòng, phương án phát triển lưới điện trong qui hoạch thành phố được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1516/QĐ-TTg mới chỉ đưa ra danh mục công trình đường dây và TBA từ 110kV trở lên mà không cụ thể về số lượng và công suất máy biến áp cấp 110 kV trở xuống, còn đường dây trung thế mới nêu về định hướng phát triển chung, mà chưa qui định chi tiết về danh mục đầu tư lưới điện phân phối, như vậy sẽ ảnh hưởng đến công tác quản lý của cơ quan quản lý Nhà nước khi yêu cầu EVN, NPC đầu tư phát triển các công trình điện cho thành phố do chưa có trong qui hoạch.
- Để phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh (thành phố) mang tính đồng bộ, toàn diện; không chồng chéo với các Luật khác, thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng trong việc đầu tư phát triển lưới điện, đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường điện, vừa phải giải quyết ngay những vấn đề thực tiễn mang tính cấp bách nhưng vẫn đảm bảo được tính dự báo, xử lý các vấn đề phát sinh trong thời gian tới; vừa phục vụ mục tiêu tăng trưởng và phát triển của địa phương. Nên chăng bổ sung quy định rõ thẩm quyền giao cơ quan quản lý chuyên môn lập phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh làm cơ sở tích hợp vào Kế hoạch thực hiện qui hoạch cấp tỉnh (thành phố), có như vậy mới phù hợp tinh thần dự thảo Luật Điện lực: “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm lập, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch thực hiện quy hoạch tỉnh, trong đó có kế hoạch thực hiện phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh. (Thẩm quyền phê duyệt qui hoạch cấp tỉnh của Thủ tướng)
Nhưng về thẩm quyền điều chỉnh kế hoạch thực hiện quy hoạch do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định điều chỉnh: tiến độ các dự án trong thời kỳ quy hoạch theo phân cấp quản lý; phương án đấu nối các dự án nguồn điện theo phạm vi phân cấp về quy hoạch; số lượng và công suất máy biến áp cấp 110 kV trở xuống; số mạch đường dây từ cấp điện áp 110 kV trở xuống, như vậy sẽ đáp ứng yêu cầu tiến độ của việc phát triển lưới điện, nâng cao vai trò hiệu quả quản lý Nhà nước trong đầu tư phát triển điện lực đảm bảo cung cấp đủ điện phục vụ tăng trưởng và phát triển địa phương.
2. Đối với việc phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà:
Trong bối cảnh phát triển năng lượng tái tạo ngày càng trở lên cấp thiết, hệ thống điện mặt trời tự sản tự tiêu và hệ thống lưu trữ năng lượng đang đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Mặc dù trong dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) đã đưa ra việc khuyến khích phát triển loại hình nguồn điện này, nhưng Dự thảo Luật vẫn cần bổ sung các quy định cụ thể để khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư vào lĩnh vực này như:
+ Chính sách rõ ràng về loại hình năng lượng điện mặt trời mái nhà trong đó phân biệt làm rõ khái niệm, phân rõ cấp độ giữa hệ thống mặt trời áp mái tự sử dụng, tự sản tự tiêu với đối tượng đầu tư hệ thống điện mặt trời (qui mô dưới 10MW và không tham gia thị trường bán buôn điện) để bán điện trong các KCN (như KCN DEEP C ở Hải Phòng) hoặc cho các doanh nghiệp thứ cấp.
+ Để góp phần bảo đảm an toàn cho hệ thống điện quốc gia và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, đồng thời giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích từ các dự án năng lượng tái tạo, cần qui định chi tiết các quy định như thủ tục đấu nối, tiêu chuẩn an toàn và phòng cháy, chữa cháy,…
+ Nghiên cứu, cho phép các nhà đầu tư thứ ba tham gia thông qua các mô hình hợp tác như hợp đồng mua bán điện (PPA), giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn tài chính cần thiết để thực hiện chuyển dịch xanh, giảm thiểu áp lực về dòng tiền và thúc đẩy sự phát triển của năng lượng tái tạo. Điều này đặc biệt quan trọng trong giai đoạn các doanh nghiệp đang hướng tới mục tiêu sử dụng năng lượng tái tạo, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững góp phần bảo đảm an toàn cho hệ thống điện quốc gia và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư từ các dự án năng lượng tái tạo.
3. Về trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực hoạt động phát điện, truyền tải điện, phân phối điện
Đề nghị làm rõ hơn về trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực hoạt động phát điện, truyền tải điện, phân phối điện. Các hoạt động phát điện, truyền tải điện, phân phối điện và trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các đơn vị phát điện, đơn vị truyền tải điện và đơn vị phân phối điện có ảnh hưởng đến trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động điện lực, sử dụng điện hoặc có các hoạt động khác liên quan đến hoạt động điện lực tại Việt Nam và được nhắc nhiều lần trong dự thảo Luật Điện lực (tại các Điều 4, 23, 37, 47, 49, 50, 53, 55, 56, 58, 62, 63, 65, 69, 68, 76, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 89, 91, 94, 95, 97, 98, 99, 112, 113, 127, 128…). Tuy nhiên tại Điều 4 của dự thảo chưa có nội dung giải thích về các cụm từ liên quan đến các hoạt động này.
Vì vậy đề nghị bổ sung nội dung giải thích các cụm từ “hoạt động phát điện, truyền tải điện, phân phối điện” hoặc giải thích các cụm từ “đơn vị phát điện, đơn vị truyền tải điện, đơn vị phân phối điện” và các cụm từ “Lưới điện phân phối, Lưới điện truyền tải” vào nội dung tại Điều 4 của Dự thảo Luật điện lực (sửa đổi) để làm rõ hơn về trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của các đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực này.
II. Về một số điều, khoản cụ thể
1. Về điểm a khoản 8 Điều 5. Chính sách của Nhà nước về phát triển điện lực, đề nghị bổ sung như sau:
“8. Chính sách phát triển và vận hành các dự án nhà máy nhiệt điện sử dụng khí:
a) Ưu tiên phát triển nhiệt điện khí sử dụng nguồn khí trong nước, phát triển nhanh nhiệt điện khí sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng, đưa điện khí dần trở thành nguồn cung cấp điện năng quan trọng, hỗ trợ cho điều tiết hệ thống điện; đảm bảo hài hòa lợi ích của các ngành, doanh nghiệp trong phát triển nhiệt điện khí”,
vì thực tế có tình trạng, cùng khai thác sử dụng một nguồn nhiên liệu, cùng trong dự án điện khí trong khi các đơn vị khai thác, bán nhiên liệu thì hiệu quả, doanh thu lợi nhuận cao dẫn đến đơn vị cuối của chuỗi giá trị (sử dụng, tiêu thụ và mua điện) phải mua với giá cao, không có hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, các giá mua điện đầu vào cao này sẽ được tính vào giá điện và khách hàng sử dụng điện sẽ phải gánh chịu các chi phí này.
2. Về Điều 14. Nội dung lập, phê duyệt kế hoạch thực hiện quy hoạch
Đề nghị quy định cụ thể cấp thẩm quyền phê duyệt kế hoạch thực hiện quy hoạch tỉnh, theo đó, tại Khoản 2 Điều 14 dự thảo Luật điện lực (sửa đổi) quy định: “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm lập, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch thực hiện quy hoạch tỉnh, trong đó có kế hoạch thực hiện phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh”. Tuy nhiên, chưa quy định cụ thể cấp thẩm quyền phê duyệt kế hoạch thực hiện quy hoạch tỉnh, đề nghị bổ sung, quy định rõ để thống nhất trong quá trình triển khai thực hiện.
3. Về Điều 19. Nội dung lập, phê duyệt kế hoạch thực hiện quy hoạch
Đề nghị xem xét chỉnh lý nội dung tại điểm a khoản 2 Điều 19 dự thảo Luật điện lực (sửa đổi) “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm phê duyệt danh mục dự án đầu tư lưới điện trung áp, hạ áp cần đầu tư trên địa bàn trên cơ sở đề xuất của các đơn vị điện lực, nhà đầu tư bảo đảm không vượt khối lượng đã phê duyệt trong phương án phát triển nguồn, lưới điện trong quy hoạch tỉnh” thành: “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm phê duyệt danh mục dự án đầu tư lưới điện trung áp cần đầu tư hằng năm trên địa bàn trên cơ sở đề xuất của các đơn vị điện lực, nhà đầu tư bảo đảm không vượt khối lượng đã phê duyệt trong phương án phát triển nguồn, lưới điện trong quy hoạch tỉnh” cho thống nhất với nội dung quy định tại Khoản 3 Điều 10 Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) quy định Lưới điện hạ áp không thuộc phạm vi cấp Quy hoạch phát triển điện lực, phương án phát triển nguồn, lưới điện của tỉnh.
4. Về Điều 23. Trách nhiệm của chủ đầu tư
Đề nghị xem xét chỉnh sửa nội dung tại Khoản 4 Điều 23 quy định trách nhiệm của chủ đầu tư “4. Đầu tư xây dựng trạm điện, công tơ và đường dây dẫn điện đến điểm đấu nối theo thỏa thuận đấu nối trừ trường hợp có thoả thuận khác với đơn vị truyền tải điện, đơn vị phân phối điện bảo đảm quyền lợi giữa các bên nhưng không trái với quy định của pháp luật” thành: “4. Đầu tư xây dựng trạm điện, công tơ và đường dây dẫn điện đến điểm đấu nối theo thỏa thuận đấu nối trong trường hợp có thoả thuận khác với đơn vị truyền tải điện, đơn vị phân phối điện bảo đảm quyền lợi giữa các bên nhưng không trái với quy định của pháp luật”.
5. Về các Điều 29. Hợp đồng dự án và Điều 30. Ngôn ngữ trong hợp đồng dự án và quy định cho các dự án nhà máy điện đầu tư theo phương thức đối tác công tư:
Đề nghị xem xét, bổ sung một số nội dung đặc thù liên quan đến dự án điện BOT như: tiêu chí chọn dự án BOT; chủ thể thực hiện đấu thầu; chủ thể ký bảo lãnh Chính phủ; các quy định đặc thù của hợp đồng mua bán điện năng lượng mặt trời (PPA), luật áp dụng; chủ thể lập dự án nghiên cứu khả thi (FS) và nguồn kinh phí lập FS; các quy định liên quan đến thay đổi nhà đầu tư cho đầy đủ hơn.
6. Về Điều 32. Khảo sát tiềm năng, định hướng phát triển:
Tại điểm c khoản 2 Điều 32, đề nghị bổ sung như sau:
“2. Trách nhiệm tổ chức thực hiện:
…
c) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp thành viên do Doanh nghiệp này nắm giữ 100% vốn điều lệ chủ trì thực hiện tại các khu vực được Bộ Tài nguyên và Môi trường chấp thuận;” để khai thác các nguồn lực của các doanh nghiệp các Tập đoàn kinh tế nhà nước và phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2020. Luật Doanh nghiệp 2020 quy định, Doanh nghiệp nhà nước chỉ là công ty mẹ của các Tập đoàn kinh tế nhà nước.
Tại điểm a khoản 3 Điều 40, đề nghị bổ sung như sau:
“3. Các hình thức lựa chọn nhà đầu tư thực hiện khảo sát tại các khu vực biển trước khi có chủ đầu tư dự án:
a) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100 % vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp thành viên do Doanh nghiệp này nắm giữ 100% vốn điều lệ đề xuất thực hiện và được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận theo đề nghị của Bộ Tài nguyên và Môi trường;”, để khai thác các nguồn lực của các doanh nghiệp, các Tập đoàn kinh tế nhà nước và phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2020. Luật Doanh nghiệp 2020 quy định, Doanh nghiệp nhà nước chỉ là công ty mẹ của các Tập đoàn kinh tế nhà nước.
8. Về Điều 41. Chấp thuận chủ trương đầu tư dự án điện gió ngoài khơi
Tại điểm a khoản 1 Điều 41, đề nghị bổ sung như sau:
“1. Dự án điện gió ngoài khơi thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định tại Luật Đầu tư và quy định sau:
a) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100 % vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp thành viên do Doanh nghiệp này nắm giữ 100% vốn điều lệ đề xuất đầu tư, lập hồ sơ, trình phê duyệt theo pháp luật về đầu tư;”, để khai thác các nguồn lực của các doanh nghiệp các Tập đoàn kinh tế nhà nước và phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2020.
9. Về Điều 42. Lựa chọn nhà đầu tư dự án điện gió ngoài khơi
- Tại điểm c khoản 1 Điều 42, đề nghị bổ sung như sau:
“1. Trừ các trường hợp sau đây, dự án điện gió ngoài khơi phải tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo quy định:
…
c) Dự án được doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100 % vốn điều lệ hoặc doanh nghiệp thành viên do Doanh nghiệp này nắm giữ 100% vốn điều lệ đề xuất thực hiện và được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận.”, để khai thác các nguồn lực của các doanh nghiệp các Tập đoàn kinh tế nhà nước và phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2020.
Về Điều 61. Cấp độ phát triển thị trường điệncạnh tranh 10.
Tại khoản 3 Điều 61, đề nghị bổ sung quy định cụ thể theo hướng cho phép dừng thị trường điện khi giá thị trường điện lên quá cao, ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng hoặc bên mua điện (trong trường hợp chi phí thị trường chưa được chuyển ngang toàn bộ vào giá bán lẻ điện), bởi vì giá thị trường điện ngày càng có xu hướng tăng cao bởi các yếu tố đầu vào như nhiên liệu. Khi đó sẽ có trường hợp giá thị trường lên quá cao và sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng hoặc bên mua điện; do đó, cần có cơ chế xem xét dừng thị trường điện trong trường hợp này và luật hóa trong quy định của Luật Điện lực.
11. Về Điều 81. Quyền và nghĩa vụ của đơn vị phân phối điện
Tại điểm b khoản 2 Điều 81, đề nghị thay cụm từ “theo quy hoạch phát triển điện lực; đầu tư công tơ và đường dây dẫn điện đến công tơ cho bên mua điện” bằng cụm từ “phù hợp với phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh và các quy hoạch khác có liên quan trong phạm vi được cấp phép hoạt động điện lực; đầu tư trạm điện, công tơ và đường dây dẫn điện đến ranh giới quản lý, sử dụng của bên mua điện theo thỏa thuận đấu nối”, bởi lý do:
- Theo quy định tại Điều 10 của dự thảo Luật điện lực (sửa đổi) thì lưới điện phân phối không thuộc phạm vi của “Quy hoạch phát triển điện lực” mà thuộc phạm vi của “Phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh là một nội dung trong quy hoạch tỉnh” và phạm vi của “Các trường hợp không thuộc phạm vi cấp Quy hoạch phát triển điện lực, phương án phát triển nguồn, lưới điện của tỉnh”. Vì theo các quy định của pháp luật hiện hành (Thông tư số 39/2015/TT-BCT ngày 18/11/2015 của Bộ Công Thương) thì “Lưới điện phân phối là phần lưới điện bao gồm các đường dây và trạm điện có cấp điện áp đến 110 kV”.
- Bên mua điện đấu nối vào lưới điện phân phối có thể là đơn vị bán buôn điện, đơn vị bán lẻ điện, các khách hàng sử dụng điện (người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức…) hoặc Chủ đầu tư các dự án phát triển kinh tế xã hội. Vì vậy đơn vị phân phối điện phải có trách nhiệm thực hiện “đầu tư trạm điện, công tơ và đường dây dẫn điện đến ranh giới quản lý, sử dụng của bên mua điện theo thỏa thuận đấu nối, trừ trường hợp có thoả thuận khác với bên mua điện trên cơ sở bảo đảm quyền lợi giữa các bên nhưng không trái với quy định của pháp luật”.
Từ phân tích nêu trên đề nghị sửa đổi điểm b, khoản 2, Điều 81 như sau:
“b) Xây dựng kế hoạch đầu tư phát triển lưới điện phân phối và thực hiện đầu tư phát triển lưới điện phân phối đáp ứng nhu cầu điện phù hợp với phương án phát triển nguồn, lưới điện cấp tỉnh và các quy hoạch khác có liên quan trong phạm vi được cấp phép hoạt động điện lực; đầu tư trạm điện, công tơ và đường dây dẫn điện đến ranh giới quản lý, sử dụng của bên mua điện theo thỏa thuận đấu nối, trừ trường hợp có thoả thuận khác với bên mua điện trên cơ sở bảo đảm quyền lợi giữa các bên nhưng không trái với quy định của pháp luật;”.
12 . Về Điều 130. Quy định chuyển tiếp
Đề nghị bổ sung nội dung liên quan đến việc đầu tư dự án điện gió ngoài khơi vào điều khoản chuyển tiếp, hoặc điều khoản thích hợp để thuận lợi khi thực hiện, cụ thể bổ sung nội dung trong khoản mới Điều 130 như sau
“Triển khai các dự án điện gió ngoài khơi:
a) Doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ đề xuất khu vực biển để thực hiện khảo sát phát triển dự án; đề xuất vị trí, quy mô đầu tư dự án phù hợp với vùng miền trong quy hoạch, kế hoạch thực hiện quy hoạch phát triển điện lực; các kiến nghị về quy định pháp luật còn thiếu để trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận.
b) Thủ tướng Chính phủ giao khu vực biển cho các doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ để khảo sát phát triển dự án và đầu tư xây dựng các dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên.
c) Chính phủ quyết định ban hành các quy định pháp luật còn thiếu để có đủ điều kiện triển khai các dự án này và hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển loại hình điện gió ngoài khơi”.
13. Ngoài ra, đề nghị xem xét bổ sung quy định về quản lý quy họach, phát triển trạm sạc xe điện, an toàn trang thiết bị điện tại các trạm sạc xe điện trong dự thảo Luật điện lực (sửa đổi) nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước đối với loại hình trạm sạc xe điện đang ngày càng phát triển.
Xin kính gửi Tổng Thư ký Quốc hội, Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội để tổng hợp, báo cáo Uỷ ban Thường vụ Quốc hội./.
Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng
