Cảng cá Mắt Rồng, xã Lập Lễ.
Ảnh: DUY THÍNH
Từ nội thành, du khách theo tuyến đường qua cầu Bính, đến Khu đô thị, công nghiệp và dịch vụ VSIP rẽ phải khoảng 4 cây số là đến xã Lập Lễ. Từ xa nhìn lại, vùng quê có truyền thống đi biển nhiều thế kỷ hiện lên đẹp như bức tranh thủy mặc. Trên những cánh đồng cùng các khu vực nuôi trồng thủy sản, những thửa ruộng và ao đầm vuông vức san sát như bàn cờ. Tại các khu dân cư, những ngôi nhà khang trang mọc lên san sát.
Theo ông Vũ Văn Cự, Trưởng Liên tập đoàn đánh cá Nam Triệu, sự giàu có của Lập Lễ có đóng góp rất lớn từ nghề đi biển. Từ bao đời nay, người dân nơi đây vẫn giữ truyền thống đàn ông ra khơi tìm nguồn tôm cá từ lòng biển, phụ nữ tảo tần lo việc gia đình và dạy dỗ con cái. Hiện tại, toàn xã có gần 600 tàu thuyền đánh bắt thủy sản lớn nhỏ, trong đó có hơn 400 tàu vươn khơi có công suất từ 90 CV trở lên cùng hàng nghìn lao động nghề biển. Với người dân Lập Lễ, biển thực sự là “biển bạc”. Mỗi năm, 1 tàu vươn khơi đem lại cho chủ tàu thu nhập từ 400-500 triệu đồng đến trên dưới 2 tỷ đồng. Còn lao động nghề biển, trung bình thu nhập 10-15 triệu đồng trở lên/tháng.
Đến thăm Lập Lễ, không thể bỏ qua địa danh cảng cá Mắt Rồng. Du khách nên đến đây vào buổi sáng sớm hay chiều tà, là thời điểm tàu, thuyền cập bến sau những chuyến ra khơi, để ấn tượng với cảnh nhộn nhịp “trên bến, dưới thuyền”. Dưới mặt nước, tàu thuyền neo đậu san sát. Trên bến, í ới tiếng trả giá cùng những lời thăm hỏi nhau vùng nào lắm tôm, nhiều cá, chuyến đi biển vừa qua đánh bắt thế nào. Trong không khí sực nức mùi vị mặn mòi của biển cả, mùi những mẻ tôm, mực, cá tươi rói chất đầy khoang. Ngoài những loài quen thuộc như mực mai, mực ống, ghẹ, cua, cá thu, cá nhụ, cá đé, cá hồng... rất nhiều loại hải sản lạ mà chỉ người đi biển lâu năm mới biết tên.
Rời cảng cá Mắt Rồng, du khách nên ghé thăm những đầm nuôi hải sản ở khu vực bên cạnh. Chưa vào vụ thu hoạch, du khách sẽ được những chủ đầm hiếu khách mời vào tham quan rồi cùng quây quần bên ấm chè nóng kể chuyện nghề, chuyện quê hương, cùng nhau ngắm bầy cá vược, cá trắm đen giành ăn quẫy nước. Cùng với đi biển, nghề nuôi trồng thủy sản đem lại cuộc sống ấm no cho hàng trăm gia đình với thu nhập từ vài trăm triệu đồng đến hàng tỷ đồng mỗi năm. Cá vược, cá trắm đen Mắt Rồng được người tiêu dùng cả nước ưa chuộng vì chất lượng thuộc vào hàng “tuyệt hảo”. Vì thế, người làm nghề ít lo đầu ra.
Về Lập Lễ, du khách nên tham quan những cơ sở chế biến thủy sản. Từ những loại hải sản tươi ngon đánh bắt từ biển khơi, ngoài bán cho thương lái đưa đi khắp mọi miền Tổ quốc và xuất khẩu, những người phụ nữ khéo tay hay làm ở đây chế biến thành nhiều sản phẩm nổi tiếng để dành dùng dần trong những ngày biển động và để bán cho khách du lịch làm quà biếu tặng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp. Có thể kể đến nước mắm, mắm tôm, cá thu một nắng, chả cá, chả mực, cá khô các loại...
Du khách cũng nên ghé thăm những ngư dân cao tuổi để nghe kể chuyện đi biển. Hàng trăm năm về trước, người dân Lập Lễ đã đóng những con tàu, thuyền lớn rong ruổi trên vùng biển khắp cả nước đánh bắt tôm cá. Đặc biệt, khoảng 30 năm trở về trước, nơi đây có nghề câu cá mập, loài cá được mệnh danh “hung thần biển cả” với những cái tên đã đi vào huyền thoại, như các ông: Đinh Như Tần, Đinh Ngọc Bút, Đinh Khắc Vuông... Ngày ấy, vi cá mập, thứ đặc sản xa xỉ ngày nay được người dân nơi đây dùng để... ăn trừ bữa. Du khách sẽ “mắt tròn, mắt dẹt” khi nghe những lão ngư dân từng gắn bó với biển 50-60 năm kể về nghề đánh bắt cá sủ vàng. Có thời, người dân nơi đây từng chê, ít ăn thịt loài cá bạc tỷ này. Đánh bắt được những con cá 30-40 kg, thậm chí gần tạ, họ chỉ giữ lại cái dạ dày ăn giòn giòn, sật sật, còn đâu “bán tống, bán tháo” với giá “rẻ như cho”.
Thăm Lập Lễ, du khách không nên bỏ qua thưởng thức “đặc sản” tinh thần gắn với cuộc sống, lao động, sản xuất trong vùng là hát Đúm. Hát Đúm tổng Phục (gồm các xã Lập Lễ, Phả Lễ, Phục Lễ và Tam Hưng) có lịch sử hơn 7 thế kỷ, vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trước đây, người dân tổng Phục biểu diễn hát Đúm vào mồng 5 Tết Nguyên đán. Từ năm 2013 đến nay, cứ đến ngày này, các CLB hát Đúm đến từ 5 xã Lập Lễ, Phả Lễ, Phục Lễ, Tam Hưng và Ngũ Lão, lại cùng nhau thi tài với những ca từ, giai điệu cùng trang phục độc đáo, hấp dẫn. Muốn thưởng thức hát Đúm, du khách có thể tìm đến điểm sinh hoạt chung của CLB hát Đúm Lập Lễ vào tối thứ 7 hằng tuần. Hoặc tìm đến nhà nghệ nhân dân gian Đinh Như Hăng, Chủ nhiệm CLB hát Đúm Lập Lễ, ngay gần UBND xã, nghe anh kể về cuộc sống, lao động, sản xuất của người dân Lập Lễ bao đời nay cũng như tâm tình của những chàng trai, cô gái vừa mới bước vào tuổi “cập kê” bằng những ca từ, giai điệu hát Đúm ngọt ngào, sâu lắng...
