Thăm “tổ Việt Minh” ở cụm di tích đình, chùa Xích Thổ

Đình làng Xích Thổ.

Lưu giữ nét xưa, dáng cũ

Cụ Nguyễn Xuân Giớ, ở thôn Xích Thổ, xã Hồng Thái (huyện An Dương)- một cụ cao niên của thôn kể rằng: Đình làng Xích Thổ được xây dựng cùng thời điểm lập làng cách đây khoảng 300 năm, vào cuối thời hậu Lê. Đình làng xưa được xây ở giữa làng, thờ Thành hoàng làng là Nguyễn Trung Thành- một danh tướng thời Hùng Duệ Vương. Trải qua thời gian, đình làng cũ bị đổ nát. Khoảng cuối thế kỷ 18, đình, chùa Xích Thổ được xây dựng lại đồng bộ trên nền đất như hiện nay.

Qua nhiều lần tu bổ, nay đình làng có khuôn viên rộng 1200 m2, mái cong lợp ngói mũi, xây theo lối chữ Đinh, gồm 5 gian tiền đường, 3 gian hậu cung. Giữa gian tiền đường là ban thờ thành hoàng làng. Đình Xích Thổ nay còn giữ 5 đạo sắc phong thần của ngài qua các triều vua: Duy Tân, Thành Thái, Đồng Khánh, Tự Đức, Khải Định. Năm 1942 vua Khải Định sắc phong ngài là Hoàng Hiệp thượng đẳng thần, ghi vào điểm lễ triều đình, truyền cho các nơi thờ phụng lâu dài. Vì thế ngoài Xích Thổ, hiện nay ở các làng ven sông Lạch Tray đều có đình, đền thờ hoặc thờ vọng bài vị ngài. Đặc biệt đình làng Xích Thổ còn lưu giữ được 3 pho tượng cổ, làm bằng gỗ, có niên đại khoảng 200 năm của thành hoàng Phạm Tử Nghi (thời Mạc), Bạch Xích Đại Vương (thời tiền Lý), Bộ Quốc (Triều Trần).

Bên cạnh đó đình còn lưu giữ được bia đá hậu thần (thần bia phả ký) đầu thế kỷ 19, thời vua Thành Thái. Bia ghi công những người có nhiều đóng góp vào việc tu bổ đình, chùa, đảo hồ đình. Bên cạnh đình làng là chùa Hưng Khánh. Nếu ai có dịp đến vãn cảnh chùa, được nghe tiếng chuông chùa ngân nga bên những cánh đồng quê xào xạc và dòng sông Lạch Tray lộng gió, ắt sẽ thấy tâm hồn mình thật yên ả, thư thái. Đây là một ngôi chùa mang vẻ đẹp cổ kính, lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử của Xích Thổ. Trong chùa còn lưu giữ nhiều pho tượng gỗ quý hiếm gần 200 tuổi và 1 pho tượng phật bằng đá có từ 500 năm trước. Chiếc chuông lớn (đại hồng chung) của chùa Hưng Khánh được đúc bằng đồng tại tổng Kiều Yêu từ thế kỷ 19 đến nay vẫn còn nguyên vẹn. Trên thân chuông có khắc bài phú sinh động, giàu ý nghĩa văn hóa.

“Xích Thổ là tổ Việt Minh”

Không chỉ đẹp ở nét cổ kính rêu phong, bởi phong cảnh hữu tình, nên thơ, mà đình, chùa Xích Thổ trở thành nơi chất chứa bao kỷ niệm buồn, vui, là chứng nhân lịch sử, là niềm tự hào của người làng qua bao thế hệ.

Ông Bùi Đức Trạch, Bí thư chi bộ thôn Xích Thổ chia sẻ: Nơi đây xưa là một vùng đầm lầy, nhiều lau sậy, như một bán đảo xa đường lộ, nên sớm trở thành căn cứ địa vững chắc cho các chiến sĩ cách mạng hoạt động ngay trong lòng địch. Và đình, chùa Xích Thổ được chọn là nơi căn cứ chính để nuôi giấu cán bộ. Các hầm bí mật cũng được đào ở khu vườn của đình, chùa để đón các đồng chí cán bộ về hoạt động, chỉ đạo phong trào, không cho địch đóng bốt, lập tề. Ngày đó làng được xứng danh “Xích Thổ là tổ Việt Minh”.

Năm 1950-1954, đình, chùa Xích Thổ lại được chọn là đầu mối đặt trạm giao liên bí mật (Bưu điện khu 2 huyện An Dương) để đưa đón cán bộ, chuyển tài liệu, công văn từ vùng tạm chiếm ra vùng tự do và ngược lại. Năm 1950, đồng chí Nguyễn Dần, nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng, lấy Xích Thổ là cơ sở hoạt động, trực tiếp chỉ đạo trạm giao liên. Năm 1953, đồng chí Đoàn Duy Thành, nguyên Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, nguyên Bí thư Thành ủy cùng nhiều cán bộ cũng về hoạt động cách mạng tại đây.

Trưởng thôn Xích Thổ, Trưởng Ban quản lý di tích Trần Đình Xuân cho biết: Qua 2 cuộc kháng chiến của đất nước, đình, chùa làng Xích Thổ trở thành một chứng nhân lịch sử, là nơi ghi dấu, nhắc nhở nhiều thế hệ người dân quê hương về những năm tháng hào hùng, về sự hy sinh, mất mát lớn lao của bao cán bộ, chiến sĩ và đồng bào để có những chiến công vĩ đại, sự phát triển mọi mặt như ngày nay. Người dân Xích Thổ luôn tự hào về quê hương của 49 liệt sĩ, 5 Mẹ Việt Nam anh hùng, 1 vị lão thành cách mạng và 1 cán bộ tiền khởi nghĩa. Năm 2012, quần thể đình, chùa, bia tưởng niệm Mẹ Việt Nam anh hùng và liệt sĩ Xích Thổ được thành phố công nhận là Di tích lịch sử kháng chiến./.