Thăm 'vườn ươm' nghệ thuật chèo truyền thống

Từ những bước đầu chập chững...

Từ khoảng sân rộng lớn, ồn ào của Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng, bước qua cánh cửa hẹp là bước vào một khoảng không gian riêng biệt của lớp truyền dạy nghệ thuật chèo truyền thống.

Trong căn phòng nhỏ ấy, cô giáo Trần Thị Thúy Nghệ vẫn miệt mài cầm nhịp trống nương theo tiếng hát, nương theo từng điệu múa của các học trò.

Làn điệu lới lơ qua giọng của Lê Mỹ Băng Châu cất lên ngọt lịm: Ta đi chợ dốc ngồi gốc cây đa/ Thấy cô bán rượu mặc áo nâu già, thắt dây lưng xanh... Rồi những lời hát của làn điệu đào liễu: Đi đâu đào liễu một mình/ Hai vai gánh nặng nhật trình đường xa... cũng được Băng Châu thể hiện thuần thục và truyền cảm.

Lê Mỹ Băng Châu là một trong những học sinh xuất sắc nhất của lớp chèo K14, Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng.

Nhìn ánh mắt và nét mặt giàu sức biểu đạt, dáng điệu, cử chỉ mềm mại, uyển chuyển ấy, thật khó hình dung Băng Châu lại là một học sinh rất đạt khi vào các vai Thị Mầu, Mẹ Đốp - vốn có cách thể hiện khá trái ngược khi hát Lới lơ hoặc Đào liễu.

Với Thị Mầu, đó là thần thái lẳng lơ, đầy sức sống, cùng điệu bộ mềm mại, uốn éo làm nổi bật tính cách táo bạo, vượt khỏi khuôn phép xã hội thời phong kiến. Còn với Mẹ Đốp, Băng Châu lại thể hiện một thần thái nhanh nhẹn, hoạt bát, sắc sảo, dân dã và hóm hỉnh, cùng lối diễn thông minh, khả năng ứng đối sắc bén, châm biếm thói hợm hĩnh và những bất công trong xã hội thời phong kiến.

"Vốn yêu chèo, nhưng trước khi vào lớp chèo K14 em chưa hiểu nhiều về bộ môn nghệ thuật truyền thống này. Song càng học càng mê, nhất là sau khi được cô Thúy Nghệ truyền dạy, em đã thấy rằng mình cũng như các bạn phải có trách nhiệm gắn bó, khai thác và phát huy hơn nữa nghệ thuật chèo", Băng Châu nói.

Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng hiện nay được sáp nhập giữa Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật Hải Dương với Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng. Từ những lớp học đơn sơ, với những em học sinh chập chững làm quen với chèo ấy, cả hai ngôi trường này dần khẳng định là nơi đào tạo nghệ thuật chèo uy tín, là cái nôi sản sinh ra các nghệ sĩ chèo tên tuổi sau này.

...đến những mùa quả ngọt

Quy mô nhỏ, ít học viên lại được các lớp chèo biến thành lợi thế, khi cô trò có điều kiện trao đổi nhiều hơn. Cô giáo Trần Thị Thúy Nghệ cho biết chủ trương của nhà trường cũng không tuyển sinh ồ ạt, với quan điểm "ít nhưng tinh", bởi chèo là môn nghệ thuật khó, kén người nghe, kén người học.

Người hát ca mới hay nhưng không hẳn sẽ hát được chèo. Điều đáng mừng nhất đối với cô Thúy Nghệ là sau những bước đầu chập chững, chỉ một thời gian nhập tâm, nhiều em đã bày tỏ niềm yêu thích đặc biệt với chèo.

Trường hợp của em Hà An Phương, nam sinh duy nhất của lớp chèo K14 là một ví dụ. Trước khi đến với ngôi trường này, mặc dù yêu chèo song cậu chưa từng rành rẽ các làn điệu của chèo. Đến nay, sau 2 năm, Hà An Phương khá thuần thục các làn điệu Đường trường bắn thước, Đào liễu, Trần tình, Cấm giá...

Hiện Hà An Phương vào vai Xã trưởng "rất ngọt", với giọng nói thể hiện vẻ oai vệ, hách dịch, lên mặt với người dân, nhấn nhá,thay đổi ngữ điệu để tạo tiếng cười châm biếm, cùng điệu bộ, dáng đi, cách đứng, cử chỉ thể hiện sự ravẻ quyền thế, tự đắc phù hợp với tính cách nhân vật này.

Học tại ngôi trường này và gắn bó đến nay đã 30 năm, cô Thúy Nghệ vẫn luôn dạy học trò rằng, chèo xứ Đông không chỉ là một môn nghệ thuật truyền thống, mà còn là niềm tự hào với hàng trăm năm lịch sử của cả một vùng đất. Yêu và hiểu lịch sử của chèo thì mới yêu được chèo, hát được chèo.

Chèo xứ Đông nổi bật ở nghệ thuật hát, múa, cách nhả chữ, luyến láy tinh tế, lối diễn đĩnh đạc, mực thước và giàu chất trữ tình. Vốn gắn với sinh hoạt cộng đồng, lễ hội, đình làng, các dịp hội hè và đời sống lao động của người nông dân, đến nay, chèo xứ Đông đã được các nghệ sĩ, diễn viên nâng lên một tầm cao mới và xuất hiện ở các hội diễn tầm quốc gia hay sự kiện văn hóa nghệ thuật lớn.

Từ các lớp chèo đơn sơ của Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng, hàng loạt các nghệ sĩ chèo ngày nay đã dần khẳng định tên tuổi và chỗ đứng của mình trong lòng công chúng. Đó là Sông Thương, Hồng Tươi, Quang Minh, Thu Hương, Quang Phúc, sau này có Anh Tuấn, Hồng Dịu, Lan Anh... hầu hết đầu quân cho Nhà hát Chèo xứ Đông của thành phố Cảng ngày nay.

Với Hồng Tươi, bén duyên với chèo từ năm 1997, chị từng giành huy chương vàng với vai Huệ trong vở Cơn bão màu da cam tại Hội diễn sân khấu chèo toàn quốc năm 2009.

Giai đoạn 2011 - 2012, Hồng Tươi thành công và đến gần hơn với công chúng qua vai Đào Lý, vở Đào Lý một cành, giành huy chương vàng và giải thưởng dành cho nữ nghệ sĩ có giọng hát chèo hay nhất tại Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc ở Thái Bình.

Đến năm 2015, danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú dành cho Hồng Tươi là một sự ghi nhận đối với quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc và những đóng góp của chị cho sân khấu chèo Xứ Đông.

Nghệ sĩ Ưu tú Hồng Tươi hay nhiều nghệ sĩ khác là niềm tự hào của Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng. Họ là những lứa quả ngọt sau nhiều năm các thế hệ thầy cô vun xới, gieo trồng.