Mỗi lần phát hiện trống đồng ở Hải Phòng là một câu chuyện đầy thú vị. Từng hiện vật được tìm thấy không chỉ hé mở dấu tích của lịch sử mà còn tái hiện sinh động một thời kỳ rực rỡ của người Việt cổ.
Tháng 10/2005, tại thôn xã An Lương (huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương), nay là xã Hà Tây (thành phố Hải Phòng), người dân trong xóm đang đắp đường qua cánh đồng thì đào được một chiếc trống đồng cổ, bên trong còn có một thạp đồng.
Anh Nguyễn Tiến Bộ, người dân sinh sống gần khu vực phát hiện trống đồng kể lại: “Sau khi đưa được trống và thạp đồng lên khỏi mặt đất, người dân khiêng về để tạm tại nhà một người trong thôn. Bà con trong vùng kéo đến xem đông lắm. Sau đó, hiện vật được cơ quan chức năng tiếp nhận, đưa về bảo tàng địa phương để nghiên cứu, lưu giữ.
Năm 1976, trong quá trình làm thủy lợi tại xã Tiền Tiến (nay là phường Nam Đồng), người dân cũng phát hiện hai chiếc trống đồng ở độ sâu khoảng 3 m. Khi tìm thấy, hai trống úp vào nhau, một chiếc nằm ngửa, chiếc còn lại úp lên trên. Do chưa có kinh nghiệm, khi tách ra, chiếc trống lớn bị vỡ thành nhiều mảnh. Dẫu vậy, những phần còn lại vẫn đủ để xác định đây là hiện vật có niên đại trước Công nguyên.
Xa hơn nữa, ở xã Hà Thanh, huyện Tứ Kỳ (nay là xã Nguyên Giáp), câu chuyện về Trống đồng Hữu Chung vẫn được người dân truyền lại như một kỷ niệm đặc biệt. Năm 1961, trong khi đào đất làm gạch, một hiện vật lớn được phát hiện. Ban đầu, người dân chưa nhận ra giá trị. Nhưng khi cán bộ văn hóa đến kiểm tra, hiện vật đó được xác định là một chiếc trống đồng quý hiếm, gần như còn nguyên vẹn. Theo cứ liệu tại Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2 ghi lại, Trống đồng Hữu Chung là một trong những hiện vật tiêu biểu của văn hóa Đông Sơn, có kiểu dáng hài hòa, kích thước lớn và hoa văn phong phú, phản ánh rõ nét đời sống văn hóa của cư dân Lạc Việt. Trống được phát hiện tại khu vực Tứ Kỳ, nơi từng là trung tâm cư trú quan trọng thời Hùng Vương, với thành Dền thuộc bộ Dương Tuyền. Hiện vật có đường kính mặt 91,5 cm, cao 67 cm, nặng 75 kg. Với những giá trị đặc biệt, năm 2015, Trống đồng Hữu Chung được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Cách đây 65 năm, tại xã Phù Ninh, huyện Thủy Nguyên (nay là xã Việt Khê), trong mộ thuyền được khai quật cũng phát hiện trống đồng. Đây cũng là ngôi mộ thuyền có nhiều đồ tùy táng nhất trong văn hóa Đông Sơn, với hơn 100 hiện vật.
Tất cả những hiện vật trống đồng được phát hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2 và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Không chỉ là hiện vật khảo cổ, những chiếc trống đồng được phát hiện phản ánh một giai đoạn phát triển đạt tới trình độ nhất định của người Việt cổ. Trên mặt trống, hình ngôi sao ở trung tâm, chung quanh là những vành hoa văn nối tiếp nhau, chim bay, người múa, cảnh sinh hoạt… được sắp xếp theo trật tự, lặp lại theo nhịp. Đó không chỉ là hoa văn mà là cách người xưa ghi lại đời sống của mình.
Chị Lê Thị Thủy Ngọc, cán bộ Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2 nhận định, nhìn vào những hình ảnh ấy, có thể hình dung một xã hội nông nghiệp định hình rõ nét. Cư dân sống ven sông, gắn bó với mùa màng, với lễ hội, với những sinh hoạt cộng đồng. Những cảnh giã gạo, múa hát, chèo thuyền… xuất hiện trên mặt trống không phải ngẫu nhiên mà phản ánh chính đời sống thường ngày. Giá trị của trống đồng không dừng lại ở bản thân hiện vật. Mỗi chiếc trống đều gắn với một câu chuyện cụ thể, với địa điểm, với con người đã phát hiện ra nó. Việc gìn giữ không chỉ là bảo quản hiện vật mà còn là giữ lại ký ức văn hóa.
Tiến sĩ sử học Đoàn Trường Sơn cho rằng, trong xã hội thời Văn Lang, Âu Lạc, trống không phải vật dụng phổ biến mà gắn với tầng lớp đứng đầu. Qua kích thước và hoa văn có thể nhận ra vị thế của chủ nhân.
Những phát hiện trống đồng không chỉ góp phần làm rõ thêm diện mạo văn hóa Đông Sơn trên vùng đất Hải Phòng mà còn nhắc nhớ về một thời kỳ rực rỡ của dân tộc. Từ lòng đất, những thanh âm của quá khứ dường như vẫn âm thầm ngân vọng, kết nối hiện tại với cội nguồn.
HẢI MINH
