Thành “nơi đáng sống” để thu hút nhân lực

Khu công nghiệp Đình Vũ, Hải Phòng.

Thị trường lao động giữ vai trò đặc biệt quan trọng, khi Việt Nam đang trong giai đoạn “dân số vàng”. Làm thế nào để không lãng phí cơ hội chỉ duy nhất có một lần này, là vấn đề cả xã hội quan tâm. Bắt đầu “giai đoạn vàng” tư năm 2007, hiện tỷ lệ người trong độ tuổi lao động Việt Nam chiếm gần 70% dân số, trong đó khoảng một nửa là người trẻ, dưới 34 tuổi, theo kết quả Tổng điều tra dân số Việt Nam năm 2019. Nhưng dân số cũng đang già hóa với tốc độ nhanh chưa từng có. Dự báo số người từ 65 tuổi trở lên đạt trên 10% vào năm 2026 và vượt 15% vào năm 2039- thời điểm chấm dứt thời kỳ “dân số vàng” ở Việt Nam. Thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa- hiện đại hóa, đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 là mục tiêu đang được toàn Đảng, toàn dân nỗ lực thực hiện. Có như vậy, Việt Nam mới thoát được “bẫy thu nhập trung bình” để bứt phá, tránh được cảnh “chưa giàu đã già”, như bài học từ nhiều nước.

Tuy nhiên, thị trường lao động Việt Nam dù đã có bước phát triển vượt bậc cả về quy mô và chất lượng, từng bước hiện đại và hội nhập quốc tế, vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội, chưa thích ứng đầy đủ với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chuyển đổi số cùng hội nhập quốc tế. Trong đó, thách thức lớn là chất lượng nhân lực. Theo Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội), cả nước hiện có khoảng 55 triệu lao động, nhưng mới 64,5% qua đào tạo, trong đó 24,5% có bằng cấp, chứng chỉ. Con số này chỉ bằng 1/3 so với các nước mới phát triển như Hàn Quốc, Singapore... Đến nay, nền kinh tế cơ bản vẫn giữ cơ cấu sử dụng lao động giá rẻ, thiếu trầm trọng lao động lành nghề, có chuyên môn kỹ thuật cao, nhà quản lý - là những nhóm có khả năng đổi mới sáng tạo, dẫn dắt tập thể. “Phải tìm lời giải cho những câu hỏi vẫn đang trăn trở của nhiều người, như vì sao kỹ năng người lao động Việt Nam còn thấp; đời sống của một bộ phận công nhân ở các khu công nghiệp, thành phố lớn còn khó khăn, nhất là về vấn đề nhà ở..., từ đó xây dựng được Chiến lược phát triển thị trường lao động bền vững khi thời điểm “dân số vàng” còn đang hiện hữu”- như nhấn mạnh của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại hội nghị.

Trong số giải pháp được các bộ, ngành, doanh nghiệp đề xuất, có việc cần thiết tập trung đáp ứng nguồn cung nhân lực chất lượng cao cho các khu vực, địa phương trọng điểm kinh tế, có nhiều khu công nghiệp, cả về đào tạo và đầu tư hạ tầng cơ bản để phục vụ người lao động và gia đình, như nhà ở, chăm sóc sức khỏe, vui chơi giải trí. Đây cũng là sự thể hiện năng lực cạnh tranh trong thu hút nguồn nhân lực, rộng ra là thu hút đầu tư của các địa phương trước thời cơ, triển vọng đang mở ra rất lớn. Như đại diện Vingroup thông tin, với các dự án lớn tới năm 2025, trong đó có mở rộng sản xuất ô tô điện tại VinFast ở Hải Phòng, doanh nghiệp cần tuyển gấp khoảng từ 80.000-100.000 công nhân. Chưa kể sự chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu mà Việt Nam là điểm đến đầy tiềm năng.

Hải Phòng cũng đang đứng trước nhiều sức ép về tình trạng thiếu lao động. Là địa phương tập trung nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp sử dụng công nghệ cao, hiện đại, nhu cầu lao động chất lượng cao sẽ chiếm tỷ lệ ngày càng lớn. Theo kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, giai đoạn 2021-2025, Hải Phòng đặt mục tiêu “lấp đầy” các khu công nghiệp đang hoạt động; đồng thời xây dựng thêm 15 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 6.400 ha, cùng hàng chục cụm công nghiệp khác; thu hút vốn FDI đạt từ 12,5 tới 15 tỷ USD. Tương ứng quy mô chỉ với khu vực này, ước tính Hải Phòng cần số lượng lao động lên tới 300.000 người, với mức tăng bình quân 16%/năm. Trong đó, nhu cầu lao động phổ thông chiếm khoảng 50%, tương ứng 150.000 người. Công nhân kỹ thuật và lao động đã qua đào tạo khoảng 40%, tương ứng 120.000 người. Còn lại, lao động trình độ bậc trung bao gồm thợ bậc cao, cử nhân, cao đẳng nghề, kỹ sư thực hành khoảng 7%, tương ứng với hơn 20.000 người. Đặc biệt, số lao động có trình độ cao như tiến sĩ, thạc sĩ, kỹ sư, cử nhân có kinh nghiệm khoảng 4% tương ứng với hơn 10.000 người. Theo một số doanh nghiệp, chất lượng lao động là một trong những yếu tố quyết định trong thu hút đầu tư vào thời điểm này. Muốn thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao, Hải Phòng phải đủ khả năng cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao.

Với hạn chế về quy mô dân số thành phố, nguồn lao động tại chỗ không thể đáp ứng. Vì thế, từ lâu nay việc làm thế nào để bảo đảm nguồn cung nhân lực chất lượng cao luôn được Hải Phòng quan tâm. Một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm được thành phố đề ra là tăng cường kết nối cung cầu lao động; hiện đại hóa các cơ sở đào tạo, dạy nghề, giải quyết việc làm. Việc hợp tác quốc tế trong đào tạo cũng được thành phố triển khai từ nhiều năm trước. Bên cạnh đó, tích cực thu hút nguồn nhân lực từ bên ngoài. Nhưng để nhân lực chất lượng cao trở thành nòng cốt phát triển của thành phố “bệ đỡ” cho cực tăng trưởng phía Bắc, Hải Phòng cần làm nhiều, nhanh hơn nữa trong đầu tư cơ sở hạ tầng bảo đảm đời sống để thu hút lao động từ nơi khác đến và ở lại làm việc. Theo hướng này, Hải Phòng đã triển khai nhiều giải pháp, dự án đầu tư cơ sở hạ tầng, nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, thiết chế phục vụ người lao động… để nâng cao sức cạnh tranh. Tuy nhiên, các giải pháp, dự án phải được thực hiện khẩn trương hơn, nhanh chóng đi vào cuộc sống, để Hải Phòng trước hết trở thành “nơi đáng sống” với người lao động, từ đó phát huy sức hấp dẫn tự thân, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao hội tụ về góp phần phát triển thành phố./.