Vườn xuân.
Lâu rồi tôi chưa đến thăm tư gia họa sĩ Nguyễn Hà ở phố Kiều Sơn của quận Hải An. Nhớ cách đây đến 9 năm, tôi được họa sĩ Đặng Tiến rủ đến nhà ông để ngắm hoa anh đào. Những cây anh đào được con ông mang về từ nước ngoài, chăm sóc, kết tụ khí trời đất của Hải Phòng mà bừng nở muôn đóa hoa hồng, đỏ. Bữa ấy là tháng 5, vừa chớm sang hè. Song những cây anh đào trong vườn, trước cửa nhà họa sĩ cao tuổi của Hải Phòng bừng sắc thắm. Năm ấy, lần đầu tôi được ngắm hoa anh đào nhiều và gần đến thế. Còn được tận tay nâng những cánh hoa mỏng tang nhiều lớp đẹp đến nao lòng.
Gần Tết Canh Tý 2020, trở lại nhà ông, tôi những tưởng sẽ gặp các gốc anh đào lâu năm xanh mướt lá chuẩn bị báo mùa hoa rực rỡ. Họa sĩ Đặng Tiến cười, bảo: “Làm gì còn anh đào nữa mà chuẩn bị đón hoa. Được vài đợt hoa, do không đủ kỹ thuật chăm sóc nên cây lần lượt hỏng mất rồi. Giờ đến chơi với ông, ngắm hoa và thiếu nữ trong những bức tranh của ông thôi”.
Nhắc đến hoa và thiếu nữ trong tranh Nguyễn Hà mới nhớ, mỗi bức tranh của ông là cả một khoảng trời mùa xuân ngập nắng và hoa. Bởi thế, ở Hải Phòng, nói đến tranh thiếu nữ, hoa và mùa xuân của Nguyễn Hà là người ta nhớ ngay đến những cảm xúc tươi vui, rộn ràng màu sắc. Lúc nào xem tranh ông cũng thấy yêu đời, phơi phới thanh xuân. Chẳng thế mà tôi, một người không hiểu gì về hội họa, chỉ ngắm tranh ông bằng cảm quan một người yêu màu sắc, thích nghệ thuật và ngưỡng mộ tên tuổi ông, cũng đủ cảm thấy không gian mùa xuân ấm áp như tuôn trào ra ngoài bức họa.
Mùa xuân.
Họa sĩ cao tuổi của Hải Phòng Tết này không còn nhanh nhẹn như những lần tôi gặp ông ở các triển lãm cá nhân, tập thể trong và ngoài thành phố. Có lần, ở triển lãm “Gặp gỡ” diễn ra tại Trung tâm Triển lãm và Mỹ thuật Hải Phòng, ông cười mà trách vui khi tôi gọi ông là “lão họa sĩ”: “Ai bảo tôi già? Tôi không bao giờ già! Nhìn tôi thanh niên thế này cơ mà…”. Ông nói đúng. Người nghệ sĩ không bao giờ già vì tuổi trẻ và tình yêu của họ vĩnh cửu trong những bức tranh. Nhân vật của họ cũng vậy, luôn là những người không tuổi. Nên phụ nữ trong tranh Nguyễn Hà đẹp trường tồn với thời gian. Trong đó, có bức tranh đặc biệt ông vẽ vợ mình, đặt tên là “Người đàn bà đẹp nhất”.
Tôi đem câu chuyện về bức tranh “Người đàn bà đẹp nhất” ông mang trưng bày trên một gallery tại Hà Nội cách đây ít năm mà hỏi, ông cười dí dỏm: “Là tôi thích đặt tên như thế đấy. Tranh tôi vẽ về bà ấy, tôi thích gọi bà ấy như vậy. Với tôi, bà ấy luôn là người phụ nữ đẹp nhất!”. Tôi nhìn sang bà, người bạn đời gắn bó của họa sĩ Nguyễn Hà, thấy bà tủm tỉm cười, một nụ cười hiền dịu, nhẹ nhàng và thắm nồng như mùa xuân. Bà hiền lắm. Chịu thương, chịu khó, chăm sóc chồng, con hết mực. Bà dành cả cuộc đời để bên ông, nuôi dưỡng đam mê nghệ thuật nơi ông. Vì thế, sau mỗi bức tranh của ông đều có bóng dáng bà. Nhất là với bức “Người đàn bà đẹp nhất”, trong đó, khuôn mặt hiền dịu, đoan trang của bà hiện lên giữa bạt ngàn sắc màu của hoa cỏ mùa xuân. Ngắm bức tranh ấy và cả những bức tranh vẽ thiếu nữ, hoa và mùa xuân khác của ông, lòng người yêu mỹ thuật thấy nhẹ nhàng, ấm áp, tựa như không khí của mùa xuân lan tỏa và len khẽ vào tâm khảm người ta vậy.
Tranh của họa sĩ Nguyễn Hà có mặt tại nhiều triển lãm trong và ngoài thành phố. Nhiều bức tranh theo nhà sưu tập ra nước ngoài. Tranh của ông cũng có mặt trong nhiều bộ sưu tập tranh của các nhà sưu tập Hải Phòng và nhiều địa phương của cả nước. Với sáng tác của họa sĩ Nguyễn Hà, người yêu tranh và các nhà sưu tập tranh đều nhận ra nét khác biệt nơi ông. Cho nên nhiều nhà sưu tầm muốn lưu lại tranh của ông như lưu lại một phần hồn cốt của mỹ thuật Hải Phòng. Về nghệ thuật sơn mài, họa sĩ Nguyễn Hà là một trong số những họa sĩ đi đầu của thành phố Cảng với nhiều sáng tác để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng yêu hội họa.
Ấn tượng hơn cả chính là cách ông thể hiện đề tài lựa chọn để sáng tác. Trong nhiều bức tranh của ông có bóng hình thiếu nữ, hoa và mùa xuân. Dù thể hiện đề tài thế nào, ngắm tranh Nguyễn Hà, ngắm những thiếu nữ trong tranh ông, người xem đều như thấy toát lên không khí ấm áp, thanh tân như đang đi giữa mùa xuân vậy. Đó là nét riêng chỉ tranh Nguyễn Hà mới có, cũng là “thương hiệu” của riêng ông- người họa sĩ cá tính đặc biệt của Hải Phòng.
Lại thêm một mùa xuân nữa đến – Xuân Canh Tý 2020. Thay lời kết, xin được gửi lời chúc sức khỏe tới họa sĩ cao tuổi của thành phố Tết này đón tuổi 88. Mong ông luôn khỏe mạnh để cầm cọ vẽ tiếp những bức tranh thiếu nữ, hoa và mùa xuân cuả riêng mình. Và lại mong được gặp ông tươi cười, dí dỏm tại các triển lãm mỹ thuật trong và ngoài thành phố với câu nói quen thuộc: “Ai bảo tôi già? Tôi không bao giờ già…”. Vì trong ông và những bức tranh của ông mãi mãi là thanh xuân./.
Linh Chi
