(HPĐT)- Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (Quốc hội khóa 15) vừa làm việc với UBND thành phố về tình hình thực hiện các quy định của pháp luật trong lĩnh vực đường sắt, những khó khăn, vướng mắc và đóng góp ý kiến phục vụ thẩm tra dự án Luật Đường sắt (sửa đổi). Qua làm việc và khảo sát thực tế, thành phố đề xuất với Đoàn nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn liên quan đến lĩnh vực đường sắt, tạo điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển cơ sở hạ tầng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội.
Tháo gỡ khó khăn
Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Giám đốc Sở Giao thông - Vận tải Vũ Duy Tùng cho biết, Hải Phòng là điểm cuối của tuyến đường sắt khổ 1.000 mm Hà Nội-Hải Phòng, tuyến có kết nối với các tỉnh: Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nội đi Lạng Sơn, Lào Cai, Thái Nguyên và thành phố Hồ Chí Minh. Nhìn chung, trong nhiều năm qua, tuyến đường sắt trên địa bàn thành phố không thay đổi, hạ tầng đường sắt cũ kỹ, phương tiện lạc hậu, chưa kết nối được với các phương thức vận tải khác ngoài đường bộ. Các khu vực cảng biển như bến Đình Vũ, cảng Lạch Huyện là các khu bến chuyên container chưa có đường sắt kết nối trực tiếp và hiện chủ yếu sử dụng phương thức vận chuyển đường bộ.
Bên cạnh thiếu cơ sở hạ tầng, quá trình quản lý, sử dụng đất dành cho đường sắt cũng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, theo quy định của Luật Đường sắt 2017, đường gom phải được xây dựng bên ngoài phạm vi hành lang an toàn giao thông đường sắt để dẫn tới đường ngang hoặc nút giao khác mức gần nhất. Tuy nhiên, khi Luật Đường sắt 2017 có hiệu lực, hành lang an toàn giao thông đường sắt mới chỉ được xác định trên thực địa, chưa được đền bù, giải tỏa theo quy định của pháp luật. Mặt khác, trên địa bàn các quận An Dương, Hồng Bàng hình thành các khu dân cư dọc theo tuyến đường sắt Gia Lâm (Hà Nội)- Hải Phòng. Trường hợp xây dựng đường gom theo quy định của Luật Đường sắt thì chi phí giải phóng mặt bằng rất lớn, không khả thi. Mặt khác, việc xây dựng đường gom chủ yếu phục vụ nhu cầu đi lại của các hộ dân sinh sống dọc đường sắt, sau khi giải phóng mặt bằng để xây dựng đường gom thì đường gom sau khi xây dựng không phát huy hiệu quả vì người dân quen đi lại ở lối đi tự mở. Để tháo gỡ các khó khăn trong việc xây dựng đường gom và hàng rào ngăn cách để xóa bỏ lối đi tự mở, UBND thành phố đề nghị Bộ Giao thông - Vận tải xem xét, sửa đổi quy định tại điểm b, Khoản 4, Điều 17 Luật Đường sắt, cho phép UBND cấp tỉnh quyết định việc xây dựng đường gom trong phạm vi hành lang an toàn giao thông đường sắt để xóa bỏ lối đi tự mở trên đường sắt, trên cơ sở ý kiến tham gia của cơ quan quản lý đường sắt.
Sớm điều chỉnh luật phù hợp
Bên cạnh đó, việc thực hiện các quy định của pháp luật trong lĩnh vực đường sắt của thành phố còn gặp một số khó khăn khác. Cụ thể, sau hơn 5 năm triển khai Luật Đường sắt 2017, Trung ương chưa có quy định về đầu tư xây dựng đường sắt địa phương phục vụ nhu cầu vận tải hành khách và hàng hóa trong địa giới hành chính của một tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nhằm phát triển kinh tế- xã hội của địa phương. Đồng thời, chưa có quy định yêu cầu ràng buộc về kết nối đường sắt với trung tâm các đô thị lớn, cảng biển, cảng hàng không, các khu đầu mối hàng hóa lớn dẫn đến trong thực tế khi xây dựng cảng biển, các chủ đầu tư không đầu tư xây dựng đường sắt kết nối với cảng, cụ thể như đầu tư tuyến đường sắt kết nối với các khu vực cảng biển Đình Vũ, cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện. Đồng thời, cũng như chưa có yêu cầu ràng buộc về kết nối đường sắt với các phương thức vận tải hành khách công cộng tại các trung tâm đô thị hay các quy định về khai thác quỹ đất vùng phụ cận ga đường sắt. Do đó, việc nghiên cứu, bổ sung các nội dung này trong dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi) là cần thiết và phù hợp nhu cầu thực tiễn.
Tại Quyết định số 1516/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định: xây dựng mới tuyến đường sắt Hà Nội- Hải Phòng (thuộc tuyến đường sắt Lào Cai-Hà NộiHải Phòng và Lạng Sơn-Hà Nội-Hải Phòng) song song với tuyến đường bộ cao tốc Hà Nội-Hải Phòng kết nối Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng với các khu bến cảng Đình Vũ, Nam Đồ Sơn và Lạch Huyện; tuyến đường sắt ven biển Nam Định- Thái Bình- Hải Phòng- Quảng Ninh; xây dựng 4 tuyến đường sắt đô thị và các ga kết nối các đô thị, khu chức năng và đầu mối giao thông chính của thành phố...
Mặt khác, trong dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi) có đưa ra quy định về đường sắt vùng, tuy nhiên chưa làm rõ đường sắt vùng thuộc hệ thống đường sắt quốc gia hay đường sắt địa phương. Từ đó, xác định chủ thể đầu tư xây dựng và tổ chức quản lý, bảo trì tài sản đầu tư. Nếu thuộc hệ thống đường sắt quốc gia sẽ do ngân sách Trung ương bố trí kinh phí quản lý, bảo trì. Trường hợp thuộc hệ thống đường sắt địa phương sẽ do các địa phương có tuyến đường sắt đi qua chịu trách nhiệm. Đồng thời, xem xét có cơ chế hỗ trợ từ nguồn vốn ngân sách Trung ương để phát triển (đầu tư, quản lý, bảo trì) đường sắt vùng trong trường hợp thuộc hệ thống đường sắt địa phương. Ngoài ra, tại các đô thị lớn, nhất là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, giao thông công cộng ngày càng có vai trò quan trọng, trong đó hệ thống đường sắt đô thị được coi là trục xương sống của mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông, tuy nhiên thực tế đầu tư đường sắt đô thị (metro) tại hai đô thị lớn nhất cả nước gặp nhiều khó khăn, phức tạp dẫn đến đội vốn, chậm tiến độ. Do vậy, thành phố Hải Phòng kiến nghị trong dự thảo Luật Đường sắt (sửa đổi) trên cơ sở đúc rút kinh nghiệm tại các dự án đang triển khai ở hai thành phố lớn kể trên, cần có định hướng cơ chế, chính sách, huy động nguồn lực đặc thù để các địa phương như Hải Phòng nghiên cứu triển khai thực hiện trong thời gian sắp tới. Trên cơ sở ý kiến của thành phố, đồng chí Tạ Đình Thi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (Quốc hội khóa 15) nhất trí cần thiết phải sửa đổi Luật Đường sắt 2017 để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế-xã hội của các địa phương, nhất là phát triển hạ tầng cơ sở. Đồng chí đề nghị cơ quan soạn thảo dự án luật tiếp thu đầy đủ ý kiến của UBND thành phố Hải Phòng để tổng hợp, điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện hồ sơ dự thảo dự án luật trình Quốc hội xem xét.
