Tháo gỡ vướng mắc khi thi hành bản án, quyết định của Tòa án về đất đai

Thửa đất anh Nguyễn Hồng Q. mua trúng đấu giá bị chủ cũ quây rào tôn ngăn cản quản lý, sử dụng.

Phán quyết khó thực thi trên thực tế

Thực hiện Quyết định số 38/2016/QĐST-KDTM công nhận sự thỏa thuận giữa các đương sự của Tòa án, Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam có đơn đề nghị Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) huyện Thủy Nguyên phát mại tài sản thế chấp là thửa đất số 156, tờ bản đồ số 6, diện tích 661,6 m2 tại thôn 6 xã Lại Xuân để thu hồi nợ do anh Chu Anh Tr., ở thôn 6 xã Lại Xuân (huyện Thủy Nguyên) không có khả năng trả nợ khoản vay tại ngân hàng. Khi anh Tr. không tự nguyện thi hành án, Chi cục THADS huyện Thủy Nguyên cưỡng chế, bán đấu giá thửa đất nói trên. Tháng 3-2021, anh Nguyễn Hồng Q., ở thôn Hòa Nhất, xã Đặng Cương (huyện An Dương) trúng đấu giá thửa đất, nhưng đến tháng 8-2022 vẫn chưa thể tiếp cận, sử dụng do anh Tr. dựng cổng, quây rào tôn ngăn cản anh Q. vào khu đất trên. Quan sát tại thực địa, phóng viên nhận thấy thửa đất bán đấu giá nằm ở phía ngoài thửa đất gia đình anh Tr. đang quản lý, sử dụng, bao gồm cả phần lối đi. Do không còn lối đi vào nhà nên anh Tr. nhất quyết không bàn giao khu đất đấu giá thành công cho người trúng là anh Q.

Cũng có quyết định công nhận sự thỏa thuận giữa các đương sự của Tòa án từ năm 2015 và quyết định thi hành án của Chi cục THADS huyện An Lão từ tháng 5-2016, nhưng đến nay việc phát mại nhà, đất của ông Trịnh Văn Ứng và bà Nguyễn Thị Thúy, ở thôn Cát Tiên, xã Quang Trung (huyện An Lão) để thu hồi khoản vay nợ của Công ty TNHH thương mại Thanh Thúy (do ông Ứng làm giám đốc) đối với Ngân hàng TMCP dầu khí Toàn Cầu chi nhánh Hải Phòng vẫn chưa giải quyết được. Tại bản án của TAND huyện An Lão, tài sản thế chấp khoản vay 1,5 tỷ đồng được xác định theo hợp đồng thế chấp tại ngân hàng là căn nhà 3 tầng cao 16 m, diện tích sàn 598,8 m2 trên diện tích đất 724 m2, được UBND huyện An Lão cấp GCNQSDĐ cho vợ chồng ông Ứng, bà Thúy vào tháng 10-2012. Tuy nhiên, trên thực tế, 55 m2 đất trong diện tích 598,8 m2 xây dựng căn nhà 3 tầng nói trên được gia đình ông Ứng mua của một hộ khác nhưng chưa hoàn thiện thủ tục sang tên. Do đó, cơ quan THADS huyện An Lão chưa thể làm các thủ tục kê biên xử lý tài sản theo quy định.

Đây chỉ là hai trong số rất nhiều vụ việc thi hành các bản án, quyết định của Tòa án về đất đai bị vướng mắc do không thống nhất giữa thông tin thửa đất trên phán quyết của Tòa với hiện trạng sử dụng thực tế. Các vụ việc tồn đọng, kéo dài nhiều năm, trở thành điểm “nóng” phức tạp, dễ dẫn tới mất an ninh trật tự trên địa bàn, làm giảm hiệu lực của các bản án, quyết định của cơ quan Tòa án có hiệu lực pháp luật, mất nhiều thời gian, công sức của cơ quan THADS, ảnh hưởng quyền lợi của các bên liên quan.

Cần xác minh hiện trạng sử dụng đất

Theo Trưởng Phòng Kiểm sát THADS (Phòng 11, Viện KSND thành phố) Vũ Văn Tùng, trên thực tế có rất nhiều vụ việc vướng mắc, khó giải quyết do nguyên nhân có sự không thống nhất giữa thông tin về tài sản, đất đai trong phán quyết của cơ quan Tòa án với hiện trạng sử dụng đất trên thực tế, nhất là các vụ việc liên quan tới tín dụng ngân hàng. Qua thực tế kiểm sát, Viện KSND thành phố xác định một trong các nguyên nhân là do nhiều tổ chức tín dụng khi tiến hành cho vay thẩm định hiện trạng tài sản chưa kỹ lưỡng theo đúng quy định nội bộ cũng như quy định của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng theo Quyết định số 1 6 2 7 / 2 0 0 1 / Q Đ - N H N N ngày 31-12-2001 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Nguyên nhân nữa là nội dung phán quyết của Tòa án trong các bản án, quyết định chưa làm rõ được thực tế hiện trạng sử dụng nhà, đất là các tài sản thế chấp hoặc tài sản tranh chấp giữa các bên đương sự; chưa lường hết được vướng mắc khi tổ chức thi hành các quyết định phát mại tài sản trên thực tế.

Do vậy, từ năm 2019, Viện KSND thành phố kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh Hải Phòng có biện pháp chỉ đạo, giám sát việc thẩm định tài sản bảo đảm trước khi cho vay của các tổ chức tín dụng. Trong quá trình kiểm sát các vụ việc phát mại tài sản thế chấp là nhà, đất, cơ quan Viện Kiểm sát yêu cầu cán bộ THADS phải thẩm định thực tế sử dụng nhà, đất; kịp thời có kiến nghị trở lại khi có cơ sở với cơ quan Tòa án trước khi tổ chức kê biên, bán đấu giá tài sản để THA theo quy định tại điều 10, Thông tư liên tịch số 11/2016/TTLTBTP-TANDTC-VKSNDTC ngày 1-8-2016 để kịp thời giải quyết, tháo gỡ vướng mắc. Riêng đối với cơ quan Tòa án, cũng cần quan tâm làm tốt công tác xác minh hiện trạng nhà đất để nội dung phán quyết của các bản án, quyết định chặt chẽ và có tính khả thi cao, tránh việc phán quyết theo tài liệu giấy tờ, không sát với thực trạng quản lý, sử dụng đất của các đương sự, dẫn đến khó khăn khi thi hành bản án, quyết định./.

Thống kê từ Cục THADS thành phố, 6 tháng năm 2022, các cơ quan THADS thành phố thi hành được 50 việc trong tổng số 860 việc liên quan đến tín dụng, ngân hàng cần giải quyết.