Kinh tế toàn cầu đang trong trạng thái căng thẳng chờ đợi khi thời hạn ngày 9/7 - cột mốc quan trọng về thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra - đang cận kề.
Theo Al Jazeera, ngày 9/7 đánh dấu mốc kết thúc của lệnh tạm hoãn 90 ngày mà Tổng thống Donald Trump công bố hồi tháng 4, sau khi kế hoạch “Ngày Giải phóng” khiến thị trường tài chính toàn cầu chao đảo. Với hàng tỷ USD giá trị giao thương quốc tế đang bị đe dọa, các đối tác thương mại của Mỹ đang gấp rút tiến hành đàm phán nhằm tránh kịch bản tiêu cực cho nền kinh tế, trong bối cảnh nhiều chi tiết về các bước đi tiếp theo của Nhà Trắng vẫn còn mơ hồ.
Một trong những câu hỏi lớn hiện nay là điều gì sẽ xảy ra khi đến hạn chót. Chính quyền Trump cảnh báo các quốc gia không đạt thỏa thuận thương mại sẽ phải chịu mức thuế cao hơn. Tuy nhiên, đến thời điểm này, nhiều chi tiết vẫn chưa được làm rõ: quốc gia nào sẽ bị ảnh hưởng, mức độ áp thuế ra sao, và liệu có thêm các ngoại lệ hay không. Ngày 6/7, Tổng thống Trump cho biết sẽ gửi thư cho một số quốc gia trong tuần để thông báo mức thuế mới, đồng thời nhấn mạnh rằng Mỹ đã đạt được một số thỏa thuận thương mại. Trước đó, ông từng tuyên bố sẽ gửi thư hoặc hoàn tất các thỏa thuận với “hầu hết các quốc gia” trước thời hạn, nhưng không nêu rõ danh tính cụ thể.
Cùng ngày 6/7, trong cuộc phỏng vấn với CNN, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định những quốc gia không đạt thỏa thuận sẽ phải chịu thuế cao hơn kể từ ngày 1/8. Ông bác bỏ thông tin rằng thời hạn áp thuế có thể bị lùi lại và nhấn mạnh mức thuế sẽ trở lại mức từng được công bố ngày 2/4. Trong khi đó, Tổng thống Trump gợi ý rằng mức thuế có thể lên tới 70%, cao hơn mức tối đa 50% từng được nêu trong kế hoạch “Ngày Giải phóng”.
Sự bất ổn càng gia tăng khi ngày 6/7, ông Trump tiếp tục đe dọa áp thêm 10% thuế đối với các quốc gia đồng minh có “chính sách chống Mỹ”, đặc biệt nhắm vào nhóm BRICS – gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Chính sách này sẽ không có ngoại lệ. Cảm ơn quý vị đã quan tâm!”.
Bà Deborah Elms, Giám đốc Chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich (Singapore), nhận định việc dự đoán diễn biến tiếp theo ngày càng khó khăn hơn do thông tin trái chiều từ Nhà Trắng. Bà cho biết thêm, với việc chưa có nhiều thỏa thuận được công bố trước ngày 9/7, không loại trừ khả năng Mỹ vừa đưa ra các cảnh báo thuế mới, vừa để ngỏ khả năng gia hạn nếu các đề xuất được coi là đủ hấp dẫn.
Tính đến nay, chỉ có ba quốc gia chính thức công bố đã đạt thỏa thuận thương mại với Mỹ: Trung Quốc, Vương quốc Anh và Việt Nam. Tuy nhiên, các thỏa thuận này chủ yếu nhằm giảm mức thuế, chứ không xóa bỏ hoàn toàn. Theo thỏa thuận Mỹ – Trung, thuế trên hàng hóa Trung Quốc giảm từ 145% xuống 30%, trong khi hàng hóa Mỹ xuất khẩu sang Trung Quốc được giảm từ 125% xuống 10%. Đây là biện pháp tạm hoãn trong 90 ngày, chưa giải quyết các bất đồng sâu xa. Với Anh, mức thuế hiện giữ ở ngưỡng 10%. Việt Nam đạt thỏa thuận giảm thuế xuất khẩu từ 46% xuống 20%, và 40% cho hàng hóa “trung chuyển”.
Các đối tác thương mại lớn khác như Liên minh châu Âu (EU), Canada, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn đang tích cực đàm phán. Giới chức Mỹ cho biết các cuộc đàm phán chủ yếu tập trung vào khoảng 15 quốc gia, chiếm phần lớn thâm hụt thương mại của Mỹ. Theo Washington Post, EU – đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ – đang nỗ lực hoàn tất thỏa thuận sơ bộ nhằm hoãn giải quyết các vấn đề gai góc trước thời hạn 9/7, với mục tiêu tránh bị áp thuế 50% theo đề xuất từ chính quyền Trump. Ở châu Á, CNBC-TV18 cho biết Ấn Độ dự kiến sẽ ký một “thỏa thuận thương mại nhỏ” trong vòng 24 – 48 giờ tới, với mức thuế trung bình khoảng 10%, theo các nguồn tin giấu tên.
Ông Andrew K. McAllister, chuyên gia thuộc Nhóm Thương mại Quốc tế tại công ty luật Holland & Knight (Washington, D.C.), nhận định rằng Tổng thống Trump có thể công bố một số thỏa thuận nhỏ như với Trung Quốc, Việt Nam và Anh, nhưng phần lớn các quốc gia khác sẽ phải đối mặt với mức thuế áp dụng trên diện rộng. “Tôi tin rằng chính sách thuế quan này sẽ còn kéo dài. Với những quốc gia mà chính quyền Mỹ cho rằng đang gây trở ngại nghiêm trọng cho hàng hóa Mỹ, khả năng áp thuế cao hơn là điều có thể xảy ra”, ông McAllister chia sẻ.
Các chuyên gia kinh tế thống nhất rằng chính sách thuế cao kéo dài có thể dẫn đến chi phí tiêu dùng tăng và làm chậm lại đà tăng trưởng của cả kinh tế Mỹ và toàn cầu. Tháng trước, Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đồng loạt hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu – từ 2,8% xuống 2,3% và từ 3,3% xuống 2,9%. Tuy nhiên, đánh giá tác động từ cuộc chiến thương mại hiện gặp nhiều khó khăn do các quyết định liên tục thay đổi và những tín hiệu trái chiều từ Nhà Trắng.
Mặc dù các mức thuế cao nhất vẫn đang tạm hoãn, thuế cơ bản 10% đã được áp dụng trên toàn bộ hàng nhập khẩu vào Mỹ, trong khi hàng hóa từ Trung Quốc vẫn chịu thuế hai chữ số. Nghiên cứu của JP Morgan ước tính, thuế nhập khẩu 10% áp dụng rộng rãi và mức 110% với hàng Trung Quốc có thể khiến GDP toàn cầu giảm 1%. Nếu thuế đối với Trung Quốc ở mức 60%, GDP toàn cầu có thể mất khoảng 0,7%. Tác động tức thời chưa rõ rệt, nhưng giới chuyên gia cảnh báo rằng lạm phát có thể tăng vọt khi các doanh nghiệp cạn kiệt hàng tồn kho được tích trữ trước đó nhằm tránh chi phí tăng.
Một số dấu hiệu bất ổn đã xuất hiện. Theo Bộ Thương mại Mỹ, chi tiêu tiêu dùng giảm 0,1% trong tháng 5 – lần giảm đầu tiên kể từ tháng 1. Ngân hàng ING (Hà Lan) cảnh báo: “Chúng ta chưa thể chắc chắn rằng tác động tiêu cực nhất của chính sách thuế quan đã xảy ra. Việc trì hoãn áp thuế với Trung Quốc có thể tránh được một cuộc suy thoái sâu, nhưng hậu quả kinh tế thường xuất hiện muộn. Tâm lý thị trường hiện vẫn rất mong manh”.
Nhìn chung, với hàng loạt thỏa thuận chưa hoàn tất, các mức thuế còn tạm hoãn và nguy cơ áp thuế cao hơn đối với nhiều quốc gia, chính sách thương mại của Mỹ đang tạo ra sự bất ổn chưa từng có trên thị trường toàn cầu. Các đối tác thương mại của Washington phải đẩy nhanh đàm phán, trong khi doanh nghiệp và nhà đầu tư lo ngại về tác động lâu dài đến chi phí, tăng trưởng và ổn định kinh tế. Cuộc chiến thuế quan này vì thế không chỉ là vấn đề chính trị nội bộ Mỹ, mà còn là một trong những yếu tố định hình triển vọng kinh tế toàn cầu trong những tháng tới.
.jpg "Trung Quốc lên tiếng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dịu giọng về thuế quan")
