(HPĐT)- Từ ngày 1-7-2025, Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi năm 2024 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế (BHYT) chính thức có hiệu lực. Hai bộ luật có những điều chỉnh quan trọng nhằm tăng cường chế tài xử lý nghiêm các hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Một trong những điểm nổi bật là việc quy định rõ ràng hơn về hành vi chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm, nhất là bổ sung khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng BHXH, BHYT. Những điều chỉnh này thể hiện quyết tâm siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật về BHXH, BHYT nhằm bảo đảm tối đa quyền lợi chính đáng của người lao động và tiếp tục củng cố nền an sinh xã hội bền vững.
Có thể thấy, thời gian qua, tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT diễn ra phổ biến, dai dẳng tại nhiều địa phương, trong đó có Hải Phòng, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người lao động. Tính đến tháng 6-2025, trên địa bàn thành phố có hơn 640 đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN từ 2 tháng trở lên với số tiền chậm đóng phải tính lãi lên đến hơn 960 tỷ đồng. Một số vi phạm của doanh nghiệp như: làm giả hợp đồng lao động để trục lợi quỹ, ký hợp đồng khoán, cộng tác viên để trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động. Khi bị thanh tra, kiểm tra thì cố tình chây ỳ không nộp sau khi đã bị xử phạt hành chính. Ngoài ra, việc áp dụng biện pháp cưỡng chế, khấu trừ từ tài khoản của tổ chức vi phạm cũng gặp nhiều khó khăn do tài khoản không có số dư hoặc các tổ chức tín dụng không hợp tác cung cấp thông tin theo yêu cầu. Không những thế, việc điều tra, xử lý hình sự, khởi kiện các đơn vị vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN còn gặp khó khăn do việc phân biệt có hành vi vi phạm hay do chậm đóng vì khó khăn thực sự hay “lách luật”, dẫn đến tình trạng chậm đóng kéo dài, do đó ảnh hưởng đến công tác nắm bắt tình hình, thu thập tài liệu và điều tra, xử lý.
Những khó khăn, vướng mắc trên sẽ có biện pháp giải quyết, tháo gỡ từ ngày 1-7- 2025. Theo đó, Luật BHXH năm 2024 và Luật BHYT năm 2024 phân định rõ giữa hai hành vi vi phạm chậm đóng và trốn đóng BHXH, BHYT, giúp cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn để xác định hành vi vi phạm và áp dụng chế tài xử lý phù hợp. Đáng chú ý, riêng với hành vi trốn đóng, người sử dụng lao động còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Đây là điểm mới, thể hiện rõ sự nghiêm khắc trong công tác quản lý nhà nước về BHXH, BHYT. Việc áp dụng mức lãi suất phạt cố định hằng ngày cùng với các chế tài mạnh mẽ tại hai bộ Luật BHXH, BHYT lần này đang được kỳ vọng sẽ góp phần hiệu quả hơn nữa trong việc nâng cao tính răn đe, ngăn chặn tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, tăng cường tính tuân thủ pháp luật về BHXH, BHYT thời gian tới.
Ở khía cạnh khác, việc siết chặt kỷ cương trong đóng BHXH không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là vấn đề nhân văn, thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người lao động. Khi quyền lợi về BHXH được bảo đảm, người lao động mới yên tâm làm việc, cống hiến và gắn bó lâu dài. Luật sửa đổi không chỉ nhằm bảo vệ người lao động mà còn hướng tới mục tiêu cao hơn đó là tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh. Doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ sẽ không bị “thiệt” trước các đối thủ vi phạm mà không bị xử lý như trước đây. Đây cũng là thông điệp mạnh mẽ về xây dựng “Chính phủ liêm chính, kiến tạo phát triển”, trong đó, mọi hành vi vi phạm đều bị xử lý công khai, minh bạch. Điều này phù hợp với lộ trình cải cách chính sách BHXH đến năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết số 28- NQ/TW của trung ương, hướng đến mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH và nâng cao năng lực quản lý, thanh kiểm tra. Vì vậy, để Luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, các ngành liên quan, nhất là cơ quan BHXH tăng cường công tác tuyên truyền quy định mới, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm đối với doanh nghiệp cố tình vi phạm, trốn đóng bảo hiểm đối với người lao động.
HOÀNG XUÂN
