Từ những bức tường tranh ở khu dân cư đến các công trình tượng đài, phù điêu tại những không gian lớn, những nét vẽ đang góp thêm màu sắc cho diện mạo Hải Phòng.
Mới đây, Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Lê Chân tổ chức lễ gắn biển những bức tường tranh thuộc mô hình “Sắc màu đường tàu phường Lê Chân”. Những mảng tường trống dọc khu dân cư được thay đổi bằng màu sắc và hình ảnh, vừa làm đẹp cảnh quan, vừa tạo thêm điểm nhấn trên tuyến đường.
Trước đó, tại khu vực đường tàu phường An Biên, 8 bức tranh tường 3D được thực hiện trên những bức tường cũ. Hoa phượng được chọn làm hình ảnh chủ đạo, cùng những thông điệp về môi trường và xây dựng khu dân cư xanh, sạch, đẹp.
Công viên Tượng đài Chiến thắng Cát Bi đang được xây dựng tại khu vực Cảng Hàng không quốc tế Cát Bi rộng 2,68 ha, tổng mức đầu tư gần 120 tỷ đồng, với tượng đài cao 14,4m được kỳ vọng sẽ là điểm nhấn về kiến trúc. Vị trí ngay cửa ngõ hàng không khiến công trình không chỉ ghi dấu một sự kiện lịch sử mà còn góp phần giới thiệu hình ảnh thành phố với du khách.
Tại Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp Hải Phòng vừa phát động cuộc thi sáng tác mẫu phác thảo phù điêu. Tác phẩm được chọn sẽ đặt tại khu vực quảng trường, tượng đài của khu di tích, thể hiện thân thế, sự nghiệp, tư tưởng và di sản của Nguyễn Bỉnh Khiêm, đồng thời phù hợp với không gian kiến trúc, cảnh quan nơi đây. Cuộc thi sáng tác phù điêu tại Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm là nối tiếp việc Hải Phòng đưa nghệ thuật vào không gian công cộng.
Hiện thành phố đã có tượng đài Nữ tướng Lê Chân, tượng Bác Hồ, các công trình gắn với Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Đức Cảnh, Kim Đồng, tượng đài “Tiếng sấm đường 5” cùng nhiều công trình điêu khắc, phù điêu, tranh tường. Phần lớn các tác phẩm gắn với lịch sử, văn hóa hoặc góp phần chỉnh trang cảnh quan. Đây cũng là nền tảng để thành phố tiếp tục đa dạng hóa cách thể hiện, đưa nghệ thuật gần hơn với đời sống và đặc trưng của từng không gian.
Họa sĩ Nguyễn Lan Hương, Hội viên Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tại Hải Phòng cho rằng, nghệ thuật công cộng không nhất thiết phải gắn với một nhân vật, một sự kiện hay câu chuyện lịch sử. Theo chị, dòng sông, những cây cầu, đời sống người dân, nhịp sống công nghiệp, những mùa hoa phượng hay cảm xúc của con người khi sống ở thành phố đều có thể trở thành chất liệu.
Những gợi ý ấy cho thấy chất liệu để sáng tác ở Hải Phòng không chỉ nằm trong những câu chuyện đã được định danh. Nhiều hình ảnh quen thuộc của thành phố, nếu được nhìn từ góc độ khác và chuyển hóa bằng ngôn ngữ nghệ thuật phù hợp, cũng có thể tạo nên những tác phẩm gắn với không gian và đời sống của thành phố.
Cảng biển, sông nước, công nghiệp, những cây cầu, biển đảo, kiến trúc đô thị, đời sống người lao động... là những hình ảnh thường được nhắc tới khi nói về Hải Phòng. Nhưng đưa những hình ảnh ấy vào tác phẩm không đơn giản là vẽ thêm một con tàu hay dựng thêm một biểu tượng mà là tìm về nét đẹp của thành phố Cảng.
Kiến trúc sư Nguyễn Minh Trí, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hải Phòng cho rằng, nghệ sĩ cần nghiên cứu sâu hơn về tinh thần, tính cách và ký ức đô thị Hải Phòng rồi chuyển hóa chúng thành hình khối, màu sắc, vật liệu, ánh sáng và những hình thức biểu đạt đương đại. Theo anh, chất liệu thép, cấu kiện công nghiệp, dây cáp, container, âm thanh cảng biển hay hình ảnh sóng nước đều có thể trở thành chất liệu sáng tác, thay vì mô phỏng trực tiếp con tàu hay bến cảng.
Cách tiếp cận này càng có ý nghĩa khi Hải Phòng đang hình thành thêm nhiều không gian đô thị mới. Mỗi công viên ven sông, quảng trường, tuyến phố hay khu vực gần cảng đều có vị trí, cảnh quan và chức năng khác nhau. Nếu nghệ thuật được tính đến ngay từ khi quy hoạch, thiết kế và xây dựng không gian, tác phẩm sẽ có điều kiện gắn với kiến trúc, cảnh quan và đời sống nơi đó, thay vì chỉ được bổ sung sau khi công trình đã hoàn thành.
Cũng theo Kiến trúc sư Nguyễn Minh Trí, giờ là lúc cần thay đổi tư duy từ “đặt tác phẩm vào công trình” sang “tích hợp nghệ thuật ngay từ quá trình kiến tạo không gian”. "Nghệ thuật công cộng cần được xem là một cấu phần của quy hoạch, tương tự cây xanh, cảnh quan, chiếu sáng hay tiện ích đô thị", anh cho biết.
Họa sĩ Nguyễn Lan Hương cho rằng, một tác phẩm trong không gian công cộng trước hết cần gắn với nơi hiện diện, tạo được trải nghiệm cho người dân và có bản sắc riêng. "Không phải cứ mới là hay; quan trọng hơn là tác phẩm phù hợp không gian, giúp người dân nhận ra một phần đặc trưng của nơi mình đang sống. Bởi nếu đặt ở một thành phố khác mà vẫn phù hợp, tác phẩm sẽ khó tạo được sự gắn bó với chính không gian ấy", chị nói.
Những góc nhìn trên gợi mở hướng tiếp cận rộng hơn cho những công trình nghệ thuật công cộng trong thời gian tới. Thành phố có thể tiếp tục khai thác những chất liệu quen thuộc, nhưng bằng nhiều cách thể hiện khác nhau, phù hợp từng không gian và đời sống đô thị. Khi đó, mỗi tác phẩm không chỉ góp phần làm đẹp không gian mà còn giúp thể hiện một Hải Phòng hôm nay đa dạng, năng động và giàu bản sắc.
HÀ LINH
