(HPĐT)- Sáng 13-5, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 35/2021/QH15 của Quốc hội về thí điểm cơ chế chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng. Các chính sách đặc thù thành phố đề xuất thực hiện gồm 6 nhóm lớn với 41 chính sách cụ thể. Trong đó, có đề xuất về việc thí điểm phân cấp cho UBND thành phố trong thực hiện các chính sách về thu hồi đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất để triển khai mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Những kết quả từ thực tế
Thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, dự án trọng điểm quốc gia, trong tháng 5-2025, căn cứ hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án, UBND thành phố chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với cơ quan chuyên môn và các quận, huyện xác định vị trí mốc chỉ giới dự kiến thu hồi đất, chôn các mốc giới trên thực địa. Các địa phương ghi nhận hiện trạng sử dụng đất, các công trình trong hướng tuyến của dự án tại thời điểm cắm mốc giới dự kiến.
Cùng với việc triển khai dự án tuyến đường sắt cao tốc Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Dương Đình Ổn, để đẩy mạnh tiến độ, quá trình phát triển kinh tế thành phố, rất cần triển khai sớm các công trình, dự án lớn. Vướng mắc trong giải phóng mặt bằng là “điểm nghẽn” lớn ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện đối với các dự án, nhất là các dự án có quy mô sử dụng đất lớn. Việc thực hiện thí điểm phân cấp giải phóng mặt bằng bảo đảm tiến độ thực hiện dự án lớn.
Chẳng hạn như, đối với dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, thành phố đặt mục tiêu đến tháng 8-2025 hoàn thành giải phóng mặt bằng; tháng 12-2025, khởi công dự án, nhưng đến thời điểm này, hướng tuyến chính thức dự án chưa được Ban Quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng) bàn giao, nên phải chờ có hướng tuyến chính thức, mới tiến hành đo đạc, kiểm kê đất đai. Như vậy, cần thêm ít nhất 3, 4 tháng nữa, chính quyền địa phương mới có được thông tin, dữ liệu về số hộ, số tổ chức cần thu hồi đất. Do vậy, rất khó bảo đảm tiến độ đề ra. Đến thời điểm này, Sở Nông nghiệp và Môi trường cơ bản hoàn thành lập trích đo, trích lục các thửa đất phục vụ công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng. Trong thời gian tới, ngay sau khi có hướng tuyến chính thức, Sở sẽ hướng dẫn các địa phương rà soát, khớp số liệu, đồng thời có thể ban hành thông báo thu hồi đất và triển khai phương án giải phóng mặt bằng. Theo Phó giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất - Quản lý dự án quận Dương Kinh Tô Tân Hiệp, tiến độ do Thủ tướng Chính phủ giao là cơ sở quan trọng để cắm mốc giới, từ đó phục vụ công tác tuyên truyền, vận động nhân dân ủng hộ chủ trương thực hiện dự án. Đồng thời, việc cắm mốc giới cũng giúp ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để trục lợi.
Rõ quy định việc thực hiện thí điểm
Tờ trình của UBND thành phố về việc đề xuất chính sách đặc thù phân tích rõ: hiện, trình tự, thủ tục thu hồi đất được quy định tại Điều 87 Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Theo đó, công tác thu hồi đất phải tiến hành theo các bước xây dựng và thực hiện kế hoạch thu hồi đất; điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm đất đai; lập, thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư... Các bước trên chỉ thực hiện sau khi dự án được phê duyệt và lựa chọn chủ đầu tư. Tuy nhiên, trong quá trình thu hồi đất sẽ phát sinh trường hợp người sử dụng đất không phối hợp với cơ quan chức năng. Như vậy, cơ quan chức năng phải cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc, cưỡng chế thu hồi đất. Thực tế cho thấy, không ít dự án bị chậm tiến độ do những phát sinh này.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Dương Đình Ổn cũng thông tin, việc cơ quan chức năng nhà nước thực hiện kiểm đếm, đo đạc trước khi lựa chọn nhà đầu tư dự án là biện pháp kỹ thuật. Biện pháp này có thể rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục chuẩn bị đầu tư dự án khoảng 5-6 tháng. Sau khi lựa chọn nhà đầu tư, các thủ tục thu hồi đất, công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện theo quy định của Luật Đất đai nhưng không triển khai lại việc đo đạc, kiểm đếm đất đai, tài sản gắn liền với đất mà chỉ cập nhật lại số liệu (nếu có). Việc này bảo đảm quyền lợi người sử dụng đất vì thông tin đất đai, tài sản trên đất đáp ứng yêu cầu về sự chính xác. Danh mục các dự án dự kiến áp dụng: các khu công nghiệp, công nghệ cao có quy mô hơn 100 ha; cụm công nghiệp, khu đô thị, khu dân cư nông thôn, dự án đầu tư trong khu kinh tế, trung tâm logistics có quy mô hơn 50 ha; dự án mà công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tách thành dự án độc lập theo quy định pháp luật đầu tư công.
Thực hiện Luật Đất đai 2013, thành phố Hải Phòng có nhiều giải pháp nâng cao hơn hiệu quả, hiệu lực quản lý. Nhiều nội dung góp ý về sửa đổi Luật đất đai của thành phố được tiếp thu đưa vào Luật Đất đai 2024. Có thể thấy, đề xuất thí điểm phân cấp về công tác giải phóng mặt bằng là một trong sự chủ động đổi mới của thành phố. Sự thông qua của Quốc hội là điều kiện để thành phố Hải Phòng đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư.
