Thị trường thực phẩm chức năng bị thả nổi

Thực phẩm chức năng làm giả của Công ty TNHH Hồng An Phong.

Trên địa bàn thành phố, từ các quầy, hiệu, nhà thuốc tây y, đông y, các cửa hàng tiện ích hay các siêu thị lớn như Co.op Mart, BigC đến các trang mạng xã hội facebook, zalo… đều chào bán thực phẩm chức năng với hàng trăm chủng loại như sữa, trà giảm cân, trà thảo dược…. Có nơi, thực phẩm chức năng được quảng cáo “vống” công dụng như “thần được” để chữa các loại bệnh từ tim mạch, huyết áp, gút, xương khớp… đến cả bệnh ung thư.

Không ít cửa hàng, công ty “mập mờ” giới thiệu công dụng của thực phẩm chức năng để bán kiếm lời. Chị Nguyễn Thị Mai, ở phố Lương Khánh Thiện (quận Ngô Quyền) cho biết, sau sinh, chị cảm thấy nặng nề với cơ thể tăng vọt 10 kg. Ra hiệu thuốc, chị được giới thiệu uống trà giảm cân “siêu tốc” với giá 500 nghìn/hộp (15 gói). Chị uống liền 4 hộp mất 2 triệu đồng trong 2 tháng, nhưng cân nặng của chị không hề giảm. Không chỉ chị Mai mua phải thực phẩm chức năng đắt tiền, hiệu quả không như mong muốn, bà Vũ Thị Ích, ở thôn Mỹ Liệt, xã Lưu Kiếm (huyện Thủy Nguyên) từng “đắng lòng” khi thường xuyên mua hộp Vinaca ung thư Co3.2 của Công ty TNHH Hồng An Phong (huyện An Dương) để chữa ung thư gan cho chồng. Kết quả, chồng bà không qua khỏi mà gia đình còn mất tiền oan. Đặc biệt, thời gian gần đây, trên mạng xã hội, nhiều người rầm rộ rao bán các loại thực phẩm chức năng từ trong nước sản xuất đến xách tay từ nước ngoài. Người mua như mất phương hướng khi “bơi” trong bể thông tin về công dụng, giá cả của các loại thực phẩm chức năng được quảng cáo trên mạng.

Sự bùng nổ này tạo cơ hội cho nhiều đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng giả, kém chất lượng có đất làm ăn. Thực tế, trong tháng 6 vừa qua, lực lượng quản lý thị trường thành phố Hà Nội bắt giữ 7 tấn thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm giả. Trước đó, vào tháng 4-2018, lực lượng chức năng phát hiện Công ty TNHH Hồng An Phong, ở xã Hồng Phong, huyện An Dương chuyên sản xuất thực phẩm chức năng Vinaca hỗ trợ điều trị ung thư được sản xuất bằng than tre.

Thực phẩm chức năng làm giả của Công ty TNHH Hồng An Phong.

Đủ điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm mới được hoạt động

Lý giải về việc khó kiểm soát hoạt động thực phẩm chức năng hiện nay, Phó chi cục trưởng Chi cục Vệ sinh an toàn thực phẩm thành phố (Sở Y tế) Nguyễn Xuân Chiến cho rằng: Việc mua bán thực phẩm chức năng trên thị trường tự do, nhất là kinh doanh online hiện nay khá rầm rộ và dễ dãi như mua “mớ rau, con cá”. Bởi, ai cũng có thể tư vấn cách sử dụng dù không có chuyên môn. Nguy cơ mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng qua kênh này rất cao, vì cơ quan chức năng khó truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, loại hình kinh doanh này còn mới, Chi cục chưa quản lý được, mà hiện nay chỉ quản lý 5 cơ sở sản xuất và 20 cơ sở kinh doanh thực phẩm chức năng trên địa bàn thành phố. Còn khoảng 800 quầy, hiệu, nhà thuốc kinh doanh thực phẩm chức năng trên địa bàn thành phố do Sở Y tế quản lý. Trong khi đó, lực lượng thanh tra của ngành Y tế còn mỏng, chưa thể kiểm tra thường xuyên, triệt để việc bán thực phẩm chức năng của các nhà thuốc.

Cũng theo ông Nguyễn Xuân Chiến, quy định của nhà nước về lĩnh việc này còn nhiều lỗ hổng. Theo Thông tư 26 của Bộ Y tế ban hành năm 2012 quy định cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng… nhưng không bắt buộc những cơ sở nhỏ lẻ phải có. Chủ cơ sở chỉ cần đăng ký kinh doanh là có thể sản xuất hoặc bán thực phẩm chức năng. Đây là kẽ hở để một số cơ sở sản xuất, đưa ra thị trường thực phẩm chức năng kém chất lượng hoặc làm giả. Vì vậy, các ngành chức năng rất khó kiểm soát hoạt động về lĩnh vực này từ khâu sản xuất.

Thiết nghĩ, thực phẩm chức năng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng, nên quy định bắt buộc cơ sở sản xuất, kinh doanh đủ điều kiện bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm mới được hoạt động. Bên cạnh đó, Nhà nước nên có quy định cụ thể để siết chặt hoạt động kinh doanh thực phẩm chức năng qua mạng xã hội. Lực lượng quản lý thị trường cần tăng cường phối hợp với ngành Y tế đẩy mạnh kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng. Từ đó, xử lý và công khai các cơ sở vi phạm lên website của các ngành, trên các phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại địa phương để phòng ngừa các vi phạm trong lĩnh vực này. Hiện nay, thói quen của người tiêu dùng khi sử dụng thực phẩm chức năng chủ yếu qua mách bảo của người quen, người bán hàng. Người tiêu dùng cần sớm thay đổi thói quen không tốt này. Đó là nên mua thực phẩm chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa và chọn mua tại các cơ sở uy tín. Đồng thời, khi sử dụng, người tiêu dùng nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng để bảo vệ sức khỏe bản thân.