Thích ứng linh hoạt trước áp lực xâm nhập mặn

Chuyển đổi sản xuất

Theo đánh giá của Trạm Quản lý công trình Cầu Xe - An Thổ, giai đoạn 2004 - 2019, tình hình xâm nhập mặn trên hệ thống tương đối ổn định. Độ mặn xuất hiện theo mùa, thời gian ảnh hưởng ngắn và mức độ không quá lớn, cao nhất ghi nhận là 3,7‰ vào tháng 12/2019.

Tuy nhiên, từ năm 2020 đến nay, dưới tác động của biến đổi khí hậu, lượng nước ngọt từ thượng nguồn suy giảm cùng diễn biến thủy văn bất thường đã khiến xâm nhập mặn gia tăng cả về cường độ lẫn thời gian ảnh hưởng. Trong vụ đông xuân 2025 - 2026, độ mặn lớn nhất tại cống Cầu Xe đạt 6,8‰ và tại cống An Thổ đạt 7,7‰.

Trước thực tế này, các địa phương không chỉ tập trung vào các biện pháp ứng phó trước mắt mà còn chủ động chuyển sang thích ứng lâu dài thông qua điều chỉnh cơ cấu sản xuất và lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện hạn, mặn.

Tại xã Nguyên Giáp, nhiều hộ dân đã chuyển diện tích cấy lúa sang cải tạo ruộng để khai thác rươi hoặc trồng chuối, rau màu có khả năng chịu hạn, chịu mặn tốt hơn. Gia đình ông Đồng Viết Trực ở thôn Quý Cao cải tạo 2 mẫu ruộng để khai thác rươi, cáy. Ông Trực cho biết: “Mấy năm nay nước vụ đông xuân hay bị nhiễm mặn, chuột phá hại nhiều nên tôi quyết định đầu tư cải tạo toàn bộ diện tích này để khai thác rươi. Vụ rươi vừa qua, gia đình thu lãi từ 12 - 15 triệu đồng/sào ruộng rươi, cao gấp từ 7 - 8 lần so với cấy lúa”.

Bên cạnh chuyển đổi sản xuất, xã Nguyên Giáp còn chủ động theo dõi diễn biến độ mặn tại các cửa cống để điều tiết nguồn nước. Khi độ mặn vượt ngưỡng cho phép, địa phương tạm dừng lấy nước vào hệ thống kênh nội đồng và tranh thủ thời điểm các hồ thủy điện xả nước, độ mặn giảm để tích trữ nước ngọt phục vụ sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND xã Nguyên Giáp Nguyễn Anh Tuấn cho biết: “Tình trạng nước bị nhiễm mặn thường xảy ra từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau. Xã khuyến cáo người dân chủ động tích trữ nước ngọt khi có điều kiện thuận lợi, sử dụng nước tiết kiệm, lấy nước theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn và thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo nguồn nước, độ mặn”.

Đối với những diện tích chưa thể chuyển đổi sang cây trồng khác, các hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp chủ động đưa vào sản xuất các giống lúa có khả năng thích ứng với điều kiện bất lợi hoặc phát triển mô hình lúa hữu cơ kết hợp khai thác rươi, cáy.

Theo ông Phạm Xuân Luận, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp An Thanh (xã Chí Minh), giống ST25 đang được khuyến khích mở rộng tại địa phương do có khả năng chịu mặn khá tốt, chất lượng gạo cao, phù hợp với điều kiện đồng đất và mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp đôi so với nhiều giống lúa thông thường.

Chủ động từ sớm, từ xa

Thực tiễn cho thấy, thích ứng với xâm nhập mặn đã trở thành yêu cầu lâu dài đối với các địa phương ven sông. Đại diện Trạm Quản lý công trình Cầu Xe - An Thổ cho biết đơn vị duy trì quan trắc độ mặn hằng ngày, theo dõi sát diễn biến nguồn nước và thủy triều để vận hành linh hoạt các cống ngăn mặn, giữ ngọt, đồng thời thường xuyên cung cấp thông tin cảnh báo để địa phương và người dân chủ động trong sản xuất.

Thời gian tới, Trạm Quản lý công trình Cầu Xe - An Thổ sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng dự báo, xây dựng phương án vận hành công trình theo từng cấp độ xâm nhập mặn, tăng cường tích trữ nguồn nước ngọt trong hệ thống và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyên Giáp, về lâu dài địa phương sẽ tiếp tục nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời đề xuất nâng cấp hệ thống thủy lợi, cải tạo cống An Thổ và các công trình đã xuống cấp để nâng cao hiệu quả điều tiết nước, phòng chống xâm nhập mặn.

Sự chủ động của chính quyền địa phương, đơn vị quản lý công trình thủy lợi cùng tinh thần linh hoạt của người dân đang góp phần bảo đảm sản xuất nông nghiệp ổn định, giảm thiểu thiệt hại và từng bước thích ứng hiệu quả với tình trạng xâm nhập mặn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.