(HPĐT)- Đối với nghệ thuật truyền thống, âm nhạc có vai trò vô cùng quan trọng. Âm nhạc không chỉ là đôi cánh nâng giọng hát nghệ sĩ, diễn viên, mà còn góp phần làm sống dậy “phần hồn” của vở diễn. Thế nhưng, lực lượng làm nên “phần hồn” ấy - đội ngũ nhạc công sân khấu Hải Phòng lại đang thiếu hụt trầm trọng.
Các nhạc công Đoàn Chèo Hải Phòng nỗ lực truyền nghề, đào tạo thế hệ trẻ (ảnh chụp trước 27-4-2021).
Trong biểu diễn nghệ thuật truyền thống, âm nhạc và diễn xuất không thể tách rời, nhất là với các loại hình tuồng, chèo, cải lương…, âm nhạc càng có ý nghĩa quan trọng. Trung bình, mỗi dàn nhạc của các đoàn nghệ thuật truyền thống phải có từ 8-10 người chơi các loại nhạc cụ dân tộc khác nhau. Tuy nhiên, hiện nhiều đoàn nghệ thuật chỉ duy trì được vài ba nhạc công, cho dù họ đều có thể chơi nhiều nhạc cụ, nhưng vẫn không thể lấp khoảng trống âm thanh khi cần thể hiện những đoạn hòa tấu phức tạp. Điều này vô hình trung làm giảm hiệu quả phần nhạc trong biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống.
Trưởng đoàn Cải lương Hải Phòng Vũ Gia Thùy chia sẻ: Tại các dàn nhạc nghệ thuật truyền thống nói chung và đặc biệt là các đoàn nghệ thuật ca kịch, trong đó có bộ môn sân khấu cải lương nói riêng, lực lượng nhạc công ngày càng thiếu trầm trọng. Trong nhiều năm qua, Đoàn Cải lương Hải Phòng vẫn là nơi nổi tiếng vì có dàn nhạc cải lương vào loại hay nhất miền Bắc, nhưng nếu so với quy chuẩn, đoàn còn thiếu nhiều, vì hiện tại chỉ có 3 nhạc công chơi ghi ta cải lương, đàn tranh và đàn sếu, trong khi nếu đầy đủ cần phải có 8-10 người.
Lý giải cho việc thiếu hụt này, anh Thùy cho biết, có nhiều nguyên nhân, song đối với riêng sân khấu cải lương, điều đáng lưu ý là nhiều năm trở lại đây, công tác đào tạo nhạc công cải lương có nhiều hạn chế. Ngay cả Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh (Hà Nội) - cái nôi đào tạo nghệ sĩ, diễn viên cho sân khấu ca kịch cả nước, đến nay cũng không còn đào tạo nhạc công cho bộ môn cải lương, một phần vì không có thầy chuyên sâu, phần nữa là sức thu hút sinh viên vào lĩnh vực này hầu như không có.
Cũng trong tình trạng tương tự, dàn nhạc của Đoàn Chèo Hải Phòng hiện có 5 nhạc công biên chế chơi các nhạc cụ như trống, nhị, tam thập lục, senlo… và 2 nhạc công hợp đồng. Trưởng Đoàn Trần Quốc Kiên bày tỏ: Vì thiếu nhạc công nên để bảo đảm chất lượng các vở diễn, Đoàn thường phải “mượn” thêm 3-4 nhạc công mỗi khi có chương trình biểu diễn với chi phí từ 7-10 triệu đồng/vở diễn. Việc kinh phí cho mỗi chương trình bị “đội lên” như vậy ảnh hưởng đến thu nhập, đời sống của anh em nghệ sĩ, diễn viên trong đoàn.
Nguyên nhân của thực trạng trên có rất nhiều, trong đó có sự hạn chế về kinh phí, cơ chế đãi ngộ đối với người nghệ sĩ, nhạc công và việc tinh giản biên chế, không có hợp đồng chuyên môn… khiến không ít đoàn khó khăn. Mặt khác, việc đào tạo nhạc công sân khấu truyền thống không đơn giản. Để trở thành diễn viên, thí sinh có giọng hát, ngoại hình đạt yêu cầu thì đào tạo vài ba năm có thể diễn được, nhưng việc đào tạo nhạc công đòi hỏi thời gian lâu hơn, từ 4-5 năm. Ngay cả các học viên tốt nghiệp các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp cũng chưa chắc thích ứng dàn nhạc của đơn vị nghệ thuật.
Ông Trần Quốc Kiên cho biết thêm: Thực trạng thiếu nghệ sĩ, diễn viên, đạo diễn nói chung và thiếu nhạc công nói riêng mà sân khấu truyền thống đang phải đối mặt cần được khắc phục đồng bộ. Để có một đội ngũ nhạc công sân khấu dân tộc, các đoàn nghệ thuật tự thân vận động là việc rất khó, cần có sự hỗ trợ của Nhà nước, thành phố với chính sách ưu tiên, cơ chế đặc thù cho nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công có nghề, tạo điều kiện để họ bảo đảm cuộc sống, có cơ hội được làm nghề, gắn bó, phát triển nghề, truyền nghề, đào tạo cho thế hệ trẻ. Những nhà quản lý và hoạt động sân khấu, nhất là sân khấu truyền thống dân tộc cần có định hướng, tập trung việc nâng cao chất lượng vở diễn, thu hút và tạo dựng các lớp người xem gắn bó với sân khấu dân tộc, giúp thế hệ trẻ hiểu và yêu quý những giá trị văn hóa dân tộc truyền thống./.
Bài và ảnh: XUÂN HẠ
