“Thơ bốn câu” mà sâu sắc tình đời

Nhà thơ Đoàn Minh Ngọc bên "đứa con tinh thần mới chào đời" của mình. Ảnh: NGUYỄN THẮNG

Xem thơ “như nhật ký tâm hồn” nên mỗi khi đặt bút, nhà thơ Đoàn Minh Ngọc vẫn tự nhắc mình khiêm nhường và trung thực, vì sau mỗi vần điệu, câu chữ ấy là “Sự đời bao điều thấy/ Tập viết vần khai tâm!”. Từ “Hương bưởi” vườn nhà, vườn khế ở quê, khi thì vì lý do nghề nghiệp, khi thì của kẻ lãng du, “đôi chân trần mát lịm phù sa” của thi nhân, đã đi suốt dặm dài non nước. Đến đâu, ông cũng ghi lại những cảm thức mang dấu ấn riêng tư, giầu triết lý. Đến “Đảo Cò” nơi phố Hiến “Thuyền ai bồng bềnh mơ ước/ Đảo lành cò đậu… người ơi”.

Bằng lối chơi chữ, nhà thơ tạo ra một ám ảnh nghịch lý “Cơn bão xoáy nghiêng chiều Đà Nẵng/ Nơi thanh bình bỗng chẳng bình yên/ Không còn mây trôi bồng bềnh bảng lảng/ Xé rách trời những trận mưa xiên”. Nhìn “Những cặp tình nhân thả dấu chân in bờ cát mịn” ở bãi biển Nha Trang, lòng dâng trào hoài niệm “Một mình ai lặng thầm nước biển lúc chiều tà”. Nhưng khi đến Đà Lạt, đôi đã sóng đôi, thì hơi ấm của tình yêu ngọt lành và kỳ diệu, ủ trái thông già giữa lòng tay anh và em “đã khiến quả thông già tách vỏ/ Em giật mình… mắt long lanh màu cỏ/ Anh bàng hoàng… cây thông non vươn rễ biếc xanh”. Cũng trên cao nguyên xanh, nơi lời buồn bài hát cũ, giờ là mùa hoa dã quỳ, không gian rực rỡ một màu “Vàng trời, vàng đất, vàng em/ Vàng anh, vàng cả người xem dã quỳ/ Xa nhau vàng mấy mùa đi/ Nhớ nhau vàng thuở tình si dã quỳ!”.

Là nhà giáo, nên không ngạc nhiên khi thấy đầy ắp trong thơ Đoàn Minh Ngọc những tâm sự, cảm xúc về nghề. Người đọc có thể gặp lại tâm trạng vừa bồn chồn chờ đợi vừa vỡ òa niềm vui của giờ lên lớp đầu tiên: “Tiếng trống ơi sao mà lâu thế/ Thời gian ngừng khi tiếng trống vang lên”. Sẽ có hồi ức về lán học làng hoa vào xuân giữa thời chống đế quốc Mỹ, mà lung linh sắc hương và thơ thới lãng mạn nhường này: “Lán học vào xuân giữa vườn nhà/ Trắng lay- ơn, tím vi-ô-lét/ Hồn thầy thơm hương hoa đợi Tết/ Mắt trò lấp lánh sắc muôn hoa”. Đến lúc giã từ bục giảng, vẫn còn những dư vang khôn nguôi: “Xa phấn trắng, bảng đen, lớp học/ Mái tóc pha sương, nghề khó nhọc/ Trống trường ơi vang vọng suốt đời”.

Phải kể tới nhiều cảm xúc của nhà giáo- nhà thơ, về các tác giả và nhân vật văn học. Nhà thơ thể hiện sự tinh tế, lựa chọn ngôn từ cô đọng để nhập thân và lẩy ra được những tinh hoa, tinh túy, khơi gợi nhiều rung ngân sâu xa. Ông suy cảm về dáng Nguyễn Khuyến mùa thu ngồi câu cá: “Mắt khép lại đợi ván cờ thế cuộc/ Lòng bão giông mơ dậy sóng ao tù”; thảng thốt cùng Tú Xương trong tiếng gọi đò tha thiết mà vô vọng, giữa cái buổi biến cải “tang điền”, cạnh tranh Đông - Tây, cũ mới: “Lịm dần vào im lặng/ Bể đời sao xa vắng/ Sóng lòng vỗ không thôi”. Những suy tư trước mộ Nguyễn Bính: “trồng trăm hoa mặt báo/ Mộ ông đâu thấy bóng hoa nào”, nỗi nhớ Quang Dũng, nghĩ suy về Huy Cận… là những vần thơ đầy ưu tư của tác giả.

Trong tập “Thơ bốn câu”, còn phải kể tới đề tài gia đình, với nhiều bài nặng nghĩa tình và đằm thắm riêng tư. Đây là một góc làm nên vẻ đẹp tâm hồn của một người con chí hiếu; người em chí nghĩa; lòng cha ấm yêu. Và cuối cùng, là nhiều lắm những vần thơ cảm động ông viết tặng người bạn đời, từ thuở “tấm mẳn” bên nhau. Trong đó, bài “Khoảng sáng” được xem là một quan niệm sâu sắc và đẹp về tình yêu hạnh phúc, về tri kỷ tri âm: “Biển có chia đâu nguyên vẹn xanh màu/ Gió thổi phương này vẫn mát về phương ấy/ Tiếng thơ đêm chúng mình cùng nghe thấy/ Nên chỗ khuất lòng thành khoảng sáng trong nhau”.

“Thơ bốn câu” nói riêng và thơ Đoàn Minh Ngọc nói chung, phải đọc chậm. Lời thơ và thi ảnh tưởng dung dị, nhưng ẩn chứa nhiều ngẫm ngợi và triết luận. Tình thơ của ông luôn hồn hậu, chân thành, đằm thắm tình người, tình đời, nên sức lan tỏa sâu xa./.