Thỏa thuận an ninh giữa Trung Quốc và quần đảo Solomon: Quan ngại với khu vực Thái Bình Dương

Quần đảo Solomon nằm ở trung tâm chiến lược khu vực Thái Bình Dương. Ảnh: The Guardian

Thỏa thuận gây tranh cãi

Từ góc độ của Quần đảo Solomon, thỏa thuận riêng rẽ với Trung Quốc có vẻ là điều hấp dẫn, vì điều đó cho phép Solomon đa dạng hóa mối quan hệ an ninh và cải thiện vị thế chính trị trong khu vực.

Nhưng một số dư luận cho rằng thỏa thuận này có thể trở thành giai đoạn đầu của một kế hoạch lớn hơn, đó là thiết lập một sự hiện diện quân sự lâu dài của Trung Quốc trên Quần đảo Solomon. Theo các nhà phân tích, ít có khả năng Trung Quốc sẽ xây dựng một căn cứ quân sự thông thường trên Quần đảo Solomon, bởi điều đó có thể tạo ra hình ảnh tiêu cực về Bắc Kinh cả trong và ngoài Quần đảo Solomon. Nhưng không thể loại trừ việc Trung Quốc sẽ thiết lập hiện diện quân sự theo một hình thức nào đó trên quần đảo này.

Triển vọng xuất hiện một căn cứ của Trung Quốc ở Nam Thái Bình Dương thực sự gây bất an cho Mỹ - quốc gia cũng có các căn cứ quân sự trong khu vực đang có tầm quan trọng lớn hơn về mặt chiến lược trong bối cảnh Trung Quốc mở rộng hiện diện quân sự trên biển Đông. Australia cũng thấy bất an do đối mặt với khả năng tàu chiến Trung Quốc sẽ đậu cách nước họ không xa – Solomon chỉ cách bờ biển phía Đông Bắc của Australia có 1.600 km.

Việc thiếu công khai về chi tiết thỏa thuận an ninh này không chỉ gây quan ngại cho các đối tác quốc tế của Quần đảo Solomon mà còn tạo thêm các chỉ trích trong nội bộ nước này. Tuyên bố với báo chí, ông Matthew Wale, thủ lĩnh phe đối lập tại Solomon nói: “Tôi thấy rõ ràng rằng phần lớn người dân Solomon không muốn có một căn cứ quân sự ở đây, thậm chí cả thỏa thuận này”.

Trả lời câu hỏi của phóng viên liên quan đến quan điểm của Việt Nam về thoả thuận an ninh giữa Trung Quốc và Quần đảo Solomon, ngày 21-4, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết: Về thông tin Trung Quốc ký thoả thuận hợp tác an ninh với Quần đảo Solomon, Việt Nam khẳng định hoạt động hợp tác an ninh-quốc phòng của các quốc gia cần phải phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Hiến chương Liên hợp quốc, các điều luật quốc tế mà quốc gia đó là thành viên, đóng góp vào việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, hợp tác và phát triển của khu vực và trên thế giới.

Khó tránh khỏi bất ổn

Australia, New Zealand và Mỹ cho rằng đây là bước đi mới nhất của Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng ở Thái Bình Dương. Một số chuyên gia thậm chí còn cho rằng động thái này của Bắc Kinh còn có thể đe dọa chính sự ổn định của khu vực.

Có 2 lý do cho thấy thỏa thuận an ninh mới giữa Solomon với Trung Quốc là mối nguy hiểm rõ ràng và hiện hữu đối với an ninh của Australia, New Zealand và khu vực.

Trước hết, cần lưu ý đến những lợi ích chiến lược. Quần đảo Solomon nằm ở trung tâm chiến lược khu vực, tại “vòng eo” tiếp nối giữa Australia, New Zealand với thế giới. Nếu Bắc Kinh kiểm soát quyền tiếp cận "vòng eo" này thì có thể kiểm soát “con đường huyết mạch” từ Australia đến Mỹ. Cùng với đó, Trung Quốc có thể do thám các căn cứ quân sự lớn của Mỹ ở Hawaii và Guam.

Thứ hai, Quần đảo Solomon hiện rất cần các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Chính phủ Trung Quốc cam kết sẽ hỗ trợ Solomon, nhưng dưới dạng cho vay và điều này có thể làm gia tăng các khoản nợ hiện có của Solomon. Điều này thực sự là một nguy cơ lớn bởi theo tài liệu bị rò rỉ được cho là về thỏa thuận này, Quần đảo Solomon sẽ được phép yêu cầu cảnh sát hoặc quân nhân Trung Quốc giúp duy trì trật tự xã hội hoặc hỗ trợ giảm nhẹ thảm họa. Cùng với đó là việc thỏa thuận khung có thể được sửa đổi và bổ sung khi có sự đồng thuận bằng văn bản. Như vậy, sẽ không có bất kỳ điều khoản nào trong thỏa thuận ngăn cản các tàu hải quân của Trung Quốc hiện diện tại quần đảo này. Không những thế, thỏa thuận có thể được mở rộng bất cứ lúc nào.

Nhiều chuyên gia nhận định, thỏa thuận an ninh này có thể kéo Quần đảo Solomon và nhiều quốc đảo ở Nam Thái Bình Dương vào cuộc đối đầu quân sự Mỹ-Trung một khi xảy ra, tương tự như cách khu vực này từng là nơi diễn ra các cuộc chiến quan trọng giữa Nhật Bản và Mỹ trong chiến tranh thế giới lần thứ 2./.