(HPĐT)- Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao chất lượng sản phẩm và gìn giữ hệ sinh thái nông thôn. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ chính sách, công nghệ đến thay đổi nhận thức của người sản xuất – lực lượng nòng cốt trong quá trình xanh hóa nền nông nghiệp.
Tạo khí nhà kính do sản xuất tùy tiện
Hiện là cao điểm phun trừ sâu bệnh cuối vụ cho lúa xuân trên nhiều cánh đồng lúa tại các địa phương như: xã Ngũ Phúc (huyện Kiến Thụy), phường Hồng Thái (quận An Dương), xã Quang Phục (huyện Tiên Lãng)... Để tiết kiệm thời gian và tránh nắng, nhiều nông dân sau khi phun thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) không bỏ vỏ bao bì vào các bể thu gom mà vứt ngay tại khu vực pha thuốc trên đồng ruộng. Thậm chí, một số trường hợp còn vứt trực tiếp tại đầu kênh dẫn nước vào ruộng, làm gia tăng nguy cơ thuốc BVTV ngấm trực tiếp vào nguồn nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Tương tự, tại cánh đồng chuyên canh rau màu ở xã An Thọ (huyện An Lão), dù khu vực này được hỗ trợ xây dựng bể thu gom rác thải nông nghiệp từ nhiều năm trước, nhưng trong quá trình chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh cho rau, một số nông dân vẫn chưa hình thành thói quen bỏ rác đúng nơi quy định. Thay vào đó, vỏ chai thuốc, bao bì và các loại rác thải nông nghiệp khác vẫn bị vứt bừa bãi ngay trên đồng ruộng. Hành vi thiếu ý thức này không chỉ gây ô nhiễm môi trường sản xuất mà còn góp phần làm gia tăng phát thải khí nhà kính.
Những hành vi tùy tiện trong sản xuất nông nghiệp không chỉ gây ô nhiễm môi trường cục bộ, mà còn góp phần đáng kể vào tổng lượng khí nhà kính phát thải ra môi trường. Theo rà soát, thống kê của các cơ quan chức năng thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, sản xuất nông nghiệp chiếm 18,4% tổng lượng phát thải khí nhà kính. Các hoạt động chăn nuôi gia súc, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đốt rơm rạ trong canh tác đồng ruộng, cũng như quá trình vận chuyển sản phẩm đều phát sinh khí metan và cacbon dioxit. Phát thải khí nhà kính tập trung chủ yếu trong 3 lĩnh vực chính: trồng lúa nước phát thải chiếm 50%, chăn nuôi phát thải chiếm 19%, quản lý đất và sử dụng phân bón phát thải chiếm 13%.
Từ thực trạng đó, theo nhận định của Trưởng Phòng Kỹ thuật nông nghiệp (Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng) Vũ Đức Hạnh, nguyên nhân gây phát thải nhà kính trong sản xuất nông nghiệp do sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; hạ tầng thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất quy mô lớn, chuyển đổi xanh; hạ tầng thu gom, xử lý chất thải ở các vùng sản xuất, các khu vực dân cư chưa đầy đủ và hoàn thiện. Cùng với đó, biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp; lao động trong ngành nông nghiệp còn thiếu. Nhận thức của người sản xuất về tăng trưởng xanh, của người tiêu dùng về sử dụng sản phẩm tăng trưởng xanh còn hạn chế. Cùng với đó, ở một số địa phương, cán bộ phụ trách nông nghiệp kiêm nhiệm với công tác quản lý đất đai nên chưa có nhiều thời gian sâu sát chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, còn nơi lỏng việc tuyên truyền, vận động nông dân nâng cao ý thức bảo đảm an toàn vệ sinh đồng ruộng, sản xuất sản phẩm sạch...
Nâng cao nhận thức chuyển đổi xanh
Theo Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng Bùi Thanh Tùng, một trong những điểm mấu chốt để thực hiện chuyển đổi xanh trong lĩnh vực nông nghiệp là sản xuất theo hướng tập trung, hàng hóa quy mô lớn. Từ đó sẽ có nền tảng để đầu tư hệ thống hạ tầng, thiết bị, khoa học công nghệ để phát triển nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn, sản xuất hữu cơ, nông nghiệp sinh thái.
Để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh trong nông nghiệp, các chuyên gia nhấn mạnh cần tập trung vào nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người nông dân, đồng thời kết hợp các giải pháp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Trưởng Phòng Trồng trọt (Chi cục Trồng trọt và Kiểm lâm Hải Phòng) Bùi Cảnh Đức cho rằng, cơ quan chức năng, địa phương cần đẩy mạnh truyền thông, thông tin, tuyên truyền về phát triển nông nghiệp xanh, chuyển đổi xanh; nâng cao nhận thức của nông dân về lợi ích của nông nghiệp xanh; góp phần thay đổi tập quán canh tác theo hướng “xanh hóa”. Nông dân là lực lượng quan trọng nhất trong quá trình phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp bền vững. Các hoạt động tuyên truyền và nâng cao nhận thức cần được thực hiện đa dạng, thường xuyên để tạo sự thay đổi bền vững trong tư duy và hành động của nông dân đối với nông nghiệp xanh... Cùng với đó, để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trong nông nghiệp, cần xây dựng, ban hành và thực thi hiệu quả các cơ chế, chính sách khuyến khích và tạo điều kiện phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Để đạt được những mục tiêu đó, bên cạnh nâng cao nhận thức, các địa phương cần tăng cường chỉ đạo, hỗ trợ kỹ thuật và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững. Đối với các địa phương, trong công tác chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, chính quyền địa phương cần chú trọng vận động nông dân hướng tới sản xuất an toàn theo các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; nâng cao vai trò giám sát sản xuất nông nghiệp an toàn; đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng chuyển giao kỹ thuật sản xuất nông nghiệp ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ cao để có các sản phẩm nông nghiệp chất lượng, giảm thiểu tác hại rủi ro của thời tiết, đáp ứng yêu cầu người tiêu dùng...
