Thúc đẩy đầu tư công từ giải phóng mặt bằng và năng lực nhà thầu

Tuyến đường và cầu Vạn kết nối Quốc lộ 37 với đường dẫn cầu Triều có tổng mức đầu tư 1.296 tỷ đồng, mới đạt khoảng 55% khối lượng xây lắp, chậm gần 5 tháng. Cầu Tân An và đường dẫn nối Quốc lộ 18, tổng mức đầu tư 600 tỷ đồng, đạt khoảng 70% nhưng chậm khoảng 75 ngày.

Cầu vượt sông Thái Bình và đường dẫn thuộc tuyến đường vành đai I mới đạt khoảng 25% giá trị xây lắp phần cầu và khoảng 5% phần đường dẫn. Dự án này có nguy cơ chậm khoảng 5 tháng so với hợp đồng.

Nguyên nhân được chỉ ra khá rõ: Mưa bão, điều kiện thi công phức tạp, giá và nguồn cung vật liệu biến động, thiếu nhân công kỹ thuật là những khó khăn khách quan.

Một số dự án còn vướng mặt bằng. Có nhà thầu khó khăn về tài chính, thi công cầm chừng. Có nơi tổ chức thi công chưa hợp lý…

Khó khăn là có thật, nhưng không phải dự án nào cũng chậm. Năm 2026, xã Chấn Hưng được bố trí gần 27 tỷ đồng cho 5 công trình đầu tư công. Đến hết tháng 7, địa phương giải ngân đạt gần 86% kế hoạch, 2 công trình giao thông hoàn thành trước tiến độ, trong đó tuyến đường thôn Thái Hưng hoàn thành sớm 2 tháng. Tại phường An Hải, nhiều dự án đầu tư công sau hơn 4 tháng triển khai vượt tiến độ 2 - 3 tháng, 4 công trình đã đưa vào sử dụng.

Dự án nâng cấp, mở rộng đường 391 cũng giải ngân hơn 73% vốn được giao, vượt kịch bản đề ra. Những kết quả đó cho thấy, cùng đứng trước những khó khăn khách quan, tiến độ dự án còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức, điều hành và huy động nguồn lực.

Thành phố được giao mục tiêu tăng trưởng từ 13 - 14%. Nghị quyết số 11-NQ/TU đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 6 tháng cuối năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 bình quân từ 13% trở lên mỗi năm. Muốn đạt mục tiêu đó, các động lực tăng trưởng phải được vận hành đồng thời, trong đó giải ngân vốn đầu tư công có vai trò quan trọng.

Thực tế, tháng 7 vừa qua, giải ngân vốn đầu tư công của thành phố chưa đạt kịch bản, xếp thứ 14 trong 34 tỉnh, thành phố. Tiến độ dự án không thể tách rời tiến độ tăng trưởng của thành phố. Vậy làm thế nào để xử lý những "điểm nghẽn" đã được nhận diện?

Trước hết, các địa phương có dự án phải giải quyết dứt điểm mặt bằng. Đây là việc khó nhưng không thể kéo dài. Với mỗi phần diện tích chưa bàn giao, cần xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn xử lý.

Cùng với đó là kiểm soát năng lực nhà thầu. Nhà thầu thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu thiết bị hoặc không đạt sản lượng phải được cảnh báo kịp thời. Nếu không đáp ứng cam kết, cần áp dụng chế tài, điều chuyển khối lượng theo quy định.

Chủ đầu tư cũng phải thay đổi cách quản lý. Tiến độ không thể chỉ được theo dõi qua báo cáo mà qua tình hình thực tế công trường, kiểm đếm sản lượng, nắm chắc nhân lực, thiết bị, vật liệu và phát hiện ngay nguy cơ chậm. Tư vấn giám sát cũng thực hiện đúng trách nhiệm, không để hồ sơ, thủ tục trở thành khâu chờ đợi.

Quan trọng hơn là phải xác định rõ trách nhiệm. Khi một dự án chậm, không thể chỉ kết luận chung chung là do nhiều nguyên nhân mà cần chỉ rõ phần việc nào chậm, thuộc trách nhiệm của ai, thời hạn khắc phục thế nào. Thành phố đang cần tăng tốc thực hiện mục tiêu tăng trưởng. Muốn đạt được mục tiêu cần nâng năng lực thực hiện. Không thể để vốn chờ công trình, công trình chờ mặt bằng, nhà thầu chờ nguồn lực và các bên chờ nhau.

Tăng trưởng cao không chỉ cần quyết tâm, mà trước hết cần kỷ luật thực hiện. Mỗi dự án phải có tiến độ thực, trách nhiệm thực và kết quả thực. Khi những "điểm nghẽn" được xử lý dứt điểm, nguồn lực mới được khơi thông, công trình mới phát huy hiệu quả và mục tiêu tăng trưởng mới có cơ sở trở thành hiện thực.