Thúc đẩy phân loại, tái chế rác thải sinh hoạt nhờ lực lượng 've chai'

'Ve chai' thu gom hiệu quả rác phế liệu

Vào sáng sớm và chiều tối, trên các tuyến phố thường dễ bắt gặp người dân đi bằng những phương tiện thô sơ để thu gom rác từ các túi rác sinh hoạt của hộ gia đình. Họ là những người làm nghề "ve chai". Những vật liệu có thể tái chế như bìa carton, giấy báo, chai lọ nhựa… đều được họ nhặt lại.

Phần lớn số phế liệu này sau đó được bán cho các điểm thu mua nhỏ lẻ rải rác ở các xã, phường trong thành phố, rồi tiếp tục chuyển đến các cơ sở sơ chế, tái chế quy mô nhỏ tại các làng nghề truyền thống.

“Mạng lưới” thu gom, phân loại, sơ chế, tái chế này góp phần thúc đẩy việc phân loại rác thải ngay từ nguồn, từng bước hình thành ngành công nghiệp tái chế, đồng thời tạo việc làm và thu nhập cho một bộ phận người dân.

Làng nghề thu gom phế liệu Tràng Minh, phường Phù Liễn có hơn 100 hộ kinh doanh thu gom, sơ chế phế liệu. Ngoài giải quyết việc làm cho người dân địa phương, làng nghề thu hút hơn 100 lao động ngoại tỉnh. Chị Nguyễn Thị Thủy ở tổ dân phố Vinh Quang, phường Phù Liễn cho biết: "Tôi có hơn 20 năm trong nghề tái chế nhựa phế liệu. Thời điểm trước năm 2021, tôi mua gom các tấm nhựa hỏng từ trần, cửa nhựa lõi thép... về xay thành hạt nhựa. Hiện nay, gia đình mua lại sản phẩm hạt nhựa từ cơ sở khác trong làng nghề về lọc các tạp chất rồi bán lại".

Cơ sở sản xuất của chị Thủy có 5 - 7 lao động thường xuyên với thu nhập 200 nghìn đồng/ngày công.

Tương tự, hộ anh Trần Hữu Đông ở khu Hạnh Phúc, phường Phù Liễn cho biết gia đình anh làm nghề nghiền nhựa phế liệu. Nguyên liệu chủ yếu là các đồ nhựa đã qua sử dụng như vỏ nồi cơm điện, tủ lạnh hỏng, ca cốc…

Sau khi thu mua, anh tiến hành phân loại rồi nghiền thành hạt nhựa, sau đó bán lại cho các đơn vị tiếp tục sơ chế, tái chế. Sau khi trừ chi phí, gia đình anh thu lãi khoảng 5.000 đồng/kg sản phẩm.

Cơ sở của anh hiện tạo việc làm cho khoảng 6 lao động, với thu nhập từ 280.000 - 350.000 đồng/ngày.

Mỗi ngày, thành phố phát sinh hơn 3.300 tấn rác thải, phần lớn được xử lý bằng cách chôn lấp. Ở khu vực nội thành, khoảng 80% rác thải đô thị được chôn lấp; khu vực ngoại thành là khoảng 70%. Riêng khu vực phía tây, tỷ lệ chôn lấp cũng chiếm tới 58%, phần còn lại chủ yếu được xử lý bằng phương pháp đốt.

Đáng chú ý, trong tổng lượng rác này có một tỷ lệ không nhỏ là các vật liệu có thể tái chế như nhựa, giấy, cao su.

Hệ thống thu gom rác của thành phố khá đa dạng, bao gồm các đơn vị công ích và các hợp tác xã môi trường. Tuy nhiên, trên thực tế, một lượng lớn phế liệu lại được thu gom bởi lực lượng phi chính thức như các cá nhân, hộ gia đình hoặc các điểm thu mua nhỏ lẻ.

Do hoạt động mang tính tự phát, thiếu quản lý chặt chẽ, lực lượng này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn của chính những người trực tiếp tham gia.

“Vẽ đường” để hoạt động thu gom phế liệu đi đúng hướng

Hiện nay, lực lượng ve chai và thu gom, sơ chế phế liệu đóng vai trò quan trọng trong phân loại, tái chế rác thải. Tuy nhiên, những người lao động trong lĩnh vực thu gom phế liệu thường xuyên đối mặt với điều kiện làm việc không bảo đảm vệ sinh, Bên cạnh đó, cơ sở thu gom sơ chế phát sinh nhiều bất cập, nhất là vấn đề quản lý phế thải sau tận thu.

Tại làng nghề Tràng Minh, do chỉ có thể sản xuất ở quy mô nhỏ, trang thiết bị, máy móc sơ sài, hầu hết hộ dân đều tận dụng nơi ở thành nơi sản xuất. Mặt bằng sản xuất chật chội, không bảo đảm các điều kiện an toàn, bảo đảm vệ sinh môi trường. Các chủ cơ sở tái chế không trang bị hoặc trang bị sơ sài các phương tiện bảo hộ cho người lao động; trách nhiệm của hộ sản xuất đối với tuân thủ bảo vệ môi trường hạn chế. Làng nghề này xảy ra không ít vụ việc đốt phế thải sau tận thu, gây ô nhiễm môi trường.

Ngày 3/4, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng chủ trì phối hợp với Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hồ Chí Minh, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh tổ chức hội thảo trao đổi kinh nghiệm trong khuôn khổ Chương trình "Tăng cường quản lý chất thải rắn và chất thải nhựa theo mô hình kinh tế tuần hoàn".

Phát biểu tại hội thảo, bà Francesca, Phó Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng: Việt Nam có nhiều cơ hội để khai thác tiềm năng biến rác thải thành nguyên liệu, tài nguyên, từ điều kiện hạ tầng, đội ngũ doanh nghiệp. Mong muốn ghép lực lượng ve chai vào hệ sinh thái thu gom, phân loại và tái chế rác thải đô thị để khai thác tối ưu, hiệu quả nguồn tài nguyên từ rác thải.

Ông Jeff Deby, Giám đốc cấp cao của Quỹ Coca-Cola toàn cầu chia sẻ: Quỹ Coca-Cola tổ chức từ thiện toàn cầu thuộc Công ty Coca-Cola. Được thành lập vào năm 1984, quỹ đầu tư các hoạt động bảo vệ môi trường, trao quyền cho phụ nữ, nâng cao chất lượng cuộc sống. Quỹ nghiên cứu có giải pháp hỗ trợ bảo đảm điều kiện sinh kế của người làm nghề ve chai, giúp họ có điều kiện làm việc tốt hơn.