Còn biến tướng “mê tín dị đoan”
Thanh đồng Đào Thị Hương trong giá hầu “Cô đôi Thượng ngàn”.
Theo câu chuyện của chị Nguyễn Thị Tươi (xã Mỹ Đức, huyện An Lão), trước khi kết hôn, mẹ chị dẫn đến phủ điện ở xã Tân Viên cùng huyện mang theo đôi chân gà luộc vừa thắp hương tổ tiên. Tại đây, chị được đồng thầy hỏi nhiều câu chuyện chung quanh bản thân và chồng chưa cưới. Sau đó, nhìn vào đôi chân gà, thầy phán hai tuổi không hợp. Nếu cố tình cưới, gia đình sẽ gặp phải những điều không may mắn. Tuy nhiên, chị không tin nên hai người vẫn lập gia đình. Chị chia sẻ: “Đúng là mất tiền, mất công mà rước phiền lo vào người. Nhất là mẹ tôi thì rất tín thầy và khuyên tôi hủy cưới”.
Trên địa bàn xã Mỹ Đức được biết, có ít nhất 3 phủ điện hoạt động thực hành tín ngưỡng thờ mẫu được xây dựng, các “thầy” ngoài việc nhận lời đi cúng, xem ngày, tháng tốt theo yêu cầu của các gia chủ còn tổ chức “xem bói”, “rước vong”. Từ xem bài tây, trầu cau, chân gà luộc thắp hương tại nhà đến bông hoa tự hái cũng trở thành “nơi” để “các thầy” nhìn thấy đường tình duyên, công danh, sự nghiệp những điềm may, rủi của mỗi người trong năm sắp tới. Năm nay, do ảnh hưởng của dịch COVID- 19, xuất hiện nhiều trang facebook do các “thầy” lập tự quảng cáo trên trang chủ facebook của mọi người với chương trình “xem bói trực tuyến” . Hình thức cũng đa dạng phong phú hơn.
Các nghệ nhân dân gian khẳng định, việc xem bói tại các bản đền, phủ điện chính là hình thức “truyền phán” đang bị cấm kỵ trong thực hành tín ngưỡng thờ mẫu. Đây cũng là một trong những hoạt động được coi mê tín dị đoan không phù hợp với thuần phong mỹ tục của người Việt. Việc nhiều người đánh đồng hoạt động này thuộc về thực hành tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ là hoàn toàn sai lệch.
Chủ tịch Hội văn nghệ dân gian Hải Phòng Nguyễn Đức Giang cho biết: “Trên địa bàn thành phố hiện có gần 400 đình, đền, phủ, điện thờ mẫu với khoảng hơn 500 thanh đồng, thủ nhang, nên khó tránh khỏi những lai căng, biến tướng. Nhiều giá chầu văn khi hát không giữ đúng lời văn cổ, trang phục không đúng nghi lễ hầu đồng, xuất hiện nhiều lời truyền phán (xem bói) trong các hoạt động thực hành tín ngưỡng thờ mẫu của các thanh đồng... Nhiều điện thờ được mở tự phát không đúng lễ nghi thực hành tín ngưỡng tam phủ. Nhiều người lợi dụng việc lập điện thờ mẫu mà truyền phán (xem bói) nhằm thu lợi bất chính”.
Giữ nét đẹp trong tín ngưỡng thờ mẫu
Các thanh đồng và thành viên Ban chủ nhiệm Câu lạc bộ tín ngưỡng thờ mẫu (Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng) mong muốn được chuyển đổi từ cấp câu lạc bộ lên thành tổ chức hội. Khi đó, các thanh đồng sẽ dễ dàng sắp xếp, xây dựng quy chế, không gian hoạt động tương xứng với hơn 400 hội viên hiện bị bó hẹp ở cấp câu lạc bộ. Việc nâng cấp CLB thành tổ chức hội là điều kiện để tiếp tục phát triển hội viên, tập hợp các thanh đồng tại các đình, đền, phủ, điện thờ... trên toàn thành phố cùng hoạt động đúng theo tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ. Từ đó, tuyên truyền, vận động để hạn chế hoạt động mê tín dị đoan tại các điện thờ, phủ, đình, đền...
Liên hoan diễn xướng chầu văn Hải Phòng mở rộng năm 2018 từng thu hút 21 thanh đồng và 5 ban cung văn ở 8 tỉnh, thành phố về tham dự. Liên hoan cũng là cơ hội để giáo dục, định hướng không ít thanh đồng đang lạm dụng tín ngưỡng, mượn “bóng thánh” để truyền phán mang tính chất mê tín dị đoan hoặc có những hành động phản cảm đi ngược truyền thống, cường điệu, lai căng, biến tướng, làm sai lệch giá trị cốt lõi của văn hóa hầu đồng”.
Trải qua những thăng trầm, biến thiên của lịch sử và thời gian, việc thực hành tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ cần có quy định thống nhất từ các nghi lễ, trang phục và âm nhạc... Đây là phần việc những đồng thầy như Nghệ nhân dân gian Phạm Văn Giao (phố Lê Lai, quận Ngô Quyền), thủ nhang đền Bát Tràng Đinh Xuân Thiệu (phường Hạ Lý, quận Hồng Bàng), thủ nhang đền Cô Chín suối Rồng Hoàng Gia Bổn (phường Ngọc Xuyên, quận Đồ Sơn), thủ nhang đền Tam Kỳ Đào Đăng Của (quận Hồng Bàng), thủ nhang bản điện Phúc Quang Điện Phạm Thị Đoan Trang (phường Trại Cau, quận Lê Chân)... đang làm nhằm góp phần giữ nét đẹp trong tín ngưỡng thờ mẫu tam phủ- một tín ngưỡng có nguồn gốc bản địa, gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Trúc Lâm - Ảnh: Đỗ Thu
