(HPĐT)- Bắt đầu từ 1-1-2025, Nghị định 45/2022 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường chính thức có hiệu lực. Theo đó, "xử phạt từ 500 nghìn đến 1 triệu đồng đối với hộ gia đình, cá nhân không phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo quy định". Cơ sở thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) có quyền từ chối thu gom, vận chuyển rác đối với hộ gia đình, cá nhân không phân loại và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, xử lý. Sau gần 2 tháng Nghị định 45 có hiệu lực, công tác phân CTRSH tại nguồn vẫn nhiều bất cập.
Việc phân loại chủ yếu do đơn vị thu gom thực hiện
Các loại rác vẫn đổ chung vào một túi, những túi rác để bên gốc cây, cột điện vệ đường không theo khung giờ quy định là tình trạng chung ở nhiều tuyến đường trên địa bàn thành phố. Theo báo cáo sơ kết 1 năm thực hiện Kế hoạch số 331/KH-UBND, ngày 25- 12-2023 của UBND thành phố về thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn của Sở Tài nguyên và Môi trường, hiện tỷ lệ chất thải có khả năng tái chế, chất thải thực phẩm được thu gom tại khu vực đô thị đạt khoảng 15%; tại khu vực nông thôn khoảng 30%. Những ngày trước và sau Tết, lượng rác thải, nhất là rác thải cồng kềnh gia tăng, như cây cảnh, đồ gia dụng cũ, hỏng... dẫn đến tình trạng xả thải không đúng nơi quy định, đốt trộm chất thải vẫn tái diễn tại nơi công cộng, khu vực, địa bàn giáp ranh. Theo Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch mạng lưới không khí sạch Việt Nam, để việc phân loại CTRSH đạt hiệu quả cao đặt ra hàng loạt nhiệm vụ từ khâu thu gom, vận chuyển, xử lý đến cơ chế giám sát, hạ tầng đổ rác, thu gom ở các khu dân cư… Quy trình phân loại, thu gom, xử lý phải được thực hiện đồng bộ, CTRSH mới đi đúng vòng tuần hoàn, nếu không khó đưa chính sách vào cuộc sống.
Tuy nhiên, đến thời điểm này, không ít hộ dân vẫn chưa hiểu rõ phải phân loại rác như thế nào và trả tiền theo khối lượng rác ra sao. Hiện ngoài Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng phối hợp chính quyền địa phương triển khai các mô hình phân loại CTRSH tại nguồn, còn phần lớn các đơn vị thu gom rác, nhất là khu vực ngoại thành chưa được trang bị các dụng cụ thu gom rác thải đã phân loại. Về phía cơ quan chức năng cũng chưa có cơ chế giám sát để để xử lý. Đến 20-12- 2024, Bộ Tài nguyên và Môi trường mới có Văn bản 36/2024/TT-BTNMT quy định định mức kinh tế kỹ thuật về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Sở Tài nguyên và Môi trường đang tập trung xây dựng quy trình kỹ thuật, định mức, đơn giá và định giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH trên địa bàn thành phố.
Nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý
Theo Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường Đô thị và Công nghiệp Việt Nam, nếu CTRSH là tài nguyên, việc phân loại tại nguồn là nền tảng cho việc tái chế hay xử lý chất thải, “tối ưu hóa” nguồn tài nguyên này hướng tới nền kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh. Tuy nhiên để làm tốt vấn đề này không chỉ một cá nhân, bộ ngành mà cần sự chung tay của toàn xã hội.
Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Dương Đình Ổn cho biết, nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về phân loại CTRSH tại nguồn, Sở đang đề xuất các địa phương, đoàn thể kết hợp giữa tuyên truyền trực quan với tuyên truyền trên không gian mạng; mở chuyên trang, chuyên mục về công tác vệ sinh môi trường trên hệ thống phát thanh, truyền thanh; hướng dẫn quy trình phân loại, hình thức xử lý CTRSH phù hợp với điều kiện địa phương, đơn vị. Cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức gương mẫu đi đầu trong thực hiện và tuyên truyền, vận động gia đình, người thân, người dân nơi cư trú thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn, tạo thành nền nếp và ý thức tự giác của từng tổ chức, mỗi cá nhân.
Sở Tài nguyên và Môi trường cần phối hợp với các ngành liên quan, địa phương tăng cường công tác kiểm tra, giám sát vệ sinh môi trường; phát hiện sớm và kịp thời xử lý nghiêm các hành vi không thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn, đổ thải không đúng nơi quy định, vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường; phát huy hiệu quả hoạt động của đường dây nóng tiếp nhận, xử lý các thông tin, phản ánh, kiến nghị của các tổ chức, cá nhân về công tác môi trường, vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Đồng thời, Sở thực hiện rà soát, điều chỉnh thời gian, tần suất và lộ trình thu gom, vận chuyển bảo đảm phù hợp từng loại CTRSH; quản lý chặt chẽ và phát huy hiệu quả các điểm tập kết, khu xử lý CTRSH… Cùng sự nỗ lực cơ quan chức năng, quan trọng nhất vẫn là mỗi người dân cần thay đổi thói quen, nêu cao ý thức trách nhiệm, phân loại CTRSH theo đúng hướng dẫn.
