(HPĐT)- Trong nửa đầu tháng 8-2024, lãnh đạo UBND thành phố có 2 cuộc làm việc với một số ngành, địa phương về công tác thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn (PLCTRTN), thể hiện sự quyết tâm của thành phố trong tổ chức triển khai quy định mới đúng lộ trình. Với sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt, cụ thể từng phần việc, sự phức tạp và những vướng mắc trong thực hiện PLCTRTN đang dần được hóa giải, tháo gỡ.
Còn bộn bề khó khăn
Các sở, ban, ngành, địa phương tập trung triển khai các nhiệm vụ theo kế hoạch của UBND thành phố về việc thực hiện PLCTRTN. Tuy nhiên, kết quả chưa bảo đảm theo yêu cầu, số hộ thực hiện phân loại tại nguồn chưa cao, tỷ lệ rác thải sau phân loại được tái chế, tái sử dụng còn thấp- nội dung tại Thông báo kết luận của Chủ tịch UBND thành phố sau cuộc họp nghe báo cáo về công tác PLCTRTN với các quận, huyện, sở, ngành liên quan ngày 8-8-2024. Trong khi từ nay đến ngày quy định người dân không PLCTRTN sẽ bị xử phạt có hiệu lực thi hành (1-1-2025) chỉ còn chưa đầy 4 tháng nữa.
Rất nhiều yêu cầu, điều kiện triển khai
Muốn biến rác thải thành tài nguyên, không phát sinh thêm những hệ lụy đối với môi trường, việc quan trọng đầu tiên là phải phân loại. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 dành 6 điều quy định cụ thể về việc phân loại, lưu giữ, chuyển giao; chi phí thu gom vận chuyển; xử lý ô nhiễm, cải tạo môi trường bãi chôn lấp. Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của UBND các cấp trong thực hiện nhiệm vụ này. UBND cấp tỉnh quy định chi tiết về quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) của hộ gia đình, cá nhân, giá cụ thể đối với dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý; hình thức và mức kinh phí hộ gia đình, cá nhân phải chi trả cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải sau phân loại. Cơ sở thu gom, vận chuyển CTRSH có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã, cộng đồng dân cư, đại diện khu dân cư trong việc xác định thời gian, địa điểm, tần suất và tuyến thu gom; có quyền từ chối thu gom, vận chuyển CTRSH của hộ gia đình, cá nhân không phân loại, không sử dụng bao bì đúng quy định. Căn cứ quy định này, còn rất nhiều việc đặt ra đối với các cấp chính quyền trong tổ chức thực hiện PLCTRTN.
Triển khai thực hiện quy định pháp luật, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 27/NQ-HĐND về nhiệm vụ, giải pháp tổng thể thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố giai đoạn 2022- 2025, tầm nhìn đến năm 2050; UBND thành phố ban hành kế hoạch thực hiện, xác định mục tiêu đến năm 2025, toàn bộ CTRSH trên địa bàn thành phố được phân loại tại nguồn. Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp các địa phương và đơn vị liên quan tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện PLCTRTN; xây dựng mô hình điểm tại 57 xã, phường, thị trấn (bằng 20% số đơn vị cấp xã của thành phố). Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị tích cực vào cuộc, phối hợp các địa phương hướng dẫn người dân thực hiện, xây dựng hơn 400 ngõ phố kiểu mẫu về PLCTRTN; đồng thời sản xuất phân mùn và nghiền chất chất thải rắn cồng kềnh tại Khu xử lý Tràng Cát với khối lượng 170 tấn/ngày.
Bên cạnh những mặt tích cực, so với yêu cầu, kết quả đạt được còn khiêm tốn. Theo Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Phạm Văn Thuấn, Hải Phòng được Bộ Tài nguyên và Môi trường đánh giá cao trong thực hiện nhiệm vụ này; xây dựng được nhiều mô hình điểm, được các tỉnh, thành phố khác học tập kinh nghiệm. Tuy nhiên, khi triển khai diện rộng có sự lúng túng. Nguyên nhân còn nhiều bất cập giữa chính sách, quy định và thực tế thực hiện phân loại- thu gom - xử lý tại các địa phương. Chính quyền một số địa phương chưa thực sự quyết tâm, quyết liệt vào cuộc. Nhận thức, ý thức của cộng đồng, người dân về phân loại rác tại nguồn còn hạn chế; hiệu quả phân loại chưa triệt để; chưa có sự đồng bộ về phương tiện, trang thiết bị giữa việc phân loại của người dân với việc thu gom, vận chuyển và xử lý của các đơn vị làm dịch vụ này.
Hạ tầng kỹ thuật chưa bảo đảm
Cục trưởng Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) Hoàng Văn Thức cho rằng, để PLCTRTN thành công, quan trọng nhất là phải đầu tư hạ tầng từ thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý; đồng thời tuyên truyền để người dân hiểu, tham gia; nhân rộng những mô hình hay, cách làm tốt và tạo cơ chế hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp chung tay xử lý, tái chế rác thải.
Đến thời điểm này, các điều kiện để triển khai PLCTRTN ở Hải Phòng đều chưa bảo đảm. Lực lượng doanh nghiệp tham gia thu gom, vận chuyển, xử lý bao gồm doanh nghiệp công và doanh nghiệp tư nhân, song điều kiện hoạt động của các đơn vị không đồng đều, có sự chênh lệch về trình độ và năng lực. Toàn thành phố hiện có 26 đơn vị tham gia hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, gồm 19 doanh nghiệp, 2 đơn vị sự nghiệp công lập và 5 hợp tác xã (HTX). Trong đó, khu vực đô thị có 4 đơn vị tham gia cung cấp dịch vụ (3 doanh nghiệp, 1 HTX); khu vực nông thôn có 22 đơn vị, trong đó có 16 doanh nghiệp, 2 đơn vị sự nghiệp công lập, 4 HTX. Đến thời điểm này, mới có 2 đơn vị là Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng và Công ty CP kho vận Phú Hưng có điều kiện thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sau phân loại. 24 đơn vị còn lại hiện trong tình trạng dụng cụ, phương tiện thu gom, vận chuyển CTRSH cũ, thiếu, phần lớn là phương tiện hoán cải, tự chế. Tại khu vực nông thôn, vẫn đang xử lý rác bằng hình thức chôn lấp tại 92 bãi rác tạm, thường xuyên đối mặt với sự quá tải, nguy cơ ô nhiễm cao.
Bên cạnh đó, trách nhiệm thực hiện dịch vụ tại khu vực nông thôn không đồng bộ, thiếu thống nhất giữa các địa phương, gây khó khăn cho công tác quản lý, đánh giá hiệu quả thực hiện quản lý rác thải nói chung, PLCTRTN nói riêng. Theo kết quả khảo sát của Sở Tài nguyên và Môi trường, tại 7 huyện trên địa bàn thành phố đang tồn tại nhiều cách tổ chức quản lý rác sinh hoạt. Có nơi UBND huyện trực tiếp thực hiện nhiệm vụ này (như huyện An Lão, Cát Hải); có nơi vừa do UBND huyện trực tiếp thực hiện, vừa giao một phần về UBND cấp xã (các huyện còn lại). Trên cùng một địa bàn xã, nhưng việc thu gom ký hợp đồng với một đơn vị, còn việc vận chuyển lại ký hợp đồng với đơn vị khác, như ở các huyện: Thủy Nguyên, Kiến Thụy, An Dương...
Tổ chức thực hiện chưa đồng bộ, phù hợp thực tế
Thời gian qua, việc PLCTRTN được người dân và đơn vị thu gom thực hiện theo kiểu "trăm hoa đua nở", nhưng thiếu sự đồng bộ giữa tuyên truyền hướng dẫn với tổ chức thực hiện, dẫn đến người dân chưa thực sự hưởng ứng, hợp tác. Chị Nguyễn Thị Oanh, ở xã Vinh Quang (huyện Vĩnh Bảo) phản ánh, địa phương vận động người dân thực hiện PLCTRTN, nhưng phương tiện thu gom rác chưa “chia ô” đựng từng loại rác, nên dù phân loại thì khi thu gom vẫn lại "gộp" chung. “Sau vài lần, tôi thấy việc phân loại không không có tác dụng nên ngừng thực hiện”, chị Oanh cho biết. Thực tế, hiện việc tổ chức thu gom, vận chuyển và xử lý rác sau phân loại còn nhiều bất cập, chưa bảo đảm yêu cầu. Tại xã Lưu Kiếm (huyện Thủy Nguyên), đơn vị thu gom từ chối nhận rác hữu cơ, đề nghị các gia đình tự xử lý. Chị Nguyễn Thị Minh, người sống trên địa bàn bày tỏ, gia đình không có vườn ruộng, không có nhu cầu tái sử dụng rác hữu cơ; nếu đơn vị không thu gom, rác chất đống trong nhà ảnh hưởng đến môi trường sống.
Không chỉ người dân, đơn vị dịch vụ thu gom cũng gặp vướng mắc, cơ quan quản lý lúng túng trong triển khai thực hiện. Giám đốc Công ty TNHH Thương mại dịch vụ môi trường Tân Phát Hoàng Quang Mạnh thông tin, đơn vị thực hiện thu gom, vận chuyển rác tại 9 xã thuộc huyện Thủy Nguyên với khối lượng 29 tấn/ngày, trong đó phân loại 2 tấn rác hữu cơ/ngày. Số rác này chuyển về HTX nông nghiệp An Sơn để ủ thành phân bón, phục vụ sản xuất nông nghiệp. Nhưng thực tế người dân thường dùng túi nilon đựng rác hữu cơ. Doanh nghiệp phải tốn thêm nhân công chỉ để đổ rác hữu cơ từ túi nilon ra. Tương tự, theo đại diện Công ty CP Môi trường Thanh Xuân, hiện đơn vị thu gom rác tại 7 xã thuộc huyện Thủy Nguyên, tỷ lệ phân loại 10-15%; bình quân mỗi ngày đơn vị vận chuyển về bãi rác Gia Minh tới 10-30 tấn rác hữu cơ chưa phân loại và được xử lý chôn lấp.
Theo Trưởng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Vĩnh Bảo Nguyễn Thị Ngọc Diệp, thành phố cần có hướng dẫn, định mức kinh tế kỹ thuật đối với việc thực hiện thu gom, xử lý rác thải rắn sinh hoạt khu vực ngoại thành khi áp dụng phân loại. Trên cơ sở đó phòng tham mưu với UBND huyện tổ chức phân loại, thu gom, xử lý đồng bộ, thống nhất, chặt chẽ hơn trên toàn huyện.
(Còn tiếp)
HUY VŨ
