(HPĐT)- Phần lớn người dân đều biết thuốc lá là nguyên nhân chính dẫn đến ung thư phổi. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của khói thuốc lá đối với căn bệnh này như thế nào, cơ chế gây bệnh, kể cả với những người hút thuốc lá thụ động. TS.BS. Đỗ Thị Phương Chung, Phó giám đốc Trung tâm Ung bướu- Y học hạt nhân (Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp) cho biết:
Bác sĩ thăm khám người mắc bệnh phổi tại Bệnh viện Phổi Hải Phòng.
Ung thư phổi là một trong những loại ung thư phổ biến nhất và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư ở nhiều nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Theo GLOBOCAN năm 2020 (dự án của cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế - thuộc Tổ chức Y tế thế giới), ung thư phổi là bệnh hay gặp, đứng thứ 2 sau ung thư vú với tỷ lệ mắc 11,4% trong các loại ung thư. Tại Việt Nam, năm 2018 có 23.667 trường hợp ung thư phổi mới mắc, đây cũng là bệnh thường gặp thứ 2 sau ung thư gan. Mỗi năm, tại Việt Nam có hơn 20.000 trường hợp tử vong do bệnh ung thư phổi.
Theo nghiên cứu của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, hút thuốc lá là nguyên nhân chính gây bệnh ung thư phổi. Nguy cơ mắc ung thư phổi tăng 10-20 lần với những người hút thuốc hơn một bao/ngày và tỷ lệ tử vong do ung thư phổi ở người hút thuốc lá cao gấp 10 - 15 lần so với người không hút. Ngoài ra, việc hít phải khói thuốc từ người khác đang hút thuốc, hay thường được gọi là hút thuốc thụ động, là một trong những nguyên nhân gây ra ung thư phổi ở những người không hút thuốc. Nguy cơ mắc bệnh đối với những người hút thuốc lá thụ động tăng lên từ 20 - 30%. Tại Trung tâm Ung bướu - Y học hạt nhân của Bệnh viện hữu nghị Việt Tiệp ghi nhận nhiều trường hợp bị ung thư phổi mà nguyên nhân chính là do hút thuốc lá hoặc phơi nhiễm khói thuốc lá (hút thuốc lá thụ động). Thuốc lá là nguyên nhân gây ra hơn 85% trường hợp ung thư phổi, 75% các trường hợp phổi tắc nghẽn mãn tính và 25% các trường hợp bệnh tim thiếu máu cục bộ. Các triệu chứng có thể gặp ở người bị ung thư phổi gồm: ho, tức ngực hoặc đau, giảm cân và ít phổ biến hơn là ho ra máu; tuy nhiên, nhiều người bệnh có bệnh di căn mà không có bất kỳ triệu chứng lâm sàng.
Trong khói thuốc lá có khoảng hơn 7.000 chất hóa học và tạo ra 70 chất gây ung thư khác nhau, bao gồm chất gây nghiện và chất gây độc. Thông thường, khi chúng ta hít thở, không khí vào đường hô hấp trên qua mũi, miệng - nơi không khí được lọc, sưởi ấm và làm ẩm rồi đi qua khí quản để vào phổi. Khi khói thuốc đi vào miệng, người hút thuốc đã bỏ qua cơ chế bảo vệ thứ nhất là quá trình lọc ở mũi nên sẽ đưa nhiều độc tố vào cơ thể hơn. Bên cạnh đó, người hút thuốc lá thường bài tiết nhiều đờm hơn người không hút thuốc và khả năng đưa đờm ra khỏi đường hô hấp cũng kém hơn. Khi tuyến tiết nhầy bị tắc, làm giảm khả năng bài tiết đờm của người hút thuốc. Hậu quả chính là chất nhầy bị nhiễm nhiều chất độc hại từ khói thuốc, bị giữ lại trong phổi và cản trở sự lưu thông trao đổi không khí. Trong khói thuốc, nicotine là chất gây nghiện lên hệ thần kinh trung ương, gây ra nhiều tác động tâm thần kinh. Đây là chất không màu, chuyển thành màu nâu khi cháy và có mùi khi tiếp xúc với không khí. Nicotine được hấp thụ qua da, miệng và niêm mạc mũi hoặc hít vào phổi. Chất khác trong thuốc lá là monoxit carbon (khí CO), khí này có nồng độ cao trong khói thuốc lá và sẽ được hấp thụ vào máu. Khí CO đi nhanh vào máu và chiếm chỗ của O2(oxy) trên hồng cầu. Và như thế sau hút thuốc lá, lượng hồng cầu trong máu tạm thời mất chức năng vận chuyển oxy vì gắn kết với CO, đây là nguyên nhân gây nên một số bệnh phổi mạn tính. Ngoài ra, trong khói thuốc lá có chất 4 (Nmethyl- N- nitrosamin)- 1- (3- pyridiyl- butanone) là chất gây ung thư mạnh trên thực nghiệm. Khi đi vào cơ thể, các chất gây ung thư có trong khói thuốc lá được chuyển hóa và gây ung thư theo nhiều cơ chế khác nhau như gắn với ADN dẫn đến thay đổi cấu trúc và đột biến, gắn với màng tế bào làm rối loạn quá trình phát triển của tế bào, hoặc kích thích quá trình viêm dẫn đến tăng sinh mạch máu bất thường và phát triển ung thư.
Bệnh ung thư phổi khi được phát hiện sớm, cơ hội kéo dài cuộc sống trên 5 năm. Tuy nhiên, hiện ở Việt Nam, ung thư phổi vẫn là căn bệnh có tỷ lệ tử vong hàng đầu vì thường được phát hiện muộn. Không có can thiệp tích cực nào để phòng ngừa ung thư phổi được chứng minh là có hiệu quả ngoại trừ ngừng hút thuốc lá. Để ngăn ngừa căn bệnh này, mỗi người hãy bỏ ngay thói quen hút thuốc lá. Cụ thể, tự giác thực hiện không hút thuốc trong nhà, nơi làm việc và những nơi công cộng bị cấm hút thuốc lá. Đồng thời, lên tiếng phản đối mạnh mẽ việc hút thuốc lá ở những nơi có trẻ em, phụ nữ mang thai và người già. Mỗi khi cầm điếu thuốc trên tay, người hút thuốc hãy nghĩ đến sức khỏe của chính mình và sức khỏe những người thân./.
Bài và ảnh: VIỆT HOÀNG
