Thưởng tiền cho con - coi chừng “dao hai lưỡi”

Lợi bất cập hại 

Trên đường từ trường học về nhà, con gái chị Vũ Thị Hằng, kế toán Công ty Dịch vụ vận tải đường sắt, hào hứng ôm chặt mẹ hỏi: “Môn Toán con được 9 điểm, mẹ thưởng con gì nào?” Khi chị nói tối qua đã cho con tiền để cùng bạn đi chơi Noel coi như thưởng thì lập tức, vòng tay của con chị buông thõng, suốt quãng đường và đến nhà, con chị yên lặng với vẻ mặt xầm xì. Thái độ của con khi không được đáp ứng khiến chị bất ngờ, thậm chí con cũng không quan tâm mẹ đi làm về muộn có vất vả, mệt mỏi hay không. 

Chị Trịnh Thị Huyền, ở ngõ 191 phố Đà Nẵng (quận Ngô Quyền) chung tâm trạng bối rối. Cách đây một tuần, con gái chị đặt lên bàn làm việc của mẹ bức thư dài 2 trang với những lời trách móc mẹ không giữ lời hứa, không đáng tin. Đầu tháng 6-2024, trước khi con thi vào lớp 10 THPT công lập, để tạo động lực cho con, chị treo thưởng chiếc điện thoại iPhone 11. Con đỗ nhưng do công việc thay đổi nên thu nhập giảm sút, chị chỉ có thể mua cho con chiếc điện thoại cũ. Tuy nhiên, từ trước đến nay với Thảo Nguyên, con gái chị, mọi kết quả, thành tích đều được quy đổi ra vật chất theo ý muốn thì việc mẹ không giữ lời mua đúng điện thoại khiến em không chỉ tẩy chay không sử dụng, mà còn quay ra trách móc, gây chiến tranh lạnh với bố mẹ. Hay với nhà anh Vũ Doãn Hào, ở ngõ 5B, phố Hạ Lý (quận Hồng Bàng), việc ông bà nuông chiều cháu như: dậy sớm – thưởng tiền, ăn 2 bát cơm – thưởng tiền, đi học đều – thưởng tiền, làm nảy sinh những xung đột trong gia đình. Khi vợ chồng anh góp ý, ông bà mắng át: Cháu cố gắng phải động viên, 5.000-10.000 đồng có đáng bao nhiêu. 

Theo lý giải của nhiều gia đình, thưởng là cách động viên, khuyến khích con làm tốt hơn nữa hoặc muốn con hiểu rằng, có thể kiếm tiền bằng sức lao động bản thân. Tuy nhiên, theo thời gian, phương pháp này gây ra một số hệ lụy trong hình thành nhân cách và nhận thức của con nếu không được điều chỉnh kịp thời. Hệ lụy, nhiều cháu dần hình thành suy nghĩ học tập hay làm việc gì đạt kết quả tốt là cho gia đình, ông bà, bố mẹ phải có trách nhiệm thưởng cho kết quả đó và hờn trách nếu không đáp ứng nhu cầu...

Đừng biến con thành người thực dụng 

Là người có nhiều năm kinh nghiệm trong quản lý giáo dục, cũng là người cha trong gia đình, thầy Đỗ Anh Dũng, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Hưng Đạo (thành phố Thủy Nguyên) bày tỏ không tán thành với việc cha mẹ, thậm chí giáo viên thưởng tiền cho học sinh khi đạt điểm cao trong các kỳ thi. Thầy Dũng phân tích, trẻ nào cũng thích được thưởng, thưởng bằng tiền có thể quy đổi ra nhiều thứ vật chất mà trẻ thích lại càng cám dỗ. Về mặt bản chất, thưởng nhằm ghi nhận, động viên và có tác dụng làm tinh thần của người nhận thêm phấn chấn, tạo động lực để làm tốt hơn nữa. Tuy nhiên, nếu thưởng tiền áp dụng thường xuyên, lâu dài có thể hình thành ở con tính thực dụng, chỉ cố gắng, thực hiện việc gì đó khi được đền đáp tương xứng. Nếu không được thưởng nữa, trẻ thấy việc làm mất ý nghĩa, sẽ không làm hoặc làm qua quýt, đối phó, lâu dần có thể hình thành ở trẻ thói ích kỷ, chỉ nghĩ đến cá nhân, không quan tâm đến suy nghĩ, cảm xúc của người khác. Hơn nữa, làm như vậy trẻ cũng không nhận thức được những việc đó là trách nhiệm của mình, không tự giác làm. 

Về vấn đề này, bà Phạm Thị Tố Quyên, chuyên viên tâm lý và phát triển kỹ năng giáo dục đặc biệt, nhà sáng lập Câu lạc bộ Học tập Beedo cho rằng: Cha mẹ cần nhận thức đúng rằng việc khuyến khích, động viên phải song hành giáo dục con có ý thức, trách nhiệm với công việc ngay từ khi còn nhỏ. Các con cần được dạy rằng, việc học tập kiến thức, kỹ năng là để sử dụng trong cuộc sống của chính con hiện tại và sau này. Do vậy, học là nhiệm vụ, trách nhiệm và cũng là quyền lợi của con, cha mẹ không nên lấy tiền để thưởng cho việc đó. Tuy nhiên, ở tùy lứa tuổi, tính cách, hoàn cảnh gia đình, cha mẹ có thể khuyến khích, động viên những cố gắng, nỗ lực của con bằng những hình thức phù hợp như tặng một cuốn sách, truyện, đồ chơi hay cho đi nhà sách, dã ngoại với gia đình, với bạn bè của con để con thoải mái tinh thần. Tuy nhiên, mức độ “thưởng” này cũng phải hợp lý, không quá nhiều để tránh cảm giác nhàm chán, không giá trị - bà Quyên nhấn mạnh.