Theo sát, đồng hành với sự kiện
Các nhà khoa học, các chuyên gia bàn các giải pháp, thám sát khảo cổ khu vực bãi cọc tại cánh đồng Cao Quỳ, xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên.
Những ngày này, anh Đỗ Xuân Trung, Phó giám đốc Bảo tàng Hải Phòng và anh Nguyễn Ngọc Tiến (cán bộ Bảo tàng) tiếp tục thực hiện nhiệm vụ cùng các nhà khoa học khảo sát khu vực chung quanh bãi cọc để tìm kiếm dấu vết liên quan đến chiến thắng Bạch Đằng. Anh Trung cho biết, khoảng đầu tháng 10-2019, ngay sau khi tiếp nhận thông tin từ người dân và cán bộ Phòng Văn hóa-Thông tin huyện Thủy Nguyên, lãnh đạo Sở Văn hóa-Thể thao chỉ đạo Phòng Quản lý di sản, Bảo tàng Hải Phòng và các phòng chuyên môn phối hợp hướng dẫn về mặt nghiệp vụ cho cơ quan chức năng, chính quyền địa phương gìn giữ hiện vật. Đồng thời, Sở chỉ đạo Bảo tàng đem mảnh gỗ do người dân cung cấp đi giám định niên đại (phương pháp các bon phóng xạ C14). Tuy nhiên, chi phí thực hiện giám định này khá lớn. Rất may, khi lãnh đạo Bảo tàng Hải Phòng đề xuất, lãnh đạo huyện Thủy Nguyên phối hợp chặt chẽ, giải quyết mọi vướng mắc và chi phí giám định được lấy từ nguồn xã hội hóa.
Song song với việc gửi mẫu vật đi giám định niên đại, từ kinh nghiệm thực tiễn, Bảo tàng Hải Phòng làm việc với Viện khảo cổ học, mời trực tiếp Tiến sĩ Lê Thị Liên, chuyên gia khảo cổ học dưới nước, người có nhiều kinh nghiệm khai quật nhiều bãi cọc ở dưới nước ở vùng Quảng Yên (Quảng Ninh), xuống khảo sát bãi cọc. Tiến sĩ Lê Thị Liên nhận lời và cùng các chuyên gia khác như Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh (Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn), cử nhân Đinh Thị Thanh Nga (Viện Khảo cổ học) xuống khảo sát hiện trường. Tuy nhiên, kết quả lần khảo sát này mới chỉ dừng lại ở giả thiết, nghi vấn ban đầu và cần theo dõi các phát hiện của nhân dân trong các khu ruộng trũng ven sông, nghiên cứu hiện trường tại chỗ khi phát hiện được di vật, kết quả phân tích niên đại di vật.
Ngày 8-11-2019, tức khoảng gần 1 tháng sau khi Bảo tàng Hải Phòng gửi mẫu vật đi giám định niên đại, phiếu trả kết quả phân tích của Viện Khảo cổ cho thấy các đầu mẩu cọc này có niên đại 1.270-1.430AD. Cùng thời gian này, trong quá trình cải tạo vườn chuối nghĩa trang Mả Dài, chính quyền xã phát hiện 9 đầu cọc bị gãy. Từ kết quả này, Bảo tàng Hải Phòng báo cáo lãnh đạo Sở Văn hóa-Thể thao để xin ý kiến lãnh đạo thành phố, đề xuất với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp phép khai quật 950m2 tại khu vực nghĩa địa Mả Dài. “Mới đầu, chúng tôi định khai quật với quy mô nhỏ và Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao đủ thẩm quyền cấp phép. Nhưng sau khi bàn bạc với lãnh đạo huyện Thủy Nguyên và tham khảo ý kiến của Tiến sĩ Lê Thị Liên, có thể đây là di tích chiến trường, đòi hỏi khai quật diện tích lớn, trước mắt là mở 3 hố để nghiên cứu, đánh giá hiện trạng và giá trị di tích. Điều may mắn, công văn đề nghị của Sở Văn hóa-Thể thao trình xin giấy phép khai quật, được chấp thuận chỉ 3 ngày, thay vì 20 ngày như quy định. Kết quả này là nhờ sự nỗ lực thuyết phục của cán bộ Bảo tàng nhưng cũng là sự linh hoạt của cán bộ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước thông tin sự kiện được đánh giá là có thể mở ra hướng nghiên cứu mới về Chiến thắng Bạch Đằng”, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Văn Phương cho biết.
Chủ động tham gia, tổ chức hội nghị báo cáo kết quả khai quật
Ngay sau khi nhận được giấy phép khai quật di tích từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Hải Phòng phối hợp chặt chẽ Viện Khảo cổ học thực hiện nhiệm vụ khai quật di tích. “Việc khai quật bãi cọc diễn ra nhanh chóng, thuận lợi như “cơ duyên”. Chúng tôi nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình từ phía, người dân, chính quyền địa phương khi san lấp mặt bằng tạo lối ra vào rộng rãi, cắt cử người tham gia khai quật theo sự hướng dẫn của các chuyên gia, rồi bảo vệ hiện trường”, Phó giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Đỗ Xuân Trung cho biết. Còn Tiến sĩ Lê Thị Liên phấn khởi vì trong nhiều năm gắn bó với khai quật khảo cổ, chưa bao giờ được tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục đến bố trí nơi ăn, nghỉ như lần khai quật bãi cọc Cao Quỳ. Nhờ đó, chị và các cộng sự của mình tập trung vào chuyên môn, say sưa với từng dấu vết cọc được phát hiện.
Ngay sau khi có kết quả khai quật 3 hố, phát hiện tổng số 27 cọc gỗ tại khu nghĩa trang Mả Dài, Sở Văn hóa-Thể thao báo cáo, lãnh đạo thành phố cho chủ trương tổ chức hội nghị báo cáo kết quả khai quật. Đồng thời, để làm rõ, sâu sắc, toàn diện hơn kết quả khai quật, Sở đề xuất thành phố mời các nhà khoa học, sử học, chuyên gia đầu ngành trong một số lĩnh vực, các nhà quản lý văn hóa tham gia ý kiến đề xuất phương án bảo tồn, cũng như góp ý với Hải Phòng trong việc xây dựng hồ sơ đề nghị di tích cấp thành phố, tiến tới di tích cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt. Để chuẩn bị cho hội nghị báo cáo kết quả khai quật bãi cọc, Sở Văn hóa-Thể thao huy động toàn ngành vào cuộc, thống kê, rà soát lại toàn bộ tài liệu, số liệu, di tích liên quan đến 3 trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng cũng như các danh tướng được nhân dân thờ phụng, nhất là trận thủy chiến Bạch Đằng năm 1288. “Bên cạnh sự chỉ đạo sát sao, kịp thời của Thường trực Thành ủy, của UBND thành phố tạo điều kiện thuận lợi chính quyền địa phương liên quan, những người làm công tác quản lý văn hóa nhận thức sâu sắc rằng đây là trách nhiệm của ngành trong việc bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa. Đây cũng là cơ hội để chúng tôi tìm hiểu, nghiên cứu, nắm vững, làm sáng tỏ các giá trị văn hóa, lịch sử trong lịch sử dựng nước, giữ nước của cha ông”, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao Lê Văn Quý nhấn mạnh./.
Việt Hoàng - Ảnh: Duy Lê
