Tiếng sóng

Chỉ một lát nữa thôi bộ phim tài liệu sẽ được bấm máy những cảnh quan trọng, phải phục dựng. Hải miên man nghĩ khi một mình đi dọc theo bãi biển. Hải cũng biết đây không phải là bộ phim “dễ xơi”, mặc dù kể từ khi tốt nghiệp đạo diễn ở nước ngoài về anh đã cho ra đời những bộ phim gây được tiếng vang lớn trong giới chuyên môn, và được công chúng đón nhận nồng nhiệt. Kịch bản trong phim cũng phác họa những số phận quá nghiệt ngã, lại dựa vào chính câu chuyện xảy ra tại gia đình anh. Cái cảm giác gai gai, sờ sợ, cứ bảng lảng đâu đó lúc thì xa khi lại gần. Nhưng anh có cơ sở để tự tin tất cả những gì anh đang dàn dựng, đều lấy từ tư liệu truyền thống của Quân chủng Hải quân, từ lời mẹ anh kể và bằng linh cảm nghề nghiệp. Anh công phu vào Nam ra Bắc tìm kiếm, lựa chọn trong nhiều tháng trời mới có được một dàn diễn viên thật sự như ý. Anh còn mời được cả cố vấn quân sự, một vị đại tá dày dạn kinh nghiệm xông pha trận mạc trong chiến tranh ở chiến trường miền Nam trung bộ. Phần lớn thành viên trong đoàn làm phim còn rất trẻ, lại rất say mê nghề nghiệp, nếu bộ phim thành công chắc chắn trong số họ sẽ có người được tiếp sức để bay cao, bay xa trên con đường nghệ thuật.

Minh họa: Đặng Tiến

Biển hòn Hèo như sôi lên chao đảo, chiến trường xưa được tái hiện thật hùng vĩ như trong kịch bản và trong trí tưởng tượng của anh. Tiếng gầm rú của máy bay phản lực. Tiếng phành phạch của những chiếc trực thăng và tiếng xích sắt xe tăng ầm ầm lướt qua ống kính. Ngoài khơi những chiếc tàu chiến đen trùi trũi đang từ từ tiến vào. Hàng chục ngọn đèn pha cực mạnh, sáng đến lóa con mắt quét qua quét lại. Lọt thỏm ở giữa là một con tàu bé nhỏ, dập dềnh không số, không tên, mỏng manh như chiếc lá. Đêm biển Nha Trang trời sáng trắng ánh đèn dù và những đường đạn lửa đan chéo nhau. Trên con tàu lạ đó những bóng người chạy qua chạy lại dựa vào các vật cản, bắn trả những khối thép khổng lồ vây quanh vô vọng, hình dáng họ nhập nhòa trong khói súng. Trên đài chỉ huy, thuyền trưởng Phan Vĩnh đầu tóc sổ tung, mặt xạm đen, thân gầy hốc hác, đi đi, lại lại. Chợt anh dừng bên người chiến sĩ lái tàu, người lính đó còn rất trẻ, tay vẫn nắm chặt vành vô lăng nhìn Vĩnh chờ đợi. Vĩnh úp bàn tay mình chồng lên tay đồng đội, hơi ấm của họ toả sang nhau như thay lời muốn nói một lời thề. Một lời thề mà trước lúc xuống tàu lên đường nhận nhiệm vụ “Quyết hy sinh”. Tiếng súng lại gầm lên dữ dội từ phía những con tàu địch ngày một gần hơn. “Còn sự lựa chọn nào không?”. Một câu hỏi ứa máu khiến lòng Vĩnh đau thắt. “Không!”. Đúng là không có lựa chọn nào khác nữa! Chỉ còn cách đó! Cách đó anh mới cứu được họ, rồi anh ra lệnh cho tất cả rời tàu. Giọng anh khản đặc trong tiếng sóng và tiếng gió, khi cái bóng cuối cùng lao vút xuống lòng biển sâu, Vĩnh đứng trên boong nhìn theo giây lát rồi anh bước nhanh xuống hầm máy. Vài phút sau một tiếng nổ mạnh và biển hòn Hèo cồn lên cơn sóng. Biển như bị xé tan giữa không gian đỏ ối một màu lửa, con tàu dần biến mất trong đêm mênh mông sóng.

“Cắt!”.

Hải ra lệnh cúp máy. Nước mắt anh rịn ra làm nhòe đôi mắt kính. Cảnh phim, tiếng nổ, hoàn toàn do chính anh dàn dựng thế mà anh cứ nghĩ nó như là thật. Phải chăng bố anh đã hy sinh trong một hoàn cảnh tương tự? Anh cảm giác cơn khát nước ứ lên đến cháy vòm họng, rồi anh cuối xuống lấy một chai nước suối mở nắp giơ cao uống ừng ực. Nước mát tràn ra đầy mặt, khiến lòng Hải nhẹ vơi đi đôi chút.

*

Đêm sau cách biển vài trăm sải chân trên một mỏm đồi lúp xúp cây rừng, đoàn làm phim tiếp tục cảnh quay theo chương trình kịch bản. Cảnh mà Hải gửi nhiều cảm xúc vào đoạn phim này là những người dân trong vùng sau vụ nổ tàu ra biển đi kiếm tìm xác thuỷ thủ ta hy sinh. Anh nghĩ, rồi đây khi bộ phim được trình chiếu thành công, sẽ là thông điệp gửi tới các thế hệ mai sau cái nhìn chân thực về cuộc chiến tranh, những gì xảy ra trong quá khứ mà cha ông họ từng trải qua. Anh đang miên man trong mơ ước, bỗng xuất hiện một người lạ như chui từ dưới đất lên và người ấy nói lớn:

- Không … không phải thế!

- Cắt.

Hải khoát tay ra lệnh dừng. Anh sửng sốt nhìn thấy một ông già, tóc phất phơ bạc dãi dầu sương gió. Ông đến trước mặt anh. Ông ta là ai? Tại sao ông ta lại có mặt ở đây? Không để Hải kịp nói, ông già vẫn khoát mạnh cánh tay phản đối quyết liệt:

- Không … không phải thế!

Ông già nói với các diễn viên vừa diễn và mắt ông hướng nhìn ra biển xa. Thật lạ lùng, biển cuồn cuộn nổi lên như một tác nhân giúp ông tăng thêm nội lực. Một lát ông ngoắc đầu nhìn về phía Hải. Ông gào lên như thét:

- Bịa, bịa tất!

Hải lúc này trấn tĩnh phần nào, giọng anh dịu xuống và nói với ông:

- Dạ thưa, ông là...?

- Tôi chả là ai cả.

- Nhưng ông vừa nói là… chúng tôi …

- Đúng. Các anh bịa, bịa!

- Có nghĩa là ông đã được chứng kiến sự kiện này?

- Phải!

“Ôi”. Hải suýt kêu lên vì sung sướng. Anh hoàn toàn tin vào linh giác của mình. Anh không còn thấy mình bị xúc phạm.

- Thưa ông, nhưng người ta đã báo tử cả mười ba thủy thủ hy sinh trong lần con tàu không số đó bị lộ?

- Đúng, nhưng tôi vẫn sống. Tôi đang ở đây. Cái đêm khủng khiếp ấy tôi đã cùng họ chiến đấu đến phút cuối cùng.

Hải rút khăn mùi xoa thấm mồ hôi đang vã ra trên mặt:

- Dạ thưa ông. Vậy ông có thể cho biết, ngày ấy trận đánh diễn ra như thế nào được không ạ?

- Để làm gì? Để cho các anh tiếp tục diễn cái trò này phải không? Bịa, bịa. Chiến tranh không phải như vậy!

- Thưa ông, quả thực chúng tôi còn rất trẻ, lại chưa từng trải qua chiến tranh...

Ông già ngúc ngắc cái đầu, khẽ thở dài.

*

Ông già kể cho đoàn làm phim biết vì sao ông ở đây. Câu chuyện bắt đầu từ cái đêm cuối tháng 3 năm 1967. Khi đó đơn vị của ông đang đóng quân ở bên bờ sông Gianh tỉnh Quảng Bình, nhận lệnh của Quân chủng dùng tàu vận chuyển vũ khí, vượt biển chi viện cho mặt trận phía Nam Quân khu 5. Đêm đó trời có mây đen đặc quánh, mưa bay lất phất, buốt lạnh. Ông cùng những người lính trẻ xuống một con tàu chất đầy vũ khí, thuỷ thủ đều đóng giả thành người dân chài. Bốn ngày đầu tàu ông lênh đênh trên biển, gặp nhiều thuyền ngư dân đánh cá. Sang ngày thứ năm, khi tàu chuyển hướng chuẩn bị cập bến giao hàng thì bị lộ, hai chiếc trực thăng bay lượn rát rạt trên đầu, săm soi tìm kiếm. Một lát sau trên mặt biển có nhiều chiếc tàu chiến địch hụ còi lướt sóng bám theo tàu ông. Ông cho tàu chạy chậm, tàu địch cũng giảm tốc độ đề phòng. Vậy là rõ âm mưu của địch, chúng muốn bắt sống tàu của ông. Tình thế lúc này thật nguy hiểm, tiến lui đều không thể. Chỉ còn có hai cách lựa chọn, đầu hàng hoặc chiến đấu đến cùng? Ông đi đi lại lại trong đài chỉ huy, ngoài kia hàng chục chiếc tàu chiến địch đang sít lại gần, và có tiếng loa kêu gọi tàu ông đầu hàng. Cuối cùng ông cũng quyết định cho toàn bộ thuỷ thủ nhanh chóng thoát ra khỏi tàu bơi vào bờ. Chỉ bằng cách ấy ông hy vọng anh em sẽ bình an. Nhưng hôm đó khi nghe lệnh ông, mọi người nhìn nhau rồi lại nhìn ông vẻ hoài nghi ngơ ngác. Rồi có người hỏi ông “Cái gì?”. Ông tưởng họ không nghe hết mệnh lệnh của mình, nên nhắc lại lần nữa. “Các đồng chí nhảy xuống biển bơi vào bờ, rồi tìm cách bắt liên lạc với cơ sở để tiếp tục chiến đấu cùng nhân dân!”. Ông nhầm, hoá ra mọi người đều nghe rõ nhưng vẫn thản nhiên. Lòng ông đau muốn bật lên tiếng khóc, vì đó là lần đầu cấp dưới chống lại mệnh lệnh của ông. Rồi bữa đó họ đồng thanh thét lên: “Chúng tôi thà chết, chứ nhất định không bỏ tàu, không đầu hàng địch!”. Ông chạy vào khoang máy, kiểm tra lại khối thuốc nổ đặt sẵn ở đây. Ông tra kíp, cắt ngắn thêm đoạn dây cháy chậm rồi châm lửa. Ông nhảy lên boong tàu, ôm chặt lấy những người đồng đội và cùng ngẩng cao đầu hướng về phương Bắc. Hai phút sau một tiếng nổ khủng khiếp vang lên …

Đạo diễn Hải thấy gai gai khắp người, sống lưng anh lạnh toát. Anh nhìn ra ngoài khơi xa như để giấu đi sự vụng về của mình. Anh xấu hổ khi nghĩ lại những cảnh phim đã quay, khô cứng có phần chủ quan và khiên cưỡng. Sự thật hoàn toàn khác, bi tráng và anh hùng biết bao.

Ông già ngừng kể, nhưng đầu ông rũ xuống. Hai bờ vai ông run lên bần bật.

-Cho đến bây giờ tôi vẫn chưa giải thích nổi vì sao tôi còn sống. Tôi đoán sóng đánh dạt tôi lên một phiến đá nằm khuất vào khe núi sát bờ. Tỉnh lại tôi cố lết đi tìm đồng đội. Nhưng tôi chỉ nhặt được vài ba cái xác trong đêm đầu. Số khác sau này được người dân Ninh Vân tìm thấy, và chôn cất rải rác ở nhiều nơi trong khu vực này.

Sống mũi Hải cay cay. Anh khẽ hỏi:

- Dạ thưa, sau đó ông đi đâu?

- Tôi bắt nối được với một đơn vị chủ lực, và chiến đấu tới ngày miền Nam giải phóng.

- Ông đã có vợ con?

Tiếng ông lắng xuống:

- Vợ thì có, nhưng con …

Ông kể, ông cưới vợ trước lúc nhập ngũ vài tháng. Vợ ông là một thôn nữ dịu dàng, nết na. Sau giải phóng, ông háo hức đáp tàu về Hải Dương thăm gia đình. Nhưng ở quê chẳng còn ai thân thích. Bố mẹ đều đã mất. Mấy đứa em, đứa thì hy sinh, đứa chuyển đi vùng kinh tế mới. Còn vợ ông, sau khi nhận được giấy báo tử của chồng đã… đi thêm bước nữa. Ông đành lặng lẽ quay lại đơn vị. Được một thời gian thì ông xuất ngũ, và ông quyết định quay trở lại nơi này để sinh sống. Và ông tự nguyện làm cái công việc mà không phải ai cũng hiểu được, đó là chăm sóc những nấm mồ của đồng đội ông.

Ông chỉ về phía một mỏm đồi. Sau giải phóng nhân dân địa phương dựng một cái bia bằng đá hoa cương, rộng một mét, cao một mét năm mươi. Họ khắc lên trên đó tên của mười ba người đãhy sinh trong sự kiện vụ nổ phá tàu ở biển Hòn Hèo. Trong danh sách mười ba người đó có cả tên ông. Ông sống bằng nghề làm hương. Hương ông tán từ rễ cây rừng có mùi thơm rất mịn, đi xa hàng trăm mét vẫn ngửi thấy mùi thơm. Tiền thu được từ hương chủ yếu dùng mua lễ dâng những đồng đội đã khuất. Ngày nào trên những nấm mộ kia cũng có hương hoa. Đêm đêm, ông bần thần ngồi một mình trên bãi biển. Chỗ có con tàu nằm đó luôn ám ảnh ông. Ông như nghe có tiếng đồng đội đang thầm thì trò chuyện dưới đáy biển sâu.

Đạo diễn Lê Hải bỗng chồm lên ôm chặt lấy ông già lạ mặt. Anh lắc mạnh làm áo ông rách toạc. Chiếc đèn pin trên tay ông rơi xuống, chạm vào một vật cứng dưới chân làm nó vỡ toang. Anh khẽ thốt lên một tiếng mừng rỡ: “Bố”!

Đêm đó, bên bãi biển, Hải kể cho thuyền trưởng Phan Vĩnh nghe, rằng mẹ anh đúng là có đi bước nữa nhưng vẫn luôn giữ trọn hình ảnh bố anh trong tim. Người chồng sau này của mẹ cũng là một người lính trở về từ chiến tranh, và không thể có con với mẹ vì trong cơ thể ông có chất độc dioxin. Mẹ anh luôn kể cho anh nghe về người bố anh hùng, thuyền trưởng của một con tàu thuộc Đoàn tàu không số nức tiếng trong kháng chiến chống Mỹ. Tuổi thơ anh và những năm tháng đi học sau này anh luôn tự hào về người bố liệt sĩ, anh mong có ngày được làm những thước phim về bố, về thuyền trưởng Phan Vĩnh và những đồng đội của ông. Không ngờ, cơ duyên đó giúp anh gặp lại được ông, người bố có tên trên tấm bia mộ tập thể mà đoàn làm phim ghi hình cả buổi sáng…

- Cắt.

Tiếng máy quay xè xè vụt tắt. Hải ngạc nhiên quay ra nhìn những người bạn đồng nghiệp. Phó đạo diễn đến bên anh, cất giọng cảm động:

- Xin lỗi đạo diễn. Lẽ ra phải xin phép anh, nhưng làm như vậy sẽ lỡ mất cơ hội. Máu nghề nghiệp mà! Chúng ta đã có được một cảnh quay thật giá trị, còn sau này có sử dụng những thước phim ấy hay không là tùy ở anh, những khoảnh khắc vừa qua không phải lúc nào cũng xảy ra, phải không anh?

Hải ngước mắt nhìn bố, những nét nhăn khắc khổ trên khuôn mặt ông như biến mất. Ông thật sự sống lại rồi.

Ngoài khơi xa, trời hừng lên một màu tím.

Từng đợt sóng ào ạt vỗ xô bờ.

Truyện ngắn của Đỗ Viết Nghiệm