Tiếng trống đình Đông vang vọng mùa thu lịch sử

Ngôi đình lưu dấu lịch sử

Về thôn Đông, xã Nguyễn Lương Bằng những ngày tháng 8, đình Đông hiện lên giữa không gian làng quê với những nét kiến trúc cổ được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ngôi đình lưu giữ những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và phong trào cách mạng của địa phương.

Đình Đông được xây dựng từ thế kỷ XVI, chủ yếu bằng gỗ lim, mang phong cách kiến trúc truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đình có kết cấu theo kiểu chữ “Đinh”, gồm nhà thiêu hương, giếng nước, tả vu, tiền đường và hậu cung. Những cấu kiện gỗ như xà, cột cùng hệ thống chạm khắc rồng, phượng, chim thú, hoa lá... mang dấu ấn nghệ thuật thời hậu Lê.

Đình thờ “Tứ vị đại vương”, gồm hai vị tôn thần là Đại Đô, Kiều Đại Đô và hai danh nhân quê nhà Nguyễn Phục, Đỗ Uông. Đây là những nhân vật có công với đất nước, được các triều đại phong sắc ghi nhận.

Trải qua nhiều thế kỷ và những biến động của lịch sử, đình Đông vẫn giữ được phần lớn quy mô, kết cấu kiến trúc gỗ cùng nhiều hiện vật có giá trị. Hoành phi, đại tự, long đao, bát bảo, kiệu giá văn và các đồ thờ tự góp phần tạo nên giá trị riêng của di tích.

Ông Nguyễn Đình Tơ, 85 tuổi, thủ từ đình Đông cho biết, ngôi đình là nơi người dân tưởng nhớ, thờ cúng các vị thành hoàng, các danh nhân có công với quê hương, đất nước. Đình Đông qua nhiều thế hệ vẫn là nơi bà con về thắp hương, tưởng nhớ các vị thành hoàng, các bậc tiền nhân. "Những dịp lễ hội cũng là lúc người dân trong làng gặp gỡ, cùng nhau gìn giữ những phong tục, truyền thống của quê hương”, ông Tơ chia sẻ.

Theo ông Tơ, việc giữ gìn ngôi đình hôm nay còn có ý nghĩa trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. “Các cháu về đình, được nghe kể về lịch sử của di tích, về những sự kiện đã diễn ra ở đây thì sẽ hiểu hơn về quê hương”, ông nói.

Trong những năm tháng chuẩn bị cho Cách mạng Tháng Tám, ngôi đình từng là nơi diễn ra nhiều hoạt động quan trọng của phong trào cách mạng.

Giai đoạn 1940 - 1945, tại khu vực đình Đông có một căn hầm bí mật phục vụ hoạt động của lực lượng Việt Minh. Hầm được xây dựng dưới lòng đất, có nhiều lối ra vào và các gian nối với nhau, từng được sử dụng để cất giữ tài liệu, vũ khí, luyện tập và làm nơi trú ẩn của cán bộ cách mạng.

Cuối tháng 4, đầu tháng 5/1945, Tỉnh ủy Hải Dương trước đây đã tổ chức hai hội nghị cán bộ chủ chốt tại đình Đông để bàn những nhiệm vụ chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Những nội dung được đặt ra khi đó là đẩy mạnh tuyên truyền cách mạng, phát triển cơ sở Việt Minh, vận động nhân dân đấu tranh chống thuế, chống nộp thóc cho Nhật, xây dựng lực lượng vũ trang và chuẩn bị điều kiện để tiến tới giành chính quyền.

Ngày 13/8/1945, đình Đông tiếp tục được chọn làm nơi Tỉnh ủy Hải Dương tổ chức hội nghị bàn biện pháp chỉ đạo phong trào cách mạng, chuẩn bị cho khởi nghĩa giành chính quyền.

Những cuộc họp diễn ra trong thời điểm tình hình cách mạng chuyển biến nhanh chóng cho thấy đình Đông từng giữ vị trí quan trọng trong quá trình chuẩn bị lực lượng ở địa phương. Từ đây, những chủ trương, nhiệm vụ được triển khai, tạo tiền đề để quần chúng sẵn sàng hành động khi thời cơ đến.

Âm vang tiếng trống năm xưa

Những ngày giữa tháng 8/1945, thời cơ cách mạng đã đến gần. Sau khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, phong trào giành chính quyền diễn ra mạnh mẽ ở nhiều địa phương.

Vào 9 giờ sáng 17/8/1945, nhận được tin phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh vô điều kiện, Ban Chỉ đạo Việt Minh đã nổi trống tại đình Đông làm hiệu lệnh để toàn huyện nhất tề nổi dậy, kéo về huyện lỵ Thanh Miện, sẵn sàng lật đổ chính quyền tay sai cho Nhật theo kế hoạch đã chuẩn bị từ trước.

Tiếng trống từ đình vang lên giữa thời khắc đặc biệt của lịch sử. Trước cửa đình Đông, hai đội vũ trang xã Đoàn Lâm (nay là xã Nguyễn Lương Bằng) cùng đông đảo nhân dân tập hợp. Cờ đỏ sao vàng được giương cao. Đoàn người từ đình Đông tiến về phía huyện lỵ trong khí thế sôi nổi.

Đến 11 giờ 30 phút ngày 17/8/1945, lực lượng Việt Minh tiến vào huyện lỵ Thanh Miện giữa tiếng hò vang của nhân dân. Việc giành chính quyền diễn ra nhanh chóng. Chính quyền tay sai tan rã, sổ sách được thu giữ, Ủy ban lâm thời của huyện được công bố.

Từ một tiếng trống vang lên ở một ngôi đình làng, cả một đoàn người đã lên đường. Phía sau đó là quá trình chuẩn bị lâu dài của phong trào cách mạng, là những cuộc họp, những hoạt động tuyên truyền, xây dựng lực lượng và vận động quần chúng diễn ra.

Đình Đông là một phần của quá trình chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa ở địa phương. Hai hội nghị của Tỉnh ủy Hải Dương tổ chức tại đây đã góp phần đề ra phương hướng hoạt động, phát động cao trào kháng Nhật cứu nước và tạo tiền đề cho cuộc giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Dấu tích căn hầm bí mật trong khu vực đình cũng là một phần của câu chuyện ấy. Hầm từng là nơi phục vụ hoạt động cách mạng nhưng hiện đã xuống cấp, bên trong có thời điểm nước ngập, hiện chỉ có thể quan sát một phần lối dẫn vào.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc, đình Đông được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1988. Trải qua nhiều lần trùng tu, ngôi đình vẫn giữ được phần lớn kiến trúc và nhiều hiện vật nguyên bản.

Ngày nay, đình Đông là nơi diễn ra lễ hội truyền thống, nơi người dân tưởng nhớ các vị thành hoàng, danh nhân và cùng nhau ôn lại những câu chuyện của quê hương.

Hơn 80 năm đã qua, câu chuyện về tiếng trống đình Đông vẫn được lưu giữ để thế hệ hôm nay hiểu hơn về lịch sử và những đóng góp của cha ông.