Khi câu chuyện “chủ nghĩa dân tộc vac- cine” vẫn đang gây ra nhiều tranh cãi gay gắt, thì gần đây việc phát hành "hộ chiếu vaccine", một dạng giấy thông hành điện tử cho phép những người đã được tiêm vaccine được tự do đi lại, tiếp tục nổi lên thành chủ đề nóng và có khả năng gây thêm chia rẽ giữa các nước giàu và các nước nghèo. Một số quốc gia ủng hộ ý tưởng này, coi đây là lối thoát cho ngành du lịch và hàng không đang gặp khó khăn. Một số quốc gia khác lại bày tỏ nghi ngại bởi đến nay mới chỉ có một tỷ lệ nhỏ dân số thế giới được chủng ngừa. Không ít nhà phân tích lo ngại, nếu hộ chiếu vaccine sớm được phát hành, các nước giàu lại là các nước chiếm ưu thế hơn trong việc mở cửa trở lại nền kinh tế. Trong khi đó, các nước nghèo vẫn đang phải “vật lộn” để có được nguồn cung vaccine do bất bình đẳng trong cơ chế phân phối, sẽ ngày càng bị tụt lại phía sau.
Tiêm vaccine ngừa COVID-19 ở Anh. Ảnh: Getty Images
Theo dữ liệu thống kê của ourworldindata, tính đến ngày 2-3, Israel, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Anh, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đang dẫn đầu thế giới về tỷ lệ tiêm chủng cho người dân, đặc biệt Israel có tỷ lệ 96/100 (số người được tiêm/100 người). Tổng thống Mỹ Joe Biden tự tin tuyên bố rằng nước này sẽ hoàn thành chương trình tiêm chủng cho toàn bộ người trưởng thành vào tháng 5 tới. Điều này phơi bày thực tế rằng, những nước có tốc độ tiêm chủng vaccine COVID-19 cao đều là những quốc gia phát triển.
Trước đó, tổ chức phân tích Economist Intelligence Unit (EIU) cũng công bố kết quả nghiên cứu cho biết, các nước như Anh, Mỹ, Israel và các quốc gia thành viên EU sẽ đạt được “độ bao phủ tiêm ngừa diện rộng” và hoàn thành tiêm chủng cho hầu hết dân số vào cuối năm 2021; nhóm các nước phát triển còn lại theo sau sẽ đạt mục tiêu tiêm phòng vào năm 2022. Thậm chí, EIU cũng đưa ra cảnh báo rằng 84 quốc gia nghèo nhất thế giới sẽ không có đủ vaccine COVID-19 cho đến năm 2023 và vấn đề thiếu hụt vaccine sẽ kéo dài trong nửa đầu của thập niên này. Bà Agathe Demarais, Trưởng bộ phận phân tích của EIU nhận định, việc tiêm chủng vaccine sẽ định hình bức tranh chính trị và kinh tế toàn cầu, du lịch và gần như tất cả mọi thứ.
Cuộc đua giành nguồn cung vaccine bắt đầu nóng lên từ tháng 1 năm nay, sau khi vaccine Oxford/Astra Zeneca được phê duyệt, cho thấy thực trạng cạnh tranh “không khoan nhượng” trong cuộc đua giành nguồn cung vaccine ngay cả với các nước giàu.
Vấn đề ngoại giao vaccine giữa phương Tây với Nga và Trung Quốc cũng được châm ngòi khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, trước thềm Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến Nhóm các nước công nghiệp hàng đầu thế giới (G7), kêu gọi các nước phương Tây nên nhanh chóng dành ra tối đa 5% lượng vaccine mua được để chia sẻ cho châu Phi, trong khi Nga và Trung Quốc đang gia tăng ảnh hưởng tại khu vực này thông qua các hợp đồng cung cấp vaccine. Tuy nhiên, đề xuất của Tổng thống Macron bị Mỹ và Anh từ chối với lập luận rằng sẽ san sẻ vaccine cho các nước đang phát triển sau khi hoàn thành chương trình tiêm chủng trong nước.
Trong khi đó, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), từ ngày 24-2, sáng kiến phân phối vaccine COVID- 19 toàn cầu COVAX của Liên hợp quốc mới bắt đầu phân phối những lô vaccine đầu tới các nước đang phát triển. Dự kiến đến cuối tháng 5, sẽ có 237 triệu liều vaccine được phân phối tới 142 nước tham gia chương trình này. Với nguồn cung vaccine còn hạn chế, trong khi phải bảo đảm phân phối công bằng cho rất nhiều nước, các nước đang phát triển sẽ vẫn bị tụt xa trong chương trình tiêm chủng và vẫn phải duy trì các biện pháp đối phó với dịch bệnh trong thời gian dài.
Nhiều ý kiến cho rằng “hộ chiếu vaccine” làm hiện lên viễn cảnh một thế giới bị phân chia bởi khoảng cách giàu nghèo, bộc lộ rõ sự bất bình đẳng trong phân phối vaccine toàn cầu cũng như tạo ra các vấn đề về chính trị, đạo đức đáng lo ngại.
Giới chuyên gia hiện kêu gọi các chính phủ hãy chờ đợi để có thể cùng nhau đưa ra các tiêu chuẩn quốc tế đồng nhất cho “hộ chiếu vaccine” trước khi phát hành, bởi các tiêu chuẩn không đồng đều có thể dẫn đến những nguy cơ hoặc bị biến thành trò chơi địa chính trị./.
VÂN NGUYỄN
