(HPĐT)- Vụ cháy chợ Tam Bạc xảy ra hôm 12-2, dù rất may mắn không thiệt hại về người, vẫn để lại nhiều nỗi buồn trước thiệt hại nặng nề của các tiểu thương kinh doanh tại đây. Bên cạnh đó, cũng cho thấy những bất cập dai dẳng, chậm được khắc phục trong công tác phòng, chống cháy, nổ tại các chợ truyền thống. Và xa hơn nữa, đổi mới mô hình hoạt động của chợ truyền thống thế nào để bảo đảm an toàn, văn minh, tiện lợi trước áp lực cạnh tranh của các loại hình thương mại hiện đại đang ngày một “lấn sân” như siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện ích hay mua bán online... Những băn khoăn, vướng mắc này không chỉ có tại Hải Phòng, mà là tình trạng chung trên cả nước.
Chẳng ai có thể yên tâm kinh doanh, mua bán khi nỗi lo cháy chợ, mất của, thiệt người lúc nào cũng canh cánh thường trực. Chỉ trong vòng 2 năm trở lại đây, 2 ngôi chợ lớn của Hải Phòng xảy ra cháy (trước đó là chợ Núi Đèo, huyện Thủy Nguyên bị cháy đêm 12-10-2021). Cũng thời gian này, các địa phương trong cả nước xảy ra gần 30 vụ cháy chợ với mức độ, thiệt hại khác nhau. Là nơi tập trung đông người, nhiều hàng hóa, chợ là một trong những loại hình cơ sở được xếp loại đặc biệt nguy hiểm về nguy cơ cháy, nổ. Vì thế, phòng cháy luôn là công tác được các cấp, ngành, lực lượng chức năng chú trọng, quan tâm. Tuy nhiên, kết quả vẫn không như mong muốn vì nhiều nguyên nhân.
Theo Sở Công Thương thành phố, hiện trên địa bàn Hải Phòng có hơn 170 chợ lớn, nhỏ. Cơ sở hạ tầng nhiều chợ, nhất là một số chợ lớn như An Dương, Ga, Cát Bi... xây dựng đã lâu, xuống cấp nghiêm trọng, không còn phù hợp tiêu chí thương mại hiện đại, cũng như tiêu chuẩn phòng cháy, chữa cháy hiện hành. Các chợ đều gặp khó khăn về kinh phí đầu tư để cải tạo, sửa chữa; nhiều hộ kinh doanh còn tùy tiện cơi nới, sắp xếp hàng hóa không đúng quy định; đấu nối đường dây, thiết bị điện không bảo đảm kỹ thuật; chưa kể việc sử dụng lửa có nơi có lúc còn bất cẩn..., khiến nguy cơ cháy gia tăng, một khi xảy ra thì rất dễ lan nhanh. Trong khi đó, cơ quan chức năng đánh giá, trang thiết bị phục vụ phòng cháy, chữa cháy tại hầu hết các chợ đều thiếu thốn, lạc hậu so với yêu cầu, tiêu chuẩn hiện hành, lại không được bảo quản, bảo dưỡng định kỳ, thường xuyên để bảo đảm hữu dụng khi “lâm sự”. Dù công tác tuyên truyền được các cấp, ngành quan tâm thực hiện, song vẫn có nhiều hạn chế; ý thức của một bộ phận hộ kinh doanh nói riêng, người mua bán tại chợ nói chung còn yếu, chưa nhận rõ tính cấp bách, thường xuyên, liên tục của việc phòng cháy nên lơ là, chủ quan; khi chẳng may có sự cố thì lúng túng, thiếu kỹ năng xử lý ban đầu hiệu quả...
Đi một vòng quanh chợ là có thể thấy rõ tình hình, nhưng việc khắc phục các hạn chế trên gặp nhiều vướng mắc, khó khăn. Trước hết do mô hình quản lý chợ hiện nhiều bất cập so với sự phát triển, điều kiện kinh tế- xã hội, nhưng việc chuyển đổi rất chậm do cơ chế, chính sách không đồng bộ. Nguồn thu từ chợ hạn chế, ngân sách trung ương hỗ trợ đầu tư phát triển chợ không có, ngân sách địa phương hỗ trợ rất ít, chủ trương xã hội hóa gặp nhiều khó khăn, nên khó có nguồn lực cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng chợ nói chung, bổ sung, hiện đại hóa trang thiết bị phục vụ phòng cháy, chữa cháy nói riêng. Công tác kiểm tra, giám sát điều kiện phòng cháy, chữa cháy tại các chợ cũng lắm khó khăn, do tính chất xô bồ, phức tạp của nơi “đông như chợ”. Hôm nay kiểm tra thì bảo đảm, nhưng có thể chỉ vài ngày, vài tuần sau là phát sinh “xộc xệch”, mất an toàn... Chợ không an toàn nên doanh nghiệp bảo hiểm cũng “ngoảnh mặt chê”, từ chối bán bảo hiểm cháy, nổ cho hộ kinh doanh tại chợ. Chẳng may cháy, tiểu thương dễ dàng trắng tay, kéo theo phát sinh nhiều vấn đề phức tạp về đời sống, tâm lý, an ninh trật tự... tạo thêm gánh nặng phải xử lý đối với các cấp chính quyền. Đây cũng là thực trạng, vướng mắc chung của đại bộ phận trong gần 9.000 chợ truyền thống trên cả nước, là bài toán khó cần lời giải với tất cả các địa phương.
Để giải quyết hậu quả cháy chợ Tam Bạc, thành phố kịp thời chỉ đạo thực hiện nhiều biện pháp cụ thể. Cùng với yêu cầu các địa phương, sở, ngành, đơn vị liên quan khẩn trương xác định thiệt hại, có phương án hỗ trợ đối với các hộ tiểu thương bị thiệt hại; bố trí địa điểm phù hợp cho các hộ kinh doanh, buôn bán tạm thời trước mắt; rút kinh nghiệm để bổ sung, tăng cường các điều kiện, yêu cầu bảo đảm phòng cháy, chữa cháy..., đặc biệt thành phố còn giao các đơn vị, địa phương kiểm tra, rà soát thực trạng chợ truyền thống, xây dựng Đề án sắp xếp chợ truyền thống theo hướng văn minh, hiện đại.
Chợ truyền thống sẽ phát triển theo hướng nào, đã có nhiều kiến nghị, giải pháp được đưa ra. Có chuyên gia cho rằng, chợ phải do Nhà nước đầu tư chứ không xã hội hóa toàn bộ, khấu hao dài hơi 20- 30 năm để tiểu thương có thời gian hoàn vốn ban đầu, đi đôi với xây dựng bộ máy quản lý, hạch toán đầy đủ chi phí quản lý và chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa. Dẫn kinh nghiệm nhiều nước có tốc độ đô thị hóa nhanh và chuyển đổi số mạnh mẽ hơn Việt Nam, nhưng các chợ truyền thống vẫn “sống khỏe”, kinh doanh tốt, một số doanh nghiệp đề nghị giao chợ này cho các doanh nghiệp bán lẻ khai thác, để quy hoạch lại chợ và đào tạo tiểu thương cung cách kinh doanh hiện đại, trong khi vẫn giữ được bản sắc riêng để thu hút khách hàng...
Vai trò chợ truyền thống còn “nặng” trong đời sống người dân Hải Phòng và cả nước, vì thế yêu cầu đổi mới cả về hoạt động, quản lý, hạ tầng là cần thiết. Sự kiện chợ Tam Bạc nhắc nhở việc này không nên chậm trễ thêm. Để có mô hình phù hợp, sẽ cần phải thí điểm, thử nghiệm trước khi nhân rộng. Dù hoạt động thế nào, chợ truyền thống cũng trước hết là nơi an toàn với người mua bán, không chỉ giao thương hàng hóa mà còn là địa danh mang lịch sử, bản sắc để thêm nổi bật, hấp dẫn giữa “một rừng” dịch vụ thương mại đều đều.../.
minh vũ
