Toà án nhận lỗi - xin lỗi nhân dân

Trong hành trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân, việc công khai nhận lỗi, xin lỗi nhân dân khi có sai sót không chỉ là hành động đạo đức, mà còn là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm và lòng tôn trọng đối với nhân dân - chủ thể của quyền lực nhà nước.

Thời gian qua, Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Hải Phòng đã tiên phong thực hiện chủ trương “Nhận lỗi - xin lỗi nhân dân” khi Thẩm phán hoặc cán bộ tòa án có lỗi chủ quan trong quá trình giải quyết, xét xử. Đây là bước đi thể hiện sự đổi mới tư duy, dám chịu trách nhiệm, dám đối diện với khuyết điểm để củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý.

Không phải ngẫu nhiên mà sáng kiến này được đánh giá là mang tính đột phá trong công tác tư pháp. Bởi trong quá trình giải quyết vụ án, bên cạnh những nỗ lực lớn lao của ngành tòa án, vẫn có những trường hợp bản án bị hủy, bị sửa, những vụ việc bị kéo dài do lỗi chủ quan của người thực thi công vụ.

Dù không thuộc phạm vi bồi thường của Nhà nước, song hậu quả của những sai sót ấy lại tác động trực tiếp đến quyền lợi, thời gian, tiền bạc và tâm lý của đương sự, thậm chí ảnh hưởng đến uy tín của Tòa án - biểu tượng của công lý và sự công bằng. Trong hoàn cảnh ấy, hành động nhận lỗi, xin lỗi nhân dân chính là cách ứng xử có văn hóa, có trách nhiệm, thể hiện thái độ cầu thị và tinh thần phục vụ nhân dân bằng cả sự tôn trọng và khiêm nhường.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Người cách mạng không sợ sai, chỉ sợ không dám nhận sai, không dám sửa sai.” Sau cải cách ruộng đất, Người đã công khai xin lỗi nhân dân và nhận trách nhiệm trước toàn thể quốc dân đồng bào. Tấm gương ấy cho thấy, xin lỗi không làm giảm uy tín mà ngược lại, nâng cao phẩm giá và niềm tin.

Chính tinh thần ấy đã được các tòa án ở Hải Phòng vận dụng một cách sáng tạo, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp hiện nay. Khi người Thẩm phán - đại diện cho “cán cân công lý” - biết đứng trước nhân dân để nói lời xin lỗi, đó không chỉ là sự tự kiểm điểm của cá nhân, mà còn khẳng định bản lĩnh của ngành, khẳng định quyết tâm xây dựng nền tư pháp trong sạch, liêm chính, vì nhân dân phục vụ.

Chủ trương “Nhận lỗi - xin lỗi nhân dân” của Tòa án Hải Phòng có cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng khẳng định phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi 2025) xác định Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là “của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”.

Đặc biệt, Quy định số 117-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc xin lỗi và phục hồi quyền lợi cho tổ chức, đảng viên bị kỷ luật oan đã khẳng định nguyên tắc minh bạch, công bằng, nhân văn trong hoạt động của Đảng và hệ thống chính trị. Như vậy, việc Tòa án Hải Phòng thực hiện xin lỗi nhân dân khi có sai sót là sự cụ thể hóa sinh động của tinh thần thượng tôn pháp luật và đạo lý làm người.

Đáng quý hơn, việc nhận lỗi - xin lỗi ở đây không phải do áp lực dư luận, mà được xác lập thành một "cơ chế thường trực", một "chuẩn mực ứng xử nghề nghiệp" trong hoạt động xét xử. Khi Thẩm phán tự giác nhận lỗi trước nhân dân, họ không chỉ thể hiện trách nhiệm cá nhân mà còn góp phần xây dựng hình ảnh người cán bộ tư pháp liêm chính, công tâm, gần dân, hiểu dân và vì dân. Hành động tưởng chừng giản dị ấy lại có sức lay động mạnh mẽ, giúp công lý trở nên gần gũi, nhân văn hơn, giúp nhân dân thấy rõ Tòa án không chỉ là nơi xét xử mà còn là nơi lắng nghe, thấu hiểu và sẻ chia.

Thực tế cho thấy việc dám nhận lỗi đã mang lại những hiệu quả tích cực rõ rệt. Ở nơi nào có sự thẳng thắn, minh bạch, nơi đó niềm tin của nhân dân được củng cố; ở nơi nào cán bộ biết nói lời xin lỗi, nơi đó đạo đức công vụ được đề cao và mối quan hệ giữa Nhà nước với người dân trở nên gắn bó, đồng cảm hơn. Chính sự chân thành ấy là “liều thuốc” giúp hóa giải những bức xúc, khôi phục niềm tin - điều mà không một văn bản pháp luật nào có thể làm được nếu thiếu sự tự giác và trách nhiệm từ con người.

“Nhận lỗi - xin lỗi nhân dân” vì thế không chỉ là một quy định mang tính nội bộ, mà là thông điệp chính trị có ý nghĩa xã hội sâu sắc: xây dựng Tòa án thực sự của dân, do dân, vì dân; xây dựng đội ngũ Thẩm phán phụng sự công lý bằng cả trái tim.