Kỳ 3: Đóng góp vào thắng lợi của kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)
Giai đoạn 1945- 1954 tạo nên một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân ta nhất tề đứng dậy làm nên cuộc Cách mạng Tháng Tám long trời, lở đất, giành lại chính quyền từ tay phát xít Nhật và thực dân Pháp, kết thúc đêm trường nô lệ 80 năm. Nhưng ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dân tộc ta bước vào một cuộc chiến đấu mới vô cùng gian khổ, ác liệt để làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ đánh bại toàn bộ quân xâm lược Pháp dưới sự bảo trợ của bọn can thiệp Mỹ.
Đây cũng là thời kỳ báo chí cách mạng Việt Nam có bước phát triển mới, đóng góp xứng đáng vào chiến thắng chung của dân tộc. Từ nhận thức đúng đắn về vai trò to lớn của báo chí trong tuyên truyền chính sách, giác ngộ, nâng cao trình độ nhận thức của nhân dân, động viên, cổ vũ toàn dân tộc tham gia kháng chiến, kiến quốc, Trung ương Đảng và Hồ Chủ tịch đặc biệt quan tâm chỉ đạo xây dựng hệ thống báo chí cách mạng công khai. Ngay sau lễ Tuyên ngôn độc lập, dưới sự chỉ đạo của Hồ Chủ tịch, Thông tấn xã Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam ra đời. Đây là 2 loại hình phương tiện báo chí tạo điều kiện đưa thông tin về cuộc đấu tranh chính nghĩa của dân tộc ta, vượt ra ngoài biên giới quốc gia, góp phần tranh thủ sự ủng hộ của các lực lượng hòa bình, tiến bộ trên thế giới.
Trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, báo, tạp chí, đài phát thanh bám sát thực tiễn cuộc sống, cùng chia sẻ gian khổ, hiểm nguy với nhân dân, bộ đội, phục vụ kịp thời các nhiệm vụ chính trị của cuộc kháng chiến. Trong chiến tranh ác liệt, mỗi dòng tin báo chí, mỗi tiếng nói trên Đài Tiếng nói Việt Nam trở thành vô cùng quý báu, có sức mạnh to lớn trong việc củng cố niềm tin, động viên, cổ vũ đồng bào, chiến sĩ, nhất là nhân dân vùng địch hậu. Trong bài nói tại Đại hội lần thứ 2 Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định vai trò của báo chí trong giai đoạn 1945-1954, đó là “đã đóng góp vào cuộc kháng chiến thắng lợi”.
Kể từ sau ngày 19-12- 1946, hệ thống báo chí của Đảng, Nhà nước, của Mặt trận Việt Minh, của các tổ chức, đảng phái yêu nước, của các cơ quan thuộc bộ máy quản lý chính quyền về cơ bản đã di chuyển lên các vùng chiến khu. Trong thời gian này, những người làm báo phải sống và làm việc trong môi trường rất nhiều khó khăn, thiếu thốn. Do phải sơ tán liên tục, hầu như mọi tờ báo đều sụt giảm số lượng bạn đọc. Vai trò của lực lượng cộng tác viên cũng bị suy giảm trầm trọng. Nhà báo lúc này không chỉ làm nhiệm vụ thông tin đơn thuần mà nhiều khi họ là những chiến sĩ thực thụ trực tiếp cầm súng ra trận. Không ít người đã hy sinh anh dũng trên chiến trường…
Từ đầu năm 1947, báo chí cách mạng thu hẹp dần số lượng. Tới năm 1952, cả nước chỉ còn hơn 50 tờ báo các loại. Số đầu báo tuy giảm nhưng diện phục vụ lại được mở rộng. Chẳng hạn, báo Sự thật từ đầu năm 1948 trở đi không chỉ phục vụ cán bộ, đảng viên mà còn là tờ báo chung cho mọi tầng lớp nhân dân. Ngoài những bài có tính lý luận, tài liệu huấn luyện cán bộ, báo Sự thật còn rất coi trọng việc thông tin những vấn đề thời sự.
Từ ngày lên chiến khu, nguồn cung cấp thông tin báo chí không còn được thuận lợi như trước. Các địa phương bị vây hãm, chia cắt làm cho thông tin, nếu có đến được với tờ báo nào đó thì cũng thường bị chậm, không ổn định, lúc có lúc không. Tin dành cho báo chí thời này chủ yếu lấy từ các nguồn, như: Chính phủ, các ban, ngành, đoàn thể, đơn vị, các đài phát thanh trong và ngoài nước. Một số báo linh hoạt khai thác thông tin của báo đài phương Tây đưa tin về những thất bại, tổn thất của họ trong một số chiến dịch, trận đánh. Ở một mức độ nhất định, cách làm này giúp báo chí đưa tin kịp thời và tăng giá trị chiến thắng của ta vì địch thừa nhận các thất bại của họ. Cách làm này góp phần kịp thời cổ vũ, động viên tinh thần kháng chiến của quân dân ta và làm cho người dân vùng tạm chiếm ngày càng tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến.
Sức tác động của báo chí cách mạng giờ đây không chỉ bó hẹp trong các vùng tự do mà còn được mở rộng ra các vùng tạm chiếm lân cận, tới các thành phố lớn trong cả nước. Nhiều tờ báo tiến bộ trong vùng địch kiểm soát cũng bày tỏ thiện chí với cuộc kháng chiến chống Pháp do Mặt trận Việt Minh phát động, phần nào bày tỏ được quan điểm yêu tự do của cả dân tộc. Nếu như vào những năm đầu của cuộc kháng chiến, báo chí cách mạng còn có những hạn chế về số lượng, chất lượng, chủ yếu tập trung tại các căn cứ Việt Bắc, Liên khu 4, Liên khu 5, vùng Đồng Tháp Mười, thì từ những năm 50, dòng báo chí này được mở rộng ra khắp cả nước, lấn át dần các dòng báo chí khác, lôi cuốn chúng đi theo mình, nếu không muốn hứng chịu sự thờ ơ, ghẻ lạnh của bạn đọc.
