Kỳ 8: Báo chí cách mạng thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (2001-2010)
Giai đoạn 2001- 2010, thực hiện đường lối của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 9 và lần thứ 10 của Đảng, toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta nỗ lực phấn đấu vượt qua mọi khó khăn, thử thách, đạt được những thành tựu rất quan trọng trên tất cả lĩnh vực chính trị - xã hội, văn hóa, an ninh - quốc phòng, đối ngoại. Tiềm lực của đất nước tăng mạnh, vị thế quốc tế của Việt Nam được tăng cao. Những thắng lợi này tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam tiếp tục đổi mới toàn diện đồng bộ đất nước theo định hướng XHCN, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại (CNH-HĐH) đất nước, phát triển nhanh, mạnh và bền vững.
Cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với báo chí được thể hiện qua các mặt cụ thể: Đề ra các nghị quyết, chỉ thị đối với báo chí; lãnh đạo tổ chức đảng, đảng viên cơ quan chủ quản và cơ quan báo chí; lãnh đạo thông qua các cấp uỷ, ban cán sự Đảng, Đảng đoàn cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội; lãnh đạo thông qua đoàn thể nhân dân; lãnh đạo thông qua việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, quản lý cán bộ lãnh đạo cơ quan báo chí; kiểm tra các cấp uỷ, tổ chức Đảng và đảng viên thực hiện nghị quyết, chỉ thị của Đảng. Nhằm thể chế hóa, cụ thể hóa các nghị quyết, chỉ thị, thông báo kết luận của Đảng về lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, Ban cán sự đảng Chính phủ, Ban cán sự đảng Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và các ban, ngành liên quan đã triển khai nhiều công việc quan trọng: Thực hiện Đề án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí (1989, 1999); xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ (2007) ban hành Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí. Bộ ban hành các thông tư hướng dẫn cấp, đổi và thu hồi thẻ nhà báo; quy định về thành lập và hoạt động của cơ quan đại diện, phóng viên thường trú trong nước của các cơ quan báo chí…; các nghị định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin điện tử trên internet; xử phạt hành chính trong quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin điện tử trên internet…; xây dựng các quy hoạch truyền dẫn, phát sóng, phát thanh - truyền hình, hệ thống báo in, tạp chí in đến năm 2020…
Thời kỳ 2001-2010, báo chí Việt Nam tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, phát triển nhanh, toàn diện cả số lượng và chất lượng, cả nội dung, hình thức, loại hình, số lượng chất lượng ấn phẩm, cả phạm vi phát hành, phủ sóng. Tính đến đầu tháng 5-2009, cả nước có hơn 710 cơ quan báo in (trung ương, các ban, bộ, ngành, đoàn thể có 76 báo; các tỉnh, thành phố có 99 báo); hơn 530 tạp chí (trung ương, các ban, bộ, ngành, đoàn thể: 421 tạp chí; địa phương: 114 tạp chí); 1 hãng thông tấn quốc gia; 2 đài phát thanh, truyền hình quốc gia, 1 đài truyền hình của ngành, 63 đài phát thanh, truyền hình tỉnh, thành phố, hơn 500 đài truyền thanh, truyền hình cấp huyện, hàng nghìn trạm truyền thanh, truyền hình cấp xã; 5 tờ báo điện tử lớn, hàng chục trang báo điện tử là cánh tay nối dài của các báo in, hàng trăm trang thông tin điện tử, hàng nghìn website. Đài Tiếng nói Việt Nam phủ sóng 97,5% diện tích lãnh thổ và phủ sóng qua vệ tinh đến nhiều nước trên thế giới. Đài Truyền hình Việt Nam phủ sóng đến gần 90% số hộ gia đình ở trong nước và phủ sóng qua vệ tinh đến nhiều khu vực ở ngoài nước…
Bên cạnh những thành tựu, báo chí giai đoạn này còn một số hạn chế: Một số cơ quan báo chí thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hóa, có biểu hiện xa rời sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, xa rời tôn chỉ, mục đích. Một số cơ quan báo ra nhiều ấn phẩm phụ có nội dung tương tự nhau, cùng bạn đọc và địa bàn phát hành dẫn đến trùng lặp, lãng phí, tốn kém. Nhiều đài truyền hình khai thác quá nhiều phim, chương trình truyền hình nước ngoài nhạt nhẽo về nội dung, thậm chí lệch lạc về tư tưởng chính trị. Bên cạnh đó, việc xử lý sai phạm trong hoạt động báo chí chưa nghiêm túc…
Trước yêu cầu mới, Nghị quyết Trung ương 5 (khóa 10) về công tác tư tưởng, lý luận, báo chí xác định một số quan điểm mang tính nguyên tắc: Báo chí nước ta đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, vừa là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, vừa là diễn đàn của nhân dân; tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cổ vũ toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Luôn kiên trì bản chất của nền báo chí cách mạng, vừa nỗ lực vươn lên để theo kịp trình độ phát triển của báo chí khu vực và thế giới: hiện đại về mô hình, tổ chức, phương thức hoạt động, không ngừng nâng cao chất lượng chính trị, chuyên môn, kỹ thuật, công nghệ. Tiếp tục phát triển sự nghiệp báo chí đi đôi với tăng cường lãnh đạo, quản lý công tác báo chí đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trong tình hình mới...
