Các văn, nghệ sĩ chia sẻ, bàn luận về kết quả thu được từ trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2020.
(HPĐT)- 23 tác phẩm của 23 tác giả, được nghiệm thu, trong đó có khoảng 1/3 số tác phẩm được đánh giá có chất lượng khá, là kết quả của Trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2020 vừa tổng kết. Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hải Phòng tổ chức trại viết chuyên sâu về lĩnh vực này. Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui, kết quả chưa như kỳ vọng, đòi hỏi Ban tổ chức có nhiều đổi mới hơn trong tổ chức hoạt động.
1/3 số tác phẩm chất lượng khá
Trại viết nghiên cứu, lý luận phê bình văn học nghệ thuật năm 2020 khai mạc ngày 11-12-2020, với 25 hội viên thuộc 7 hội chuyên ngành và câu lạc bộ trực thuộc tham gia. Có 4 chuyên ngành: mỹ thuật, âm nhạc, kiến trúc sư, nghệ sĩ múa không có tác giả dự trại. Đáng lẽ 31-12-2020 là hạn chót nhận các tác phẩm dự trại, song Ban tổ chức chỉ nhận được 7 tác phẩm, nên quyết định gia hạn thời gian tổng kết. Sau đó, trại viết tiếp tục hoãn 2 lần đến ngày 19-3, do diễn biến phức tạp của dịch COVID-19. Kết quả, trong thời gian gần 3 tháng mở trại, Ban tổ chức nhận được 23 tác phẩm, trong đó 1 bài viết không đúng thể loại lý luận phê bình, 2 trại viên tạm dừng giữa chừng vì lý do sức khỏe.
Theo đánh giá của Ban tổ chức, khoảng 1/3 số bài viết có chất lượng khá và được các tác giả đầu tư công phu, tâm huyết. Nổi bật, có thể kể đến tác phẩm “Thơ - một số điều cần bàn” của nhà thơ Phạm Ngà. Về truyện và tiểu thuyết, tác phẩm “Một số điểm tương đồng trong các tiểu thuyết và truyện ngắn của những tác giả tiêu biểu Việt Nam và Hàn Quốc trong giai đoạn hình thành chủ nghĩa hiện thực” của tác giả Đặng Lam Giang gây bất ngờ vì ít ai nghĩ giữa Việt Nam và Hàn Quốc có mối tương đồng về văn học, mà cụ thể là trào lưu văn học chủ nghĩa hiện thực. Về lĩnh vực nghệ thuật, nghệ sĩ nhiếp ảnh Lưu Quang Phổ có bài “Hiểu thế nào về ảnh nghệ thuật?” nêu quan điểm của tác giả về ảnh nghệ thuật không chỉ làm thỏa mãn thị giác, mà còn tác động vào tư duy, cảm xúc của người xem. Đây là số ít tác phẩm được đánh giá cao về chất lượng hơn cả. Các tác phẩm còn lại, chất lượng chưa đồng đều.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình văn học, nghệ thuật thành phố, kể từ khi thành lập Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật thành phố đến nay, hơn nửa thế kỷ, lần đầu Hội tổ chức trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật đã là thành công.
Cơ sở để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phê bình
Do lần đầu tổ chức trại, nên khó tránh khỏi những “hạt sạn”. Nhà văn Lưu Văn Khuê, Trưởng Ban Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật (Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hải Phòng) đánh giá, qua việc 4 chuyên ngành không có tác giả dự trại và số lượng, chất lượng tác phẩm chưa như kỳ vọng cho thấy hoạt động nghiên cứu lý luận, phê bình văn học nghệ thuật của Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật thành phố còn khá yếu. Bên cạnh đó, hầu hết người viết nghiên cứu, lý luận phê bình văn học, nghệ thuật là người sáng tác. Trong khi, người sáng tác mạnh ở cách nghĩ, nhạy bén với những gì diễn ra trong cuộc sống và trong văn học, nghệ thuật, nên các bài phê bình tỏ rõ sự nhạy bén, tính kịp thời. Nhưng hầu hết bài viết chưa sâu sắc. Bài viết của những nhà nghiên cứu lý luận, phê bình văn học nghệ thuật được đào tạo chính quy, có học hàm, học vị thường kỹ càng, sâu sắc, nhưng thiên về nghiên cứu, mà ít quan tâm đến phê bình, quen “ấp ủ, nung nấu” với những đề tài mang tính tổng quát, nên thiếu tính kịp thời và sự nhạy bén. Phần lớn họ chưa có điều kiện gần gũi người sáng tác, nên thiếu thực tế về tình hình sáng tác, thiếu cả tác phẩm để phê bình.
Vì vậy, để trại viết đạt hiệu quả cao trong thời gian tới, thu hút đông đảo văn, nghệ sĩ, thời gian mở và kết thúc trại cần bảo đảm phù hợp, tránh mở trại viết trong thời gian quá ngắn. Cùng với đó, Ban tổ chức nên khảo sát kỹ về đội ngũ trước khi mở trại để các trại viên đều có bài viết và hoàn thành đúng thời hạn. Có như vậy, mới có những bài viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn hóa, nghệ thuật có chất lượng cao. Ngoài ra, phê bình văn học, nghệ thuật vừa mang chức năng khoa học, vừa mang chức năng nghệ thuật, nên Tạp chí Cửa Biển cần gia tăng loại bài này, song cần định hướng để các tác giả quan tâm hơn đến tình hình sáng tác ở Hải Phòng.
Chủ tịch Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hải Phòng Tô Hoàng Vũ đánh giá, Trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật mới dừng lại ở việc tập dượt, khảo sát thực trạng cụ thể hoạt động này tại Hải Phòng. Song, đó là kinh nghiệm quý để Hội tiến tới tổ chức những trại viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật hiệu quả cao hơn, thành công hơn. Trước mắt, Hội Liên hiệp văn học, nghệ thuật Hải Phòng sẽ tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về viết nghiên cứu lý luận, phê bình văn học nghệ thuật, tránh tình trạng “cưỡi ngựa xem hoa” như một số lần trước đó. Đồng thời, mỗi người sáng tác cần tự mình trau dồi và học hỏi kiến thức lý luận, phê bình để có những tác phẩm chất lượng cao, góp phần điều chỉnh, định hướng phát triển văn hóa, nghệ thuật đối với lực lượng sáng tác và công chúng yêu nghệ thuật./.
Mạnh Quang - Ảnh: Vũ Dũng
