Nếu Picasso là tấm gương của Trần Lưu Hậu thì ông cũng chính là tấm gương của không chỉ giới hoạ sĩ mà của tất cả văn nghệ sĩ nói chung. Lao động cho đến lúc không thể lao động được nữa. Tuy nhiên, không chăm chỉ mà đủ, quan trọng là người nghệ sĩ phải có năng lượng để sáng tạo. Và chính cái năng lượng của Trần Lưu Hậu mới là thứ khiến nhiều người phải kính trọng.
Tranh Trần Lưu Hậu.
Tôi nhớ nhất câu nói của hoạ sĩ Trần Lưu Hậu mà tôi từng đọc đâu đó, đại ý: Đời người hoạ sĩ thường phí phạm vào những chuyện vô bổ, những chuyện bên ngoài hội họa chứ vẽ thì hết mấy. Và chính vì thế mà đến tận những năm tám mươi, ngoài tám mươi tuổi, ông vẫn lao động miệt mài. Lao động để quên đi tuổi tác, quên đi thời gian. Lao động theo tấm gương Picasso. Tuổi tác không là gì cả, chỉ cần còn đủ sức lao động vẫn tiếp tục vẽ.
Khó thống kê được suốt cuộc đời, một hoạ sĩ vẽ ra bao nhiêu bức tranh. Nhà văn có thể thống kê được là mình từng viết ra bao nhiêu vạn chữ, hoạ sĩ thì thật khó. Nhất là với những người như Trần Lưu Hậu. Trần Lưu Hậu trưởng thành trong kháng chiến, gắn bó với kháng chiến, với rừng núi, với đồng bào các dân tộc thiểu số. Chính vì thế giai đoạn đầu của sự nghiệp ông dành nhiều thời gian, tâm sức với những đề tài này và để lại nhiều tác phẩm xuất sắc, xứng đáng vị trí một trong những hoạ sĩ đầu đàn của Mỹ thuật Việt Nam. Tranh của Trần Lưu Hậu luôn có sức cuốn hút đặc biệt, với những nét sổ mãnh liệt và dứt khoát, những mảng màu sắc nét, nguyên thuỷ, nhưng cũng hàm chứa tâm trạng lãng mạn dịu ngọt. Đôi khi có gì đó như là mâu thuẫn về mặt cảm xúc khi ngắm những bức tranh của ông. Nhưng như người ta nói, hầu như không bao giờ có thể tìm ra chi tiết thừa trong tranh Trần Lưu Hậu.
Có thời gian ông ít vẽ vì áp lực, gánh nặng của cuộc sống thường ngày. Nhưng kể từ những năm 1980, cơn gió "đổi mới" mang tới Trần Lưu Hậu một cảm hứng tràn trề, phóng khoáng, thậm chí dữ dội, khiến ông bừng sáng như mặt trời của buổi bình minh mùa hè.
Tranh của Trần Lưu Hậu ít khi quan tâm tới những điều to tát, ông thường lặng nhìn cuộc sống ở những điều giản dị, bé nhỏ, nhưng đặc biệt tinh tế. Ông cho mình, thoả mãn cảm xúc, ham muốn của mình chứ không hề chịu áp lực nào. Và vì giản dị, tinh tế mà ai ai cũng dễ cảm thấy bị tranh của ông cuốn hút. Nghệ thuật nói chung, đến mức độ nào đó, giản dị là một giá trị.
Trần Lưu Hậu qua đời ở tuổi 92, là một trong những hoạ sĩ có sự nghiệp vắt qua hai thế kỷ. Ông thực sự để lại cho hội hoạ Việt Nam một gia sản nghệ thuật và một gia sản khác cũng giá trị không kém là những bài học về lao động nghề nghiệp.
Đỗ Bích Thuý
