(HPĐT)- Cuộc thi tiểu thuyết lần thứ 5 (2016-2019) do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức vừa công bố kết quả giải thưởng. Đáng chú ý, giải nhất cuộc thi lần này xướng danh nữ văn sĩ Trần Thùy Mai với tiểu thuyết lịch sử “Từ Dụ thái hậu”.
Nhà văn Trần Thùy Mai ký tặng sách “Từ Dụ thái hậu” cho bạn đọc.
“Từ Dụ thái hậu” với “cú đúp” giải thưởng
Có thể nói, tiểu thuyết Từ Dụ thái hậu của nhà văn Trần Thùy Mai là tác phẩm được dư luận nhắc đến nhiều nhất trong thời gian gần đây. Trước khi được trao giải nhất cuộc thi tiểu thuyết lần thứ 5, vào tháng 9-2020 tác phẩm này được trao giải Sách hay 2020.
“Từ Dụ thái hậu” gồm hai quyển thượng và hạ, chọn hậu cung làm nền cho câu chuyện về cuộc đời bà hoàng lừng danh trong sử Việt- bà Phạm Thị Hằng - vợ vua Thiệu Trị, mẹ của vua Tự Đức, sau trở thành hoàng thái hậu Từ Dụ. Thời gian tác phẩm trải dài 30 năm, qua ba triều vua Nguyễn: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, từ lúc Phạm Thị Hằng 13 tuổi theo cha ở phương Nam về kinh đô, chịu bao thăng trầm dâu bể rồi trở thành người đứng đầu hậu cung.
Giới lý luận phê bình văn học cho rằng, ngoài trục trung tâm xoay quanh nhân vật Phạm Thị Hằng, tiểu thuyết “Từ Dụ thái hậu” mở rộng biên độ với các nhân vật tương ứng mối quan hệ quân thần, huynh đệ, với những âm mưu thủ đoạn mang tính chính trị đương thời. Những yêu ghét, hận thù, toan tính, thủ đoạn cùng tồn tại trong bối cảnh hậu cung, được hóa giải bằng tình yêu, lòng từ bi, nổi bật là hình tượng Từ Dụ thái hậu - người phụ nữ ở trung tâm quyền lực triều Nguyễn. Theo nhà văn Hoàng Quốc Hải, chỉ thông qua các câu chuyện trong hậu cung, chính trường nhà Nguyễn qua ba triều vua hiện lên một cách sinh động dưới ngòi bút sắc sảo của nữ văn sĩ Trần Thùy Mai. Mặt khác, văn hóa phong tục được gói trọn các lễ nghi giao tiếp, trong các sinh hoạt cung đình và dân dã được mô tả rất tinh tế, rất Huế. “Từ Dụ Thái hậu” là cuốn tiểu thuyết lịch sử hấp dẫn lạ lùng.
Nhà văn Nguyên Ngọc cho rằng, đây là bộ tiểu thuyết lịch sử dày dặn, viết về nhân vật khá quen tên, nhưng chắc không nhiều người biết tường tận đó là người phụ nữ đặc sắc bậc nhất trong lịch sử chế độ quân chủ ở nước ta. Bằng lối viết trân trọng và khoan thai, nhẹ nhàng mà sâu sắc, thận trọng tỉ mỉ mà không rối rắm, tác giả dựng lại chân dung suốt 30 năm của người đàn bà, vừa dân dã vừa quý tộc. Đấy là con người có thể coi là kỳ lạ, có thể kết hợp cái trang trọng phù hoa của triều đại lớn vừa đang lên vừa đã rối rắm dấu hiệu lúng túng trước áp lực xâm lăng hung hãn của phương Tây, với cái chân chất hiền hòa dân dã, thậm chí có màu sắc đôi chút quê mùa tự nhiên của phương Nam, hóa giải thành hài hòa, ổn định, nhẹ nhõm, rất Việt, rất Huế, ngay giữa thời hỗn loạn của đất nước. Dưới ngòi bút chín muồi của Trần Thùy Mai, không chỉ tái hiện chân dung đậm nét về người đàn bà đặc sắc và hết sức độc đáo của lịch sử, mà còn cả bức tranh triều chính và chừng nào đó cả xã hội thật sinh động. Tiểu thuyết này được yêu mến và giàu sức cuốn hút còn bởi văn phong thuần Việt, cốt truyện đậm chất điện ảnh, sinh động.
Thực tế, tiểu thuyết “Từ Dụ thái hậu” như bản nhã nhạc nghiêm trang, tràn đầy cảm xúc lẫn ý đồ nghệ thuật. Qua 69 chương, người đọc như được sống lại trong không gian văn hóa Huế, sinh hoạt cung đình triều Nguyễn. Đây là tiểu thuyết lịch sử dạng “cung đấu” hiếm hoi của văn học đương đại, viết về thời nhà Nguyễn tính đến hiện tại. Đối với bạn đọc, nhất là người trẻ, tìm đến “Từ Dụ thái hậu” để có thêm cảm hứng học sử nước nhà.
Nghề viết thăng hoa
Trong giới văn chương, Trần Thùy Mai không còn là cái tên xa lạ. Bà là tác giả được nhiều bạn đọc yêu mến. Nữ nhà văn này sinh năm 1954 tại Huế, tốt nghiệp Khoa Văn, Trường đại học Sư phạm Huế năm 1976 và được giữ lại làm giảng viên môn Văn học dân gian. Các tác phẩm văn xuôi tiêu biểu của Trần Thùy Mai có: “Bài thơ về biển khơi” , “Thị trấn hoa dã quỳ”, “Trò chơi cấm”, “Quỷ trong trăng”, “Thập tự hoa”, “Thương nhớ Hoàng Lan”, “Một mình ở Tokyo”, “Lửa hoàng cung”... Viết đối với Trần Thùy Mai, trước hết là để nói về những gì bà yêu, thương xót, ngưỡng mộ, để tìm cách trả lời những thắc mắc của chính mình.
Viết khỏe và đều tay, nhà văn Trần Thùy Mai với hàng trăm truyện ngắn, nhưng vẫn không gây nhàm chán cho bạn đọc. Bí quyết của sự thành công ấy chính là chỗ tác giả này hướng đến, và thành công với lối viết cổ điển theo nghĩa tích cực của từ này. Với lối hành văn nhẹ nhàng, những câu chuyện của bà như tâm sự thường ngày, những chủ đề “muôn thuở” của con người, tưởng thoáng qua trong cuộc đời nhưng lại ở lại đậm sâu trong ký ức, sự lựa chọn trong tình yêu, tình bạn, những sa ngã đời thường, và hơn hết là thế giới của người phụ nữ.
Khôi NguyênNhà văn Trần Thùy Mai từng được nhận Giải thưởng văn học Cố đô lần 2, với tác phẩm Thị trấn hoa dã quỳ và lần 3 với Quỷ trong trăng; Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2002; Giải thưởng Ủy ban toàn quốc các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam năm 2003. Bên cạnh đó, tập truyện ngắn đầu tay Cỏ hát in chung cùng nhà văn Lý Lan và truyện ngắn Trăng nơi đáy giếng được nhà biên kịch Châu Thổ chuyển thể từ truyện ngắn cùng được đạo diễn Vinh Sơn và hãng phim Giải Phóng sản xuất bộ phim Trăng nơi đáy giếng, một thời xôn xao dư luận.
