(HPĐT)- Gần đây, các hoạt động trải nghiệm như dã ngoại, trại hè, học kỹ năng sống hay lao động thực tế ngày càng phổ biến trong chương trình học của học sinh phổ thông. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích thiết thực, các hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu học sinh thiếu kỹ năng ứng phó và kiến thức an toàn cơ bản.
Lợi ích đi kèm nguy cơ
Hoạt động trải nghiệm giúp trẻ rèn luyện kỹ năng mềm, khám phá thế giới bên ngoài lớp học và phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận không ít sự cố trong các chương trình trải nghiệm, như trẻ đi lạc, bị tai nạn do không tuân thủ nội quy hoặc không biết cách giải quyết khi gặp tình huống nguy hiểm. Điều này cho thấy, hoạt động trải nghiệm chỉ thực sự có giá trị khi được chuẩn bị chu đáo và an toàn.
Chị Phạm Vân Anh, ở Khu đô thị Vinhomes Marina, phường Vĩnh Niệm (quận Lê Chân) cho biết, ngày 4-5, khi chơi cát trên bãi biển Đồ Sơn, con trai 10 tuổi của chị nghịch con cá lạ chết dạt lên bờ biển, sau đó cháu bị nhiễm khuẩn và phải điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương. “Đang ở độ tuổi tò mò, thích khám phá, nên cháu rất hào hứng với các hoạt động trải nghiệm thực tế, nhưng còn thiếu kỹ năng giải quyết tình huống và không biết cách tự chăm sóc bản thân. Chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả khó lường. Qua sự việc này gia đình sẽ lưu tâm trang bị những kiến thức bảo đảm an toàn cho cháu trước khi trải nghiệm”- chị Vân Anh cho biết. Còn chị Nguyễn Thị Liên, tổ dân phố 9, phường Hàng Kênh (quận Lê Chân) thông tin, dịp nghỉ lễ 1-5 vừa qua, chị đưa con gái học lớp 3 đi trải nghiệm đào ngao tại bãi biển khu 295 Đồ Sơn. Trong lúc mải bắt ngao dưới các tảng đá lớn, con gái chị bị vỏ hà cứa vào tay chảy máu, phải sơ cứu băng bó. Chị Liên vẫn bàng hoàng khi nghĩ lại sự việc xảy ra: "Tôi chỉ nghĩ đơn giản cho cháu được trải nghiệm việc lao động của ngư dân, nhưng chưa lường trước những rủi ro gặp phải khi thực hiện”. Trước đó, tại vườn quốc gia Xuân Thủy (Nam Định) từng xảy ra vụ việc đau lòng khiến một học sinh lớp 6 và một người lớn tử vong do bị nước triều cuốn khi tham gia trải nghiệm bắt ngao trong chương trình do Hội cha mẹ tổ chức.
Theo Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 (Sở Y tế) Nguyễn Quang Chính, mặc dù hiện chưa có báo cáo chính thức về số ca cấp cứu trẻ em do tai nạn trong các hoạt động trải nghiệm mùa hè 2024, nhưng theo thống kê sơ bộ, số ca cấp cứu liên quan đến tai nạn sinh hoạt và các hoạt động ngoài trời ở trẻ em chiếm khoảng 20-25% tổng số ca cấp cứu trong năm 2024, thường gia tăng vào dịp hè. Các tai nạn phổ biến thường gặp như: ngã, chấn thương do leo trèo, vận động mạnh, đuối nước, bỏng, dị vật đường thở, ong đốt và rắn cắn trong các hoạt động dã ngoại.
Cần sự chuẩn bị từ cả ba phía
Trong bối cảnh giáo dục hiện đại ngày càng đề cao trải nghiệm thực tế và phát triển năng lực cá nhân, nên việc trang bị cho trẻ kiến thức, kỹ năng trước khi tham gia là không thể thiếu. Đây không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường hay gia đình, mà còn cần sự vào cuộc đồng bộ của toàn xã hội. Theo thầy giáo Nguyễn Văn Hải, Trường tiểu học Nguyễn Thượng Hiền (quận Ngô Quyền), giáo dục kỹ năng sống và an toàn cần được đưa vào chương trình học chính khóa của các cấp học phổ thông, tích hợp với các môn học hoặc dưới dạng chuyên đề, câu lạc bộ. Không thể chờ đến khi có hoạt động trải nghiệm mới dạy các em kỹ năng. Cần có sự chuẩn bị xuyên suốt và có hệ thống.
Không chỉ nhà trường, vai trò của cha mẹ trẻ em cũng rất quan trọng. Việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc hướng dẫn trẻ về kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống khẩn cấp, tuân thủ kỷ luật nhóm… là điều cần thiết. Anh Nguyễn Đức Văn, ở phường Gia Viên (quận Ngô Quyền) có con từng tham gia trại hè kỹ năng do Cung Văn hóa thiếu nhi tổ chức năm 2024 bày tỏ: Trước chuyến đi, tôi dành thời gian trò chuyện với con về những điều cần lưu ý, từ việc ăn uống, bảo đảm an toàn khi hoạt động đến giữ gìn tài sản cá nhân. Nhờ đó, cháu tự tin hơn và chuyến đi cũng diễn ra suôn sẻ. Kết quả kỹ năng bơi lội của cháu có tiến bộ.
Một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong tổ chức hoạt động trải nghiệm giữa các trường học, trung tâm kỹ năng và đơn vị tổ chức. Có nơi tổ chức còn mang tính tự phát, thiếu phương án bảo đảm an toàn và không có giáo trình hướng dẫn kỹ năng phù hợp lứa tuổi. Trưởng Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Lê Chân Phạm Sỹ Tuyên cho biết: Chúng tôi khuyến khích các trường học tổ chức hoạt động trải nghiệm, nhưng cũng yêu cầu xây dựng kế hoạch chi tiết, có phương án phòng ngừa rủi ro và phải chuẩn bị kỹ về mặt kiến thức, kỹ năng cho học sinh trước khi tham gia. Các nhà trường cần phối hợp các đơn vị tổ chức để xây dựng khung chương trình kỹ năng sống theo độ tuổi, trong đó có nội dung hướng dẫn trẻ chuẩn bị trước khi tham gia hoạt động trải nghiệm. Mục tiêu là để học sinh không chỉ học được điều bổ ích mà còn an toàn. Các cơ sở tổ chức cần có đội ngũ huấn luyện viên, giáo viên giàu kinh nghiệm. Bên cạnh đó, cần có quy định rõ ràng về tiêu chuẩn an toàn, trách nhiệm pháp lý của các bên có liên quan và quy trình ứng phó sự cố.
Như vậy, trang bị kiến thức và kỹ năng cho trẻ khi tham gia hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp các học sinh tận dụng tối đa lợi ích từ những hoạt động này mà còn là cách thiết thực để bảo vệ trẻ khỏi những nguy cơ trong cuộc sống thực tế. Đây là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và toàn xã hội - vì thế hệ học sinh vừa giỏi kiến thức, vừa vững vàng kỹ năng.
