“Lợi kép” triển lãm thực tế ảo, trưng bày trực tuyến
Cùng với sự phát triển của công nghệ, nhiều bảo tàng ở nước ta tổ chức triển lãm thực tế ảo (Virtual exhibition), trưng bày trực tuyến. Qua đó giúp công chúng có những trải nghiệm thú vị, mới lạ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng.
Ngày nay, các nhà truyền thống, triển lãm ảo đang trở nên phổ biến. Triển lãm, phòng truyền thống ảo là hình thức triển lãm dựa vào nền tảng trực tuyến, cho phép người xem tham gia và tương tác như các sự kiện thực tế qua các thiết bị thông minh. Dựa trên bản đồ hoặc phối cảnh tổng quan, sau khi lựa chọn được khu vực tham quan mong muốn, người xem có thể tìm hiểu chi tiết khu vực mà mình hứng thú trải nghiệm. Tại triển lãm thực tế ảo, khách tham quan có thể di chuyển, phóng to, thu nhỏ, xoay quanh hiện vật, đọc hoặc nghe diễn giải, thậm chí có thể tương tác, hiểu thêm về các hiện vật, tài liệu, không gian văn hóa, lịch sử… thông qua nhiều hình thức khác nhau.
Thực tế cho thấy, những năm trở lại đây, các bảo tàng tại Việt Nam đang nỗ lực theo đuổi công nghệ để thu hút công chúng. Bảo tàng lịch sử quốc gia là đơn vị tiên phong xây dựng bảo tàng ảo tương tác 3D để tăng tính trải nghiệm, tương tác cho bảo tàng thực... Hơn 10 năm nay, bắt nhịp xu hướng hiện đại hóa thông qua ứng dụng công nghệ trong trưng bày, giới thiệu của các bảo tàng hiện đại trên thế giới, nhiều triển lãm, bộ sưu tập được Bảo tàng lịch sử Quốc gia đưa đến với công chúng dưới hình thức công nghệ thực tế ảo 3D.
Khi truy cập vào website của Bảo tàng lịch sử quốc gia, khách tham quan sẽ thấy hiện lên nội dung “Tham quan 3D”. Tại đây, bảo tàng xây dựng 4 nội dung tham quan trực tuyến là Việt Nam thời tiền sử, Văn hóa Ðông Sơn, Triều Ngô- Ðinh- Tiền Lê- Lý- Trần và Óc Eo- Phù Nam. Cùng đó, khách tham quan có cơ hội chiêm ngưỡng khu trưng bày của bảo tàng qua phần mềm 3D sinh động cùng những chương trình trải nghiệm hấp dẫn. Những hiện vật cùng hệ thống khảo cổ giúp dân trí nâng cao kiến thức, sự hiểu biết về quá trình hình thành, phát triển và tầm ảnh hưởng của triều đại Lý- Trần trong lịch sử dân tộc, thông qua triển lãm trực tuyến thực tế ảo với chủ đề “Văn hóa Đại Việt thời Lý- Trần”.
Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cũng ghi dấu ấn với việc cho ra mắt ứng dụng thuyết minh iMuseum VFA- một ứng dụng đa phương tiện trợ giúp đắc lực cho người dùng trong cả hai hoạt động tham quan trực tuyến và trực tiếp. Với các thiết bị điện tử được kết nối internet, khách tham quan chỉ cần truy cập vào địa chỉ website của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là có thể tự do khám phá mọi không gian trưng bày trong bảo tàng bằng công nghệ 3D sống động, hiện đại. Công chúng có thể khám phá trực tuyến nội dung trưng bày thường xuyên của bảo tàng, xem video chất lượng cao. Người xem có thể xem được hình ảnh cụ thể về tượng Phật Quan Âm ở nhiều góc quay khác nhau, chuyển động đẹp mắt, sống động và cùng nghe những lời giới thiệu từng phần, chi tiết của pho tượng; hoặc về các chuyên đề, bộ sưu tập… để hiểu rõ thêm sự phát triển của nền mỹ thuật Việt Nam qua các thời kỳ.
Trên trang web của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, cũng có nhiều hình thức trưng bày được lưu giữ để người xem vào tham quan, như chương trình Gắn kết bằng trái tim- ghi lại hành trình đi tìm hạnh phúc, một mái ấm bình yên trọn vẹn của các thành viên gia đình; chương trình trưng bày “Nữ tướng khăn rằn” về nữ anh hùng Nguyễn Thị Định; “Những trái tim vì hòa bình” về cuộc đấu tranh kháng chiến, chống đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam của Nhân dân yêu hòa bình trên toàn thế giới; chương trình 24 giờ trên phố, giới thiệu những câu chuyện chân thực dung dị nhất do trẻ em thực hiện. Ngoài ra, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam còn giới thiệu các chương trình của bảo tàng thông qua kênh YouTube, với cách làm đơn giản, hiện đại, gần gũi nhằm tăng tương tác với người xem thông qua công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo (Al).
Vừa qua, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế phối hợp Trung tâm Công nghệ thông tin tỉnh Thừa Thiên- Huế ra mắt triển lãm 10 cổ vật triều Nguyễn ở không gian số. Các cổ vật tiêu biểu, đặc trưng của vua quan triều Nguyễn như: Ngai, kiệu, hia (đồ ngự dụng dùng trong sinh hoạt và lễ nghi), cành vàng lá ngọc (dùng để trang trí nội thất), hay bộ xăm hường… được gắn chip điện tử và được định danh duy nhất bằng công nghệ hiện đại. Từ đây, du khách có thể dùng điện thoại thông minh tương tác với chip gắn trên cổ vật, mở ra tương tác đa chiều với toàn bộ thông tin lịch sử, nguồn gốc, ý nghĩa văn hóa, ảnh 3D… của cổ vật. Trong không gian triển lãm thực tế ảo này, một nhân vật ảo sẽ hiện ra và có thể di chuyển được. Bằng bàn phím, người xem chỉ cần điều khiển nhân vật đến gần với các cổ vật và tìm hiểu thông tin về các cổ vật nói trên.
Tham quan trực tuyến và thực tế ảo mang lại những lợi ích rất lớn đối với công chúng, đó là nhờ công nghệ mà đông đảo người dân có thể tiếp cận những hiện vật, bộ sưu tập ở bất kỳ đâu. Nhờ tham quan triển lãm thực tế ảo, công chúng được bổ sung nguồn tri thức của nhân loại, mà không dừng lại ở công cụ giải trí đơn thuần. Việc trưng bày trực tuyến, công nghệ thực tế ảo đã bỏ những giới hạn về thời gian, khoảng cách và không gian. Thay vì mở cửa cho công chúng vào những thời điểm nhất định trong ngày, thông qua nền tảng internet, công chúng có thể tham quan các triển lãm thực tế ảo bất cứ lúc nào.
Việc ứng dụng công nghệ trong trưng bày giúp công chúng tiếp cận dễ dàng hơn với những tài liệu, hiện vật quý mà không cần đến bảo tàng. Xu hướng sử dụng những hoạt động công nghệ trực tuyến hiện đại và các thiết bị cầm tay, các bảo tàng hiện nay có thể khai thác tất cả các khả năng của phương tiện mới, phân tích và trả lời theo nhiều cách khác nhau cho nhu cầu của công chúng, cho phép tương tác trực quan với nội dung được hiển thị và cung cấp trải nghiệm giải trí và giáo dục. Và hơn hết, trưng bày trực tuyến và triển lãm thực tế ảo mang tới quyền lợi cho công chúng khi đa số các chương trình đều không mất phí, không cần đến bảo tàng mà vẫn thấy rõ hiện vật, được trải nghiệm và nâng cao kiến thức.
Khôi Nguyên
