Xây dựng mô hình “Làng không rác”:
Huy động sự tham gia tích cực của người dân
Nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu gom, phân loại và xử lý rác thải, vừa qua, Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh (GreenHub) và Công ty TNHH Damen Sông Cấm phối hợp với UBND xã Lâm Động (huyện Thủy Nguyên) triển khai mô hình “Làng không rác” trên địa bàn xã. Mô hình nhằm hướng dẫn, huy động người dân tích cực phân loại rác, từ đó nâng cao hiệu quả xử lý rác thải đầu nguồn, giảm số lượng rác thải ra môi trường, từng bước hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý, xử lý rác thải.
Biến rác thải thành tài nguyên
Là một địa phương ngoại thành, các hộ trên địa bàn có thói quen tự xử lý rác thải ngay trong khuôn viên gia đình bằng nhiều phương pháp, như đốt, chôn lấp, do đó lượng chất thải rắn phát sinh trên địa bàn xã Lâm Động tương đối thấp. Theo kết quả khảo sát của nhóm thực hiện dự án Thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải trên địa bàn xã Lâm Động của Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh (GreenHub) vào cuối năm 2023, lượng chất thải rắn phát sinh tại xã Lâm Động là 0,59 kg/người/ngày (trong khi lượng chất thải rắn phát sinh bình quân trên địa bàn thành phố là 0,81 kg/người/ngày). Tuy nhiên, vấn đề tồn tại trong quản lý chất thải rắn của địa phương này là tình trạng đổ chất thải bừa bãi tại các khu đất trống hoặc đốt chất thải gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, hệ thống thu gom, xử lý chất thải còn nhiều bất cập dẫn tới tình trạng rác thải sinh hoạt chưa được thu gom, vận chuyển hoàn toàn, rác vẫn tồn đọng tại các điểm tập kết.
Chị Đinh Thu Hằng, cán bộ Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh, Quản lý dự án “Thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải tại xã Lâm Động” cho biết: Trên cơ sở khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lý rác thải tại xã Lâm Động, dự án xây dựng và triển khai mô hình “Làng không rác”. Đây là một trong những giải pháp của dự án nhằm giảm lượng rác thải phát sinh và rò rỉ ra môi trường, cải thiện môi trường sống của người dân và ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong quản lý và xử lý rác thải hiệu quả. Với mô hình này, người dân xã Lâm Động được hướng dẫn, cung cấp các giải pháp để nâng cao hiệu quả xử lý, giảm thiểu rác thải bao gồm: Cung cấp các sản phẩm túi đi chợ làm từ lưới đánh cá cũ để hạn chế việc sử dụng túi nilon sử dụng một lần; Hướng dẫn các cách thức xử lý rác thải hữu cơ như sử dụng vỏ trái cây kết hợp các loại men vi sinh để làm dung dịch tẩy rửa; ủ rác hữu cơ thành phân bón phục vụ hoạt động canh tác nông nghiệp… Tham gia giới thiệu, tập huấn phương pháp xử lý rác thải hữu cơ cho người dân xã Lâm Động, bà Đoàn Thị Mơ, Giám đốc Hợp tác xã Môi trường và dịch vụ thương mại Thành Vinh cho biết: Thông qua việc áp dụng các cách thức xử lý không quá phức tạp, người dân hoàn toàn có thể biến rác thải thành những sản phẩm có ích để quay trở lại phục vụ các lĩnh vực đời sống. Đó cũng chính là cách thức gia tăng việc khai thác giá trị của rác thải, biến rác thải thành tài nguyên, tìm lời giải hiệu quả cho bài toán quản lý rác thải ở các địa phương.
Huy động sự vào cuộc của người dân
Hiệu quả của việc phân loại, xử lý rác thải đầu nguồn đã được thấy rõ. Tuy nhiên, công tác này đòi hỏi phải có sự tham gia tích cực, chủ động từ chính các hộ dân với tư cách các chủ nguồn thải thì mới có thể đạt được hiệu quả rõ rệt. Trên thực tế, sự tham gia này tại nhiều địa phương trong đó có xã Lâm Động còn rất hạn chế. Bà Đinh Thu Hằng, quản lý dự án cho biết, kết quả khảo sát của dự án cho thấy: Về phía người dân, dù có những hiểu biết cơ bản về phân loại, quản lý rác thải, nhưng việc thực hành chưa tương xứng với nhận thức. Cụ thể, các hộ dân chưa tiến hành phân loại rác tại nguồn; khoảng 90% số hộ tại xã Lâm Động trên tổng số 205 hộ gia đình được khảo sát không có kiến thức về quản lý, phân loại rác theo quy định Luật Bảo vệ môi trường 2020. Từ thực tế trên, cùng với việc cung cấp, hướng dẫn các giải pháp trong phân loại, xử lý rác thải đầu nguồn, đơn vị triển khai dự án tập trung vào công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về công tác này. Dự án thực hiện các sản phẩm truyền thông cộng đồng (poster tuyên truyền các quy định liên quan tới phân loại xử lý rác thải, các buổi tập huấn, hướng dẫn tới người dân về công tác này…). Cuối tháng 4-2024, Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh phối hợp với các tổ chức đoàn thể tại xã Lâm Động và các đơn vị liên quan thực hiện bức tranh tường tuyên truyền về bảo vệ môi trường với nhiều thông điệp kêu gọi hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa, thúc đẩy thực hành quy tắc 5R trong xử lý rác thải… tại khu vực chợ Lâm Động để nâng cao nhận thức của người dân.
Còn theo Chủ tịch Hội phụ nữ xã Lâm Động Đàm Thị Thùy Chinh: Hội Phụ nữ xã chỉ đạo các chi hội tại các thôn tích cực vận động hội viên và gia đình họ tham gia phân loại, xử lý rác thải tại nguồn; thu gom các sản phẩm rác tải chế để bán, gây quỹ phục vụ công tác nhân đạo, từ thiện tại địa phương để tăng cường hiệu quả tuyên truyền về vai trò, giá trị của việc phân loại, tái chế rác thải. Để công tác này đạt hiệu quả cao hơn nữa, các cấp hội phụ nữ cũng như người dân mong muốn các cấp chính quyền, đơn vị tổ chức dự án có thêm các giải pháp để nâng cao hiệu quả công thu gom rác, tránh tình trạng rác đầu nguồn đã phân loại, nhưng khi thu gom lại nhập chung dẫn tới giảm hiệu quả, lãng phí công sức của người dân.
Bài và ảnh: Thành Lê
Tuyên truyền, hướng dẫn các mô hình xử lý rác thải hữu cơ cho người dân xã Lâm Động hướng tới xây dựng “Làng không rác”.
Tổng Giám đốc Công ty TNHH Damen Sông Cấm Joris van Tienen:
Chung tay với chính quyền, người dân địa phương trong bảo vệ môi trường
Liên doanh Damen Sông Cấm hoạt động trên địa bàn xã Lâm Động hơn 10 năm nay. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp luôn tích cực phối hợp với chính quyền và người dân địa phương triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường sống trong lành. Cùng với đó, lãnh đạo công ty triển khai bồi dưỡng kiến thức bảo vệ môi trường cho cán bộ, nhân viên; sản xuất các sản phẩm thân thiện với môi trường (tàu thủy chạy điện thay vì chạy bằng dầu như trước đây); lắp đặt hệ thống điện mặt trời, sử dụng tiết kiệm các loại tài nguyên. Ngoài ra, doanh nghiệp từng phối hợp với địa phương triển khai các dự án bảo vệ môi trường, như xây dựng ga rác tại xã Hoàng Động và tham gia hỗ trợ xây dựng mô hình “Làng không rác” tại xã Lâm Động… Đó cũng là cách để thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, chung tay vì cuộc sống tốt đẹp, môi trường trong lành cho cộng đồng.
Bà Đàm Thị Thúy, hội viên phụ nữ xã Lâm Động:
Tích cực tuyên truyền vận động người thân thực hiện mô hình “Làng không rác”
Được sự hướng dẫn của chi hội phụ nữ thôn Hầu và Hội phụ nữ xã Lâm Động, tôi thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt tại nhà, sử dụng các loại rác thải hữu cơ ngâm cùng với men vi sinh để thành chất tẩy rửa hữu cơ, phục vụ sinh hoạt của gia đình. Rác thải hữu cơ cũng được gia đình tôi ủ thành phân hữu cơ phục vụ việc trồng trọt, canh tác nông nghiệp. Qua triển khai phân loại, xử lý rác hữu cơ, tôi thấy công việc này cũng khá đơn giản, nhưng cho ra hiệu quả cao, vừa biến rác thải thành sản phẩm có ích phục vụ đời sống, vừa giúp giảm lượng rác thải ra môi trường, giảm gánh nặng lên hệ thống thu gom, xử lý. Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn vận động người thân trong gia đình, họ hàng, bạn bè để nhân rộng việc phân loại, xử lý rác thải ngay từ đầu nguồn, từ đó nhanh chóng xây dựng thành công mô hình “Làng không rác” để giữ gìn môi trường sống trong lành, sạch sẽ tại xã Lâm Động, từ đó nhân rộng ra nhiều địa phương khác.
