Tranh cãi về mở bản quyền vaccine COVID-19: Bảo đảm công bằng tiếp cận vaccine

Nhân viên tại Công ty dược BioNTech của Đức làm việc trong cơ sở sản xuất mRNA ở Marburg, Đức.

Chờ sự nhất trí

Trong động thái mới nhất giữa cuộc tranh cãi về vấn đề có nên bỏ bản quyền sản xuất vaccine COVID-19, ngày 8-5, EU lên tiếng không ủng hộ sau khi thảo luận về đề xuất này. Phát biểu với báo giới sau Hội nghị thượng đỉnh EU tại Porto (Bồ Đào Nha), Chủ tịch von der Leyen đánh giá đây là chủ đề quan trọng cần được bàn bạc trong dài hạn, không thể trong trung hay ngắn hạn. Theo đó, châu Âu – nơi được coi là “nhà thuốc” chính của thế giới, hiện nay cần tập trung vào nhiệm vụ ưu tiên bậc nhất là sản xuất càng nhiều vaccine càng tốt và bảo đảm phân phối một cách công bằng và khách quan.

Tuyên bố này của EU được cho là nỗi thất vọng lớn đối với cộng đồng quốc tế. Trước đó, Đại hội đồng của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đưa ra vấn đề từ bỏ tạm thời đối với các biện pháp bảo vệ sở hữu trí tuệ đối với vaccine cùng thuốc điều trị và xét nghiệm COVID-19 sau đề xuất của Nam Phi và Ấn Độ vào tháng 10-2020. Hiện có hơn 100 quốc gia ủng hộ mở bản quyền vaccine, điển hình và Mỹ và Nga, với lý do việc miễn quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ với những vaccine này giúp các nước có thể dễ dàng sản xuất vaccine, làm giảm giá thành vaccine để các nước nghèo có thể phân phối vaccine đến người dân nhanh chóng hơn, kịp thời đối phó với các biến chủng mới của SARS-CoV-2. Chính Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cũng kêu gọi các nhà sản xuất vaccine trên thế giới chia sẻ bản quyền với nhau. Tuy nhiên, để đi đến một quyết định mang tính bước ngoặt với toàn thế giới, WTO cần có được sự đồng thuận của tất cả 164 quốc gia thành viên. Sự phản đối từ EU chắc chắn dồn đề xuất này vào chân tường.

Lý do cho câu trả lời “không đồng tình” từ các nước như Đức, Italy hay Pháp là việc yêu cầu các hãng dược từ bỏ quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ với vaccine COVID-19 sẽ trở thành tiền lệ không hay với ngành sản xuất vaccine, làm chùn bước các nhà đầu tư.

Đẩy nhanh phân phối vaccine toàn cầu

Lý lẽ mà cả hai bên “ủng hộ” và “không ủng hộ” đưa ra đều thuyết phục, nhưng cuộc tranh luận kéo dài càng lâu, thời gian vaccine đến tay các nước nghèo càng lớn. Trong khi đó, hàng tỷ người dân toàn cầu vẫn đang chờ đợi được tiêm chủng vaccine trong khi phải đối mặt với các biến chủng mới nguy hiểm. Theo Giám đốc WHO châu Phi Matshidiso Moeti, việc từ bỏ bằng sáng chế với vaccine và thuốc COVID-19 có thể thay đổi số phận của châu Phi, mở cửa thêm cho hàng triệu liều vaccine và cứu sống vô số người.

Thực tế, việc “mở cửa” bản quyền vaccine từng có tiền lệ và tạo nên những kết quả tích cực trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Theo đó, năm 2003, các thành viên WTO đồng ý từ bỏ quyền sáng chế và cho phép các nước nghèo hơn nhập khẩu các phương pháp điều trị chung cho HIV/AIDS, sốt rét và bệnh lao. Nhiều người hy vọng rằng tiền lệ này sẽ được lặp lại để thế giới chóng kiềm chế được đại dịch COVID-19. Nhất là với sự đi đầu của Mỹ, quốc gia có 2 công ty Pfizer và Moderna sở hữu vaccine COVID-19 được sản xuất bằng công nghệ tiên tiến nhất trên thế giới, việc bỏ bản quyền vaccine COVID-19 sẽ mở ra cánh cửa đến tương lai tươi sáng hơn trong cuộc chiến chống đại dịch.

Tính đến ngày 10-5-2021, có hơn 1,2 tỷ liều vaccine các loại phòng COVID-19 được phân phối trên toàn cầu. Trong đó, có 311 triệu người được tiêm chủng, mới chiếm 4% dân số thế giới./.