Thay đổi thói quen bỏ rác
Nhân viên vệ sinh thu gom rác trên địa bàn TP Hồ Chí Minh.
Ảnh: TRẦN THẾ PHONG
Hai tuần qua, người dân TP Hồ Chí Minh bắt đầu làm quen với việc phân loại rác tại nguồn. Nhiều hộ gia đình sử dụng hai túi rác, một túi đựng rác vô cơ và một túi đựng rác hữu cơ.Theo chị Lan Anh (phường Bến Nghé, quận 1), việc phân loại rác được gia đình chị thực hiện từ nhiều năm nay. Thời gian đầu, phường phát hai thùng chứa rác và bao để người dân thực hiện, khi quen rồi, người dân tự mua bao để đựng. Thế nhưng, không phải nhà nào cũng phân loại rác ngay từ đầu dù được chính quyền khuyến khích và vận động.
Đánh giá về độ khả thi của quy định phân loại rác tại nhà, nhiều hộ dân cho biết, quy định này có thể thực hiện được, nhưng trước khi áp dụng, chính quyền mỗi địa phương cần tuyên truyền cụ thể tới từng nhà để mọi người nắm rõ hơn.
Trước đó, để vận động và tuyên truyền người dân phân loại rác tại nhà, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP Hồ Chí Minh triển khai mô hình đổi rác phân loại lấy quà tại quận Tân Phú khá thành công và duy trì nhiều năm nay. Nguồn rác tái chế được người dân phân loại giao công ty quy đổi thành những món quà có giá trị tương đương như phiếu mua hàng siêu thị, dầu ăn, thiết bị làm bếp...Thời gian đầu chỉ vài trăm hộ dân trên một số tuyến đường tham gia nhưng đến nay, trong số 1.900 hộ mà đơn vị triển khai chương trình đã có 1.200 hộ (chiếm hơn 60%) tham gia.
Chia sẻ về việc thực hiện phân loại rác tại nguồn trên địa bàn quận 3, ông Quách Kiều Long, Phó trưởng phòng Phòng Tài nguyên và Môi trường quận 3 cho biết, theo kế hoạch quận 3 chỉ thực hiện phân loại rác tại nguồn ở 2 phường, nhưng nay mở rộng thực hiện tại 7 phường. Số lượng chất thải hữu cơ chiếm 30% tổng khối lượng chất thải phát sinh hằng ngày nên quận 3 thực hiện thu gom rác mỗi ngày. Hiện các đơn vị thu gom ở địa phương còn gặp khó khăn về kinh phí chuyển đổi phương tiện thu gom, vận chuyển.
Thêm vào đó, nhiều chuyên gia môi trường cho rằng, việc phân loại rác tại nguồn trên địa bàn thành phố khó có thể đạt được kết quả cao khi lực lượng thu gom rác dân lập hiện vẫn chiếm số đông. Muốn làm được việc này trước tiên phải "chuẩn hóa", đưa lực lượng này vào các hợp tác xã, thành lập các pháp nhân để hoạt động đúng khuôn khổ, quy định. Quá trình "chuẩn hóa" lực lượng thu gom phải thực hiện song song với việc chuẩn hóa thiết bị thu gom để đồng bộ từ khâu phân loại đến vận chuyển.
Riêng về quy trình dán nhãn rác phân loại, thành phố có thể thay đổi cách làm là xây dựng quy định cụ thể bao chứa rác theo màu sắc để thống nhất trên toàn địa bàn, những bao bì này phải được làm bằng những chất liệu dễ phân hủy. Chẳng hạn, có thể sử dụng công nghệ để chuyển hóa rác thành điện năng, vừa tận dụng được các dưỡng chất trong rác để làm phân bón hữu cơ. Các loại rác có khả năng tái chế có thể được sử dụng làm nguyên liệu tái chế, vừa hạn chế nguy cơ gây ô nhiễm môi trường vừa giảm lượng rác phải chôn lấp.
Ngoài ra, rác ở công sở không phức tạp, nhiều loại như ở hộ gia đình, do đó, việc phân loại rác cũng dễ dàng hơn. Vì thế, nhiều người kiến nghị các công sở, văn phòng, cơ quan, trường học cần thực hiện quy định phân loại rác tại nguồn. Nếu công ty trang bị đầy đủ thùng rác, có hướng dẫn phân loại rác cụ thể thì nhân viên, học sinh sẽ dễ dàng phân loại ngay. Mọi chuyện sẽ thành thói quen, đến lúc ai không thực hiện sẽ thành khác người, đáng xấu hổ.
Không phân loại rác bị phạt từ 15- 20 triệu đồng
Sau thời gian ngắn thực hiện chương trình, nhiều người dân trăn trở vì sao thành phố chưa quy định cụ thể về thời điểm bỏ rác và thu gom rác trong ngày? Lâu nay, xe gom rác vào giờ cao điểm gây cản trở giao thông và không đẹp chút nào.Sau giờ thu gom rác, các xe rác phải di chuyển về các điểm tập kết rác hoặc trung tâm xử lý rác, tuyệt đối không ở trong khu vực nội thành. Vì vậy, thành phố cũng nên triển khai quy định bỏ rác và xử lý việc bỏ rác, thu gom rác ngoài khung giờ quy định. Chẳng hạn, có thể bỏ rác vào hai khung giờ: 10 giờ - 11 giờ sáng và từ 22 giờ đến 4 giờ sáng hôm sau. Việc thu gom rác được tiến hành theo hai đợt: từ 4 giờ - 7 giờ, từ 11 giờ - 14 giờ (giờ nghỉ trưa, đường vắng).
Theo khoản 4, điều 20 Nghị định 155/2016/NĐ-CP quy định: không phân loại, không lưu giữ chất thải rắn sinh hoạt theo quy định; không ký hợp đồng, không chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt cho đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý sẽ bị phạt từ 15-20 triệu đồng.
Ông Vương Thiên Ấn (70 tuổi, ngụ quận 4) chia sẻ: “Quy định mới cũng tốt thôi, phân loại ra thì sạch sẽ, dễ tiêu hủy. Nhưng mức phạt người vi phạm, so với mặt bằng thu nhập chung của người dân là khá cao, như tôi về hưu, lương giáo viên như tôi chỉ hơn 5 triệu phạt như thế thì khổ! Tôi nghĩ khoảng vài trăm cho đến vài triệu là đủ răn đe rồi, quan trọng là làm sao để nâng cao ý thức”.
Cùng quan điểm, bà Trần Thị Danh (36 tuổi, ngụ quận 6) cho biết: “Tôi hoàn toàn ủng hộ quy định mới. Tuy nhiên, đây là vấn đề thuộc về ý thức, mà ý thức thì phải nâng cao từ bản chất, chứ không quan trọng ở khâu chế tài. Tức làm sao để mọi người hiểu được mặt lợi của việc làm này, chứ không phải phạt thật cao để người ta sợ mà chấp hành”.
Lý giải về quy định xử phạt, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh cho rằng, để pháp luật đi vào cuộc sống, thành phố tổ chức tuyên truyền và nhắc nhở để người dân hiểu và thực hiện tốt. Còn theo quy định, khi được nhắc nhở 3 lần trở lên/tuần mà vẫn vi phạm thì xử phạt theo Nghị định của Chính phủ. Ngoài ra, từ nay đến 2020, thành phố sẽ hỗ trợ nhãn dán (2 lần/năm) cho các hộ gia đình, chủ nguồn thải để dán lên nắp/thùng chứa chất thải với số lượng 4 nhãn dán/lần/hộ gia đình hoặc chủ nguồn thải. Bên cạnh đó, các địa phương có thể hỗ trợ thêm bằng hình thức khác nhằm tăng hiệu quả phân loại rác tại nguồn, với kinh phí xã hội hóa hoặc kinh phí từ nguồn ngân sách của thành phố phân bổ hằng năm.
