(HPĐT)- Nhật Bản chưa chính thức là thành viên của Hiệp định Đối tác tăng cường an ninh ba bên giữa Australia, Anh và Mỹ (AUKUS). Nhưng theo giới phân tích, việc Tokyo dần tham gia nhóm này là tất yếu. Triển vọng “hiệp ước JAUKUS” có thể thúc đẩy hơn nữa hợp tác an ninh giữa các nền dân chủ tự do ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng 3 nước AUKUS bao gồm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Australia (ngoài cùng bên trái), Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Anh nhóm họp tại Washington DC ngày 8-12. Ảnh: AP
Lựa chọn có tính toán
Ngày 9-12, trong khuôn khổ Hội nghị tham vấn cấp Bộ trưởng lần thứ 10 giữa Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Quốc phòng Australia và Nhật Bản, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Australia Richard Marles phát đi tín hiệu rõ ràng rằng Australia muốn Nhật Bản tham gia AUKUS, đồng thời tuyên bố mối quan hệ an ninh giữa Tokyo và Canberra là "không thể thiếu" trong bối cảnh các mối liên kết chiến lược đang ngày càng gia tăng.
Khi mới công bố vào tháng 9-2021, AUKUS được truyền bá là cách để Mỹ và Anh trợ giúp Australia có được tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu các vấn đề quốc tế nhận định, khả năng Nhật Bản tham gia AUKUS “không nên bị hạn chế” trong các cuộc thảo luận về vấn đề này. Theo đó, Nhật Bản là “lựa chọn logic” để kết nối với AUKUS, do nước này có thể hợp tác và thêm vào những giá trị trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, các loại máy bay siêu âm… Xét cho cùng, tương lai của thỏa thuận chiến lược này không chỉ là những tàu ngầm hạt nhân. Mục đích của thỏa thuận cũng là nhằm tăng cường hợp tác quân sự công nghệ cao và chia sẻ thông tin giữa các thành viên. Tham vọng cùng các chính sách an ninh và công nghệ của Nhật Bản ngày càng trùng khớp với 3 nước thành viên AUKUS. Tokyo đặc biệt được trang bị tốt để trợ giúp Canberra, London, Washington phát triển các công nghệ quan trọng và thúc đẩy sự ổn định tại châu Á - Thái Bình Dương. Sự xoay chuyển từ AUKUS sang JAUKUS sẽ là kết quả của quá trình phát triển tự nhiên.
Trước đó, vào cuối tháng 10-2022, Canberra và Tokyo ký Tuyên bố chung về hợp tác an ninh. Mặc dù đây không phải là hiệp ước phòng thủ chung chính thức nhưng thỏa thuận này tăng cường “Đối tác chiến lược đặc biệt” của Nhật Bản và Australia đồng thời nhắc lại sự ủng hộ của họ đối với các chuẩn mực toàn cầu và sự cởi mở trong khu vực. Trong khi đó, vào tháng 12-2022, Anh và Nhật Bản sẽ ký thỏa thuận tiếp cận đối ứng tương tự như thỏa thuận mà Nhật Bản có với Australia, theo đó nới lỏng quy định cho phép đưa quân vào nước bạn và tăng cường các cuộc tập trận quân sự chung và hợp tác hậu cần. Tháng 7-2022, Nhật Bản và Anh tuyên bố sẽ hợp tác với Italy để phát triển máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo. Hải quân Hoàng gia Anh và Lực lượng Phòng vệ hàng hải Nhật Bản tổ chức các cuộc tập trận chung ở eo biển Manche vào tháng 10-2022, chỉ một năm sau khi tàu sân bay HMS Queen Elizabeth và nhóm tàu tấn công đến thăm Nhật Bản.
Bước đi tất yếu
Nhiều nhà quan sát nhận định, Nhật Bản có thể tham gia nhiều hơn vào AUKUS nếu thỏa thuận này vượt ra ngoài vấn đề tàu ngầm, mở rộng sang các lĩnh vực khác như trí tuệ nhân tạo và công nghệ mạng. Tuy nhiên, những quy định nghiêm ngặt của Mỹ về chuyển giao công nghệ quốc phòng đồng nghĩa với việc Nhật Bản có thể gặp trở ngại trong việc tham gia vào các dự án “nhạy cảm nhất”.
Trong khi đó, các chuyên gia nghiên cứu chính trị quốc tế đánh giá, mặc dù Nhật Bản không tham gia một liên minh chính thức với các quốc gia AUKUS nhưng nước này đã phối hợp với tất cả các bên nhằm tăng cường hợp tác an ninh và nâng cao lòng tin. Bước tiếp theo trong việc tạo ra “JAUKUS” thực sự sẽ là xem xét cách chính thức hóa sự tham gia của Nhật Bản. Bước này có thể bắt đầu bằng việc mời các quan chức Nhật Bản quan sát một vài trong số 17 nhóm làm việc của AUKUS về các lĩnh vực cùng quan tâm, chẳng hạn như điện toán lượng tử, phát triển vũ khí siêu thanh… Giai đoạn tiếp theo sẽ cho phép Nhật Bản tham dự thường xuyên cuộc họp của các nhóm chỉ đạo chung, nơi vạch ra chính sách về hai chủ đề cốt lõi mà AUKUS đang tập trung là tàu ngầm và năng lực tiên tiến, đồng thời thảo luận về tư cách thành viên dài hạn. Trong quá trình này, các bên có thể tìm hiểu cách thức Tokyo tham gia vào nỗ lực cốt lõi của AUKUS nhằm cung cấp tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân cho Australia.
Các nhà phân tích quốc tế cho rằng, Nhật Bản quan tâm tới AUKUS là điều tất nhiên, nhưng cũng hiểu rõ quỹ đạo bấp bênh của môi trường địa chính trị ở Đông Á và ý thức được sự cấp bách của việc tăng cường hợp tác với các nước AUKUS trên cơ sở song phương. Khi điểm chung trong các chính sách và mục tiêu của họ trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết, các quốc gia tham gia “JAUKUS” có thể sẽ thấy được lợi ích của việc phối hợp các nỗ lực của họ hơn nữa, tất cả những điều này hứa hẹn sẽ giúp duy trì sự ổn định ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương./.
phạm thuận (tổng hợp)
