Đảo Phú Lâm (quần đảo Hoàng Sa) thuộc chủ quyền Việt Nam hiện bị Trung Quốc chiếm đóng phi pháp
Đe đọa sự ổn định ở Đông Á Những hành động gây rối của Trung Quốc tại biển Đông không chỉ đối mặt với các tuyên bố phản đối liên tiếp từ Việt Nam mà còn hứng làn sóng chỉ trích và quan ngại mạnh mẽ từ Mỹ, Nhật Bản, Philippines, Australia… Hãng tin Reuters ngày 23-4 dẫn lời Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo trong cuộc họp báo tại Washington cho rằng, “nước cờ” của Trung Quốc trên biển Đông gần đây là hành vi “gây áp lực quân sự và ức hiếp các nước láng giềng”. Ngoại trưởng Mỹ không quên dẫn chứng việc tàu cá Việt Nam bị đâm chìm. Trước đó, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi cũng bày tỏ quan ngại về việc Trung Quốc thành lập cái gọi là “thành phố Tam Sa” ở biển Đông, nhấn mạnh quan điểm của Nhật Bản là luôn lên án hành động làm leo thang căng thẳng trong khu vực. Mặt trận ngoại giao không phải là nơi duy nhất Trung Quốc gặp phản ứng. Nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới còn vấp phải sự lên án mạnh mẽ và cảnh báo về mối đe dọa an ninh khu vực từ các chuyên gia quốc tế. Theo nhà báo Veeramalla Anjaiah của Indonesia, vụ tàu hải cảnh Trung Quốc đâm chìm tàu cá Việt Nam mới đây tại quần đảo Hoàng Sa là “không thể chấp nhận được”. Đồng thời, Trung Quốc vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế khi tuyên bố chủ quyền đối với hơn 80% diện tích biển Đông dựa trên cái gọi là “đường 9 đoạn” không có giá trị pháp lý. Ông Grigory Loksin, chuyên gia của Viện Viễn Đông thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga cho biết thêm, hành động của Trung Quốc vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc và Luật Biển năm 1982, trong khi quốc gia láng giềng là Việt Nam đang nỗ lực bảo vệ chủ quyền và lợi ích hợp pháp ở biển Đông, đồng thời duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Không để tiếp diễn âm mưu gây hấn Động cơ của Trung Quốc khi thực hiện các hành vi khiêu khích dồn dập trong suốt 3 tuần đầu của tháng 4 được cho là tư tưởng lợi dụng tình hình thế giới tập trung chống đại dịch COVID-19 để tiếp tục thực hiện các “hành vi gây hấn” – theo lời phát ngôn của Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo. Dư luận quốc tế nhất trí với nhận định này. Các chuyên gia cho rằng, âm mưu này của Trung Quốc sẽ chệch “quỹ đạo” và không có tác dụng. Nhà Việt Nam học người Nga Vladimir Kolotov chỉ ra rằng, “nước cờ” mạo hiểm này ở biển Đông sẽ phản tác dụng với Trung Quốc. Không những không làm cho kế hoạch “thôn tính” biển Đông của Trung Quốc bị “phá sản” mà còn làm tình hình căng thẳng leo thang, đe dọa sự ổn định ở khu vực Đông Á . Cũng theo Giáo sư Carlyle A. Thayer, phân tích tình hình hiện nay, những hành động của Trung Quốc không có lợi cho bất kỳ bên nào, mà chỉ ngày càng hủy hoại niềm tin giữa các nước. Bắc Kinh liên tục vi phạm chính những điều cam kết khi nói sẽ giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, thông qua đối thoại giữa các bên trực tiếp quan tâm. Do đó, vai trò của các quốc gia cần lớn hơn nữa để ngăn chặn Trung Quốc tiếp tục các âm mưu gây hấn. Nhà báo Veeramalla Anjaiah nhấn mạnh, cộng đồng quốc tế cần lên án mạnh mẽ hơn nữa các “hoạt động phi pháp” và “hành vi bắt nạt” của Trung Quốc tại biển Đông. Theo ông, vì vấn đề biển Đông cần được giải quyết dựa trên luật pháp quốc tế, ASEAN cần có quan điểm chung và yêu cầu đẩy nhanh các cuộc đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC). Đối với tranh chấp trên biển giữa Việt Nam - Trung Quốc, Giáo sư Carlyle A. Thayer cho rằng, hai bên cần giải quyết thông qua đàm phán và hiệp thương hữu nghị. Nếu tranh chấp liên quan đến các nước khác, sẽ hiệp thương với các bên tranh chấp khác. Bên cạnh việc tận dụng lợi thế là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Chủ tịch Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Việt Nam có thể đồng thời đẩy mạnh ngoại giao nhân dân thông qua các tổ chức hữu nghị với các nước, góp phần nhanh chóng mang lại ổn định trong khu vực.
Ngày 18-4, chính phủ Trung Quốc lập “quận Tây Sa” (tức quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam) và “quận Nam Sa” (tức quần đảo Trường Sa của Việt Nam) thuộc cái gọi là “thành phố Tam Sa”. Ngay sau đó, Bộ Ngoại giao Việt Nam lên tiếng phản đối mạnh mẽ hành động này của Trung Quốc và các hành vi có liên quan vì vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam, không có giá trị và không được công nhận; đồng thời, yêu cầu Trung Quốc tôn trọng chủ quyền của Việt Nam, hủy bỏ các quyết định sai trái liên quan đến những việc làm đó và không có những việc làm tương tự trong tương lai.
TRẦN NGỌC tổng hợp
