Châu Phi đang trở thành thị trường đầy tiềm năng cho Trung Quốc, nhất là trong bối cảnh các chính sách thuế quan của Mỹ tái định hình thương mại toàn cầu.
Những con số “biết nói”
Theo số liệu hải quan mới nhất của Trung Quốc, kim ngạch xuất khẩu của Bắc Kinh sang châu Phi - lục địa có khoảng 1,5 tỷ dân - tăng 25% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 122 tỷ USD, vượt cả tổng giá trị xuất khẩu sang khu vực này trong năm 2020 và được dự báo sẽ lần đầu tiên cán mốc 200 tỷ USD trong năm nay. Tốc độ tăng trưởng này vượt xa các thị trường lớn khác của Trung Quốc.
Tuy vậy, cán cân thương mại vẫn nghiêng về phía Trung Quốc với thặng dư ngày càng lớn và cũng tăng nhanh so với cùng kỳ năm ngoái. Bắc Kinh cũng đang tích cực tận dụng cơ hội được cho là vừa giúp mở cửa thị trường nội địa, vừa đáp ứng nhu cầu hạ tầng còn thiếu hụt của châu Phi.
Ông Christopher Beddor, Phó giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại Gavekal Dragonomics nhận định, các nhà xuất khẩu Trung Quốc đã thực sự làm rất tốt trong việc đa dạng hóa thị trường mới nổi trong những năm gần đây, trong đó có châu Phi. Đồng nhân dân tệ yếu hơn trong năm nay cũng giúp hàng hóa Trung Quốc cạnh tranh tốt hơn ở các nước châu Phi.
Sự bùng nổ thương mại hiện nay được đánh giá là được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố, trong đó đáng chú ý nhất là Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố từ năm 2013. Khi các doanh nghiệp Trung Quốc giành được hợp đồng xây dựng đường sắt, khu công nghiệp hay cảng biển, nhu cầu nhập khẩu máy móc và vật liệu từ nền kinh tế số 2 thế giới để hoàn thiện các dự án cũng tăng theo trong năm nay.
Nigeria, Nam Phi và Ai Cập là 3 khách hàng lớn nhất của Trung Quốc tại châu Phi. Trong 7 tháng năm 2025, xuất khẩu máy móc xây dựng từ Trung Quốc sang châu Phi tăng 63% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi xe ô tô dưới 9 chỗ (không tính xe chở hàng) đã tăng hơn gấp đôi. Nhiều sản phẩm thép cũng tăng ở mức hai con số.
Tuy nhiên, thị phần của thị trường châu Phi trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc vẫn ở mức khiêm tốn, khoảng 6% - chỉ bằng khoảng một nửa so với Mỹ. Năm quốc gia Nigeria, Nam Phi, Ai Cập, Liberia và Algeria đã chiếm tới 44% tổng nhập khẩu từ Trung Quốc của châu Phi, trong đó riêng Nigeria chiếm 11%.
Thách thức và triển vọng
Trong khi, hàng hóa Trung Quốc bị cấm hoặc hạn chế ở những nơi khác lại ít bị phản đối ở châu Phi. Xuất khẩu các linh kiện thép và sắt - dùng để xây cầu, tháp và giàn giáo - đã tăng 43%.
Doanh số bán pin tăng vọt 41%, còn máy biến áp và bộ chuyển đổi điện, bao gồm cả bộ biến tần chuyển đổi điện từ tấm pin mặt trời và hệ thống gió thành điện năng cho các thiết bị gia dụng và công nghiệp, tăng vọt gần 25%.
Hiện nay tại châu Phi, Trung Quốc vẫn chưa phải đối mặt với phản ứng “dữ dội” như các quốc gia trên thế giới khi lo ngại về làn sóng hàng hóa giá rẻ tràn vào. Tuy nhiên, đây sẽ là một rủi ro không hề nhỏ trong thời gian tới khi mà châu Phi đang “đầy rẫy” những lo ngại về việc rơi vào vòng xoáy nợ nần với Trung Quốc và nhất là trong trường hợp hàng nhập khẩu bắt đầu lấn át hàng sản xuất nội địa.
Nhưng Bắc Kinh sẽ không thể hành động “khinh suất”, vì châu lục này là nguồn cung cấp hàng hóa thiết yếu và là thị trường tăng trưởng cho các công ty của nước này. Hơn nữa, lục địa này đang trở thành đấu trường trung tâm cho những tham vọng của Trung Quốc trên trường quốc tế.
Nhiều chuyên gia quốc tế nhận định, châu Phi là nơi Trung Quốc đưa doanh nghiệp và thương hiệu vươn ra toàn cầu, họ có được kinh nghiệm, tạo ra thị trường và nâng cao vị thế thương hiệu. Đây là mảnh ghép quan trọng cho nỗ lực dẫn đầu phát triển toàn cầu của Trung Quốc.
QUANG HUY (tổng hợp)
