Tất cả vì miền Nam thân yêu
“Năm 1954, tôi theo ba má tập kết ra Bắc, tỉnh đầu tiên ở lại là Thanh Hóa. Lúc đó, ba má tôi đều là bộ đội. Ban ngày, má tôi phải đi tập quân sự, gửi tôi ở nhà. Năm đó, người dân Thanh Hóa đã dồn hàng chục nghìn tấn gạo phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ, thiếu thốn vô cùng. Không có gạo ăn, chủ nhà ăn thế nào cũng cho tôi ăn như vậy…”, ông Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó thủ tướng Chính phủ, nguyên Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh hồi tưởng lại. Theo gia đình sinh sống và học tập tại nhiều trường học sinh miền Nam trên đất Bắc, cậu bé Nguyễn Thiện Nhân từng ngày lớn lên trong vòng tay đồng bào miền Bắc. Những kỷ niệm chứa chan ân tình của đồng bào miền Bắc những năm tháng đó khiến ông mãi mãi không quên: Khoảng năm 1963-1965, Mỹ ném bom miền Bắc trở lại. Sống cùng một gia đình ở Thái Nguyên, nhà chỉ có một bộ phản dành cho HSMN ngủ, còn gia đình chủ nhà dạt hai bên. Rồi năm 1967, sống trong một gia đình ở Phú Thọ, thấy chị chủ nhà có chồng đi miền Nam chiến đấu, ở nhà nuôi hai con nhỏ, các học sinh bàn nhau cắt cơm ngày Chủ nhật, xin thực phẩm nhưng chỉ lấy mỡ để tặng chị chủ nhà có mỡ xào rau cho con ăn. Gần 15 năm sau ngày miền Bắc giải phóng, nhiều gia đình trên miền Bắc như thế, còn thiếu thốn vô cùng nhưng chồng vẫn lên đường đi đánh Mỹ, vợ con ở nhà nhường cơm, sẻ áo nuôi dạy con em miền Nam. Hình tượng người dân miền Bắc chia sẻ cho con em miền Nam, cho cuộc kháng chiến khiến chúng tôi không bao giờ quên được. Đó là động lực để chúng tôi - những học sinh còn chưa đến tuổi trưởng thành - đã mong muốn được đi bộ đội…”, người cựu HSMN trên đất Bắc xúc động bày tỏ.
Gần 7 năm sinh sống và học tập tại các trường HSMN trên thành phố Cảng là quãng thời gian khắc ghi trong lòng Tiến sĩ Diệp Ngọc Sương, Tổng thư ký Hội Hóa học thành phố Hồ Chí Minh. Tháng 10-1955, sau hơn 1 năm ra Bắc, cô bé Diệp Ngọc Sương 9 tuổi cùng các HSMN được đưa về học ở Trường HSMN số 4 tại Hải Phòng. “Hải Phòng lúc đó rất khó khăn, nhưng những gì cần thiết đều dồn cho HSMN. Lãnh đạo thành phố lúc đó là bác Đỗ Mười, bác Hoàng Hữu Nhân thường xuyên xuống thăm các trường. Mỗi khi về Hải Phòng, Bác Hồ thường đến thăm chúng tôi. Học sinh các trường HSMN còn được đi thực tế. Cứ thứ Bảy, Chủ nhật, nhà trường đưa học sinh về các khu lao động, khu công nhân nghèo để giúp đỡ các gia đình dọn dẹp nhà cửa, trông các cháu cho bố mẹ đi làm; mùa Hè thì đi xuống các vùng nông thôn ở với dân, đi gặt lúa. Từ biết thực tế cuộc sống của nhân dân, HSMN càng nỗ lực hơn trong học tập…”, bà Diệp Ngọc Sương nhớ lại. Trong giai đoạn học tập tại Hải Phòng, nữ sinh Diệp Ngọc Sương được kết nạp Đảng, sau đó được tuyển thẳng vào Trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau này, bà làm luận án tiến sĩ ở Tiệp Khắc, rồi trở về miền Nam cống hiến…
Quê hương thứ hai trên đất
Bắc Ông Nguyễn Quốc Thái, Trưởng Ban liên lạc cựu giáo viên và HSMN trên đất Bắc tại Hải Phòng thông tin, từ gần 100 thầy, cô giáo trường HSMN tại Hải Phòng nay chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. “Năm đó, Đảng bộ, Ủy ban Quân chính (sau này là Ủy ban Hành chính) và nhân dân Hải Phòng dành những ngôi nhà khang trang nhất để làm trường HSMN. Đội ngũ gần 100 thầy, cô giáo được tuyển chọn kỹ trong các trường sư phạm hoặc đang giảng dạy tại các trường phổ thông để đưa vào nuôi dạy, chăm sóc các cháu…”, ông Thái cho hay. Ông Trần Hữu Độ, cựu giáo viên dạy môn Hóa học tại Trường HSMN số 4 nhớ rõ, những năm 1960, các em học sinh tại Trường HSMN số 4 đã được sử dụng các dụng cụ thí nghiệm do Cộng hòa Dân chủ Đức hỗ trợ…
Đồng chí Phó chủ tịch UBND thành phố Lê Khắc Nam chia sẻ, Hải Phòng là địa phương nuôi dưỡng nhiều học sinh miền Nam trên đất Bắc, với khoảng 15 nghìn học sinh (trong tổng số khoảng 32 nghìn học sinh). Sau này, phần lớn các “hạt giống đỏ” đều thành danh, trong đó có các đồng chí: Nguyễn Hòa Bình, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ; Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó thủ tướng Chính phủ, nguyên Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh; nhà thơ, liệt sĩ Lê Anh Xuân… Năm tháng qua đi, mỗi lần nhắc đến Hải Phòng như chạm đến trái tim mỗi HSMN vì thành phố này là nơi cất dấu những kỷ niệm thiêng liêng nhất của tuổi thơ, là nơi chắp đôi cánh ước mơ để các đồng chí bay đến những chân trời cao đẹp. Hằng năm, nhất là vào tháng 11 - tháng có ngày tôn vinh các nhà giáo Việt Nam và các dịp kỷ niệm năm chẵn trường HSMN trên đất Bắc, thành phố lại dang tay chào đón những người con miền Nam năm xưa trở về để chứng kiến sự đổi thay của thành phố, ngắm nhìn biểu tượng “Hạt giống đỏ” nằm trên bệ cao, được đôi bàn tay chở che bảo bọc, để nhắc nhở trái tim mãi mãi tri ân Đảng, Bác Hồ và đồng bào miền Bắc, đồng bào Hải Phòng đã nuôi dưỡng, bảo bọc HSMN qua biết bao tháng năm gian khó…
“Năm nay, thành phố là một trong 3 địa phương tổ chức điểm cầu của Cầu truyền hình trực tiếp sự kiện 70 năm Tập kết ra Bắc. Thông qua sự kiện thể hiện tầm nhìn chiến lược sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng trong việc tạo nền tảng xây dựng miền Bắc, củng cố lực lượng góp phần cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước; đồng thời, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm của mỗi người dân Việt Nam nói chung và sự nồng hậu, nghĩa tình, sẵn sàng đùm bọc, sẻ chia của người dân Hải Phòng nói riêng, khẳng định tình đoàn kết Nam - Bắc một nhà, dân tộc Việt Nam là một; góp phần quảng bá, giới thiệu hình ảnh, tiềm năng, thế mạnh và nâng cao vị thế, uy tín của thành phố đối với bạn bè trong nước và quốc tế”, đồng chí Phó chủ tịch UBND thành phố khẳng định.
