(HPĐT)- Trên hành trình bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, nghệ thuật dân gian, người nghệ sĩ, nghệ nhân dân gian đóng vai trò vô cùng quan trọng. Gìn giữ và trao truyền các thế hệ trẻ giá trị di sản văn hóa của cha ông để lại là việc mà nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân dân gian Hải Phòng coi là trách nhiệm, đồng thời là niềm đam mê rực cháy trong tim.
Nghệ sĩ Câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống Hải Phòng truyền dạy ca trù cho các em nhỏ.
Hải Phòng, mảnh đất nơi đầu sóng ngọn gió có nhiều nét văn hóa độc đáo được hình thành từ bao đời. Trong đó, hát đúm, ca trù, xẩm, chầu văn, chèo, cải lương… là những loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống mà người Hải Phòng có thế mạnh. Tồn tại và đồng hành trong đời sống lao động, sản xuất, trong đời sống tình cảm bao thế hệ người Hải Phòng, tuy nhiên, dưới tác động của đời sống kinh tế- xã hội nhiều thay đổi, những loại hình văn hóa dân gian đó đứng trước nguy cơ phôi pha, trở thành giá trị “vang bóng một thời”. Trong công cuộc xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân dân gian dù còn nhiều khó khăn nhưng vẫn luôn đau đáu việc truyền dạy, ươm mầm tình yêu với văn hóa nghệ thuật truyền thống trong lòng thế hệ trẻ để bảo tồn, phát huy.
Nghệ nhân ưu tú (NNƯT), Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật truyền thống Hải Phòng (Hội Di sản văn hóa Việt Nam) Nguyễn Thị Thu Hằng, sinh năm 1971, ở phường Vĩnh Niệm (quận Lê Chân) đến với ca trù vào năm cuối của thế kỷ trước. Đến nay, sau hơn 20 năm gắn bó với ca trù, NNƯT Thu Hằng nắm bắt và hiểu biết sâu sắc về chuyên môn, kỹ thuật của nghệ thuật hát Ca trù; thành thạo nhuần nhuyễn hát và phách hơn 20 thể cách ca trù (bắc phản, mưỡu, hát nói, gửi thư, thổng, bỏ bộ, chúc dỡ, hát giai, phú)... Chị tham gia nhiều kỳ liên hoan ca trù toàn quốc, đoạt nhiều giải thưởng, bằng khen. Nhưng có lẽ điều đáng quý ở người nghệ nhân này, là tấm lòng của chị trong công cuộc truyền dạy ca trù cho thế hệ sau. Từ thực tế trải nghiệm của bản thân, lại học qua nhiều phương pháp truyền dạy khác nhau, chị tự hệ thống lại ưu điểm, khuyết điểm của từng phương pháp, để viết nên một giáo trình truyền dạy được đánh giá là hợp lý và đạt hiệu quả cao. Chị tham gia truyền dạy ca trù cho học sinh khóa đầu tiên trong câu lạc bộ ca trù Trường tiểu học Nguyễn Công Trứ (quận Lê Chân) theo một dự án đầy ý nghĩa và nhân văn là “đưa ca trù vào giảng dạy tại các trường học nhằm tạo nguồn bồi dưỡng nhân tài cho môn nghệ thuật bác học này trong tương lai”. Hiện Câu lạc bộ Nghệ thuật truyền thống Hải Phòng tiếp tục truyền dạy các em nhỏ; bản thân chị Hằng trực tiếp truyền dạy hơn 30 học trò.
Là chủ nhiệm Câu lạc bộ hát đúm, xã Lập Lễ (huyện Thủy Nguyên) nghệ nhân Đinh Như Hăng được Nhà nước phong tặng danh hiệu NNƯT năm 2019. Sinh năm 1960 trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, có bố mẹ là nghệ nhân dân gian Đinh Như Thiệu và Vũ Thị Liêm, hiện ông nắm bắt, trình diễn thuần thục tất cả các làn điệu, các lối hát đúm. Bằng tình yêu và khát khao bảo tồn loại hình nghệ thuật này, ông trực tiếp truyền dạy hát đúm cho các em học sinh Trường THCS và Trường tiểu học Lập Lễ mỗi tháng 2 buổi, duy trì mỗi lớp học 20 em.
Trong khi đó, nghệ nhân Nguyễn Thị Sinh ( Nguyễn Thị Thủy), sinh năm 1955, ở phường Dư Hàng Kênh (quận Lê Chân) với hơn 30 năm thực hành nghề, nắm vững và thông thạo các nghi lễ chầu văn trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, truyền dạy nghề cho hơn 50 học trò. Hay như nghệ sĩ Lê Anh Tuấn, nhạc trưởng dàn nhạc Đoàn Chèo Hải Phòng, người có 50 năm gắn bó và dành tình yêu nhiều loại nhạc cụ truyền thống như sáo, bầu, nguyệt, tam thập lục… cũng luôn tâm huyết truyền dạy cho hàng trăm học viên.
Những nghệ sĩ, nghệ nhân như chị Hằng, anh Hăng, anh Tuấn… đang ngày ngày lặng lẽ truyền dạy thế hệ trẻ các loại hình nghệ thuật truyền thống, dù gặp rất nhiều khó khăn. Theo các nghệ sĩ, xã hội hiện đại ngày nay sôi động với nhiều loại hình văn hóa du nhập, ít người dành sự quan tâm, đủ sự can đảm, dấn thân gắn bó với nghệ thuật truyền thống, vì khó học, đòi hỏi người học có trình độ tư duy, nhận thức và kiến thức nền nhất định về văn hóa, lại vừa mất nhiều thời gian tìm tòi, nghiên cứu, khổ luyện. Người nghệ sĩ theo đuổi các loại hình nghệ thuật này khó có cơ hội thu nhập cao và nổi danh trong như nghệ thuật đại chúng hiện đại. Bên cạnh đó, chưa có nhiều cơ chế trong việc tuyển sinh hay đãi ngộ đối với học viên, nghệ sĩ theo đuổi các loại hình nghệ thuật truyền thống… Mặc dù vậy, các nghệ sĩ, nghệ nhân nói trên luôn gắn bó, cống hiến cho nghệ thuật truyền thống với tất cả niềm đam mê, tâm huyết, nhen nhóm tình yêu với di sản dân tộc trong trái tim của nhiều người, nhất là thế hệ trẻ…/.
Bài và ảnh: XUÂN HẠ
