Tự chủ chiến lược không còn chỉ là bài toán tài chính mà là điều kiện để các cơ quan báo chí giữ được quyền chủ động về nội dung, công chúng và mô hình phát triển trong môi trường truyền thông mới.
Tại phiên thảo luận “Tự chủ chiến lược" của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số, do Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 chiều 20/6, ông Nguyễn Quang Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông (VNA Media) cho biết quá trình tái cơ cấu hoạt động truyền hình của Thông tấn xã Việt Nam và chuyển đổi sang mô hình nội dung số đa nền tảng đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với cơ quan báo chí.
Ra đời từ tháng 4/2025, VNA Media hiện có 124 nhân sự, 5 phòng chức năng, đồng thời đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ từ sản xuất tin nguồn video, thông tin đa phương tiện, phát hành, truyền thông đến tổ chức sự kiện. Đơn vị hiện sở hữu hệ sinh thái phân phối riêng với hơn 2,14 triệu người theo dõi trên YouTube, hơn 3 triệu người theo dõi trên TikTok và hơn 750 nghìn người theo dõi trên Facebook.
Bên cạnh những lợi thế về thương hiệu của Thông tấn xã Việt Nam, mạng lưới cơ quan thường trú trong và ngoài nước cùng đội ngũ nhân sự giàu kinh nghiệm, đơn vị vẫn đối mặt với không ít khó khăn khi chuyển từ mô hình truyền hình truyền thống sang mô hình nội dung số, tìm kiếm nguồn thu mới và khai thác hiệu quả lượng công chúng trên các nền tảng số.
Những áp lực ấy cũng đang hiện diện tại nhiều cơ quan báo chí địa phương. Chia sẻ tại diễn đàn, đồng chí Phạm Văn Tuấn, Uỷ viên Thành uỷ, Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng cho biết sau khi hợp nhất, đơn vị hiện vận hành đồng thời 4 loại hình báo chí gồm báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình với hơn 430 cán bộ, viên chức và người lao động.
Theo đồng chí Phạm Văn Tuấn, một trong những khó khăn lớn hiện nay là việc xây dựng cơ chế quản trị và tài chính thống nhất sau hợp nhất. Trên thực tế, đơn vị được hình thành từ việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí có mô hình hoạt động, cơ chế quản lý, phương thức vận hành và đặc điểm nguồn thu khác nhau. Sự khác biệt về văn hóa làm việc, quy trình tác nghiệp và cơ chế thu nhập cũng đặt ra yêu cầu phải từng bước tạo sự đồng thuận và thống nhất trong toàn cơ quan.
Áp lực càng lớn hơn khi nguồn thu từ quảng cáo và dịch vụ truyền thông có xu hướng giảm, trong khi chi phí vận hành vẫn ở mức cao. Chi phí cho con người hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi thường xuyên, làm thu hẹp dư địa dành cho đầu tư công nghệ, chuyển đổi số và phát triển các sản phẩm truyền thông mới.
Đồng chí Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam cho rằng tự chủ chiến lược không chỉ là tự chủ tài chính mà trước hết là tự chủ về tư tưởng, nội dung và kiến tạo niềm tin công chúng. Theo đồng chí Nguyễn Thanh Lâm, báo chí hiện nay đang đứng trước những thách thức mang tính nền tảng, liên quan trực tiếp đến sự tồn tại và tính chính danh của phương thức truyền thông truyền thống trong thời đại số.
Nếu những thay đổi của môi trường truyền thông đặt ra nhiều sức ép thì cũng đồng thời mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí đổi mới mô hình hoạt động và tìm kiếm những động lực phát triển mới.
Từ thực tiễn của Hải Phòng, Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng Phạm Văn Tuấn cho rằng trong điều kiện hiện nay, nguồn đặt hàng từ ngân sách nhà nước vẫn là một trong những trụ cột quan trọng để bảo đảm hoạt động của các cơ quan báo chí địa phương. Việc xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật phù hợp với thực tiễn sản xuất báo chí đa nền tảng sẽ tạo cơ sở để các đơn vị từng bước nâng cao khả năng tự chủ.
Cùng với việc rà soát, tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và đẩy mạnh hội tụ nội dung, các cơ quan báo chí cần chủ động đổi mới cách thức khai thác nguồn thu. Thay vì chỉ bán quảng cáo trên từng loại hình riêng lẻ, việc xây dựng các gói truyền thông tổng thể trên nhiều nền tảng sẽ giúp gia tăng giá trị dịch vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.
Trong khi doanh thu quảng cáo truyền hình có xu hướng giảm, Kênh Phát thanh giao thông Hải Phòng vẫn duy trì mức tăng trưởng từ 10 - 15% mỗi năm cho thấy mỗi loại hình báo chí vẫn có cơ hội phát triển nếu xác định đúng nhóm công chúng và phát huy được thế mạnh riêng.
Từ góc độ đào tạo nguồn nhân lực, PGS, TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng yếu tố quyết định của quá trình chuyển đổi vẫn là con người. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, người làm báo không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp truyền thống mà còn phải liên tục cập nhật tri thức mới, làm chủ công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, cùng với đó vẫn phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Kết thúc phiên thảo luận, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng một trong những bài học lớn nhất của báo chí thế giới trong nhiều năm qua là sự phụ thuộc quá lớn vào các nền tảng công nghệ.
Báo chí đã tiếp cận được nhiều công chúng hơn nhờ các nền tảng số, nhưng phần lớn lợi ích từ lượng công chúng đó lại không thuộc về báo chí. Nội dung do báo chí sản xuất, nhưng dữ liệu người dùng, hành vi tiếp cận thông tin và khả năng khai thác thương mại lại nằm trong tay các nền tảng công nghệ. “Chúng ta có traffic nhưng không có độc giả”, đồng chí Lê Quốc Minh nói.
Theo Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, dữ liệu chính chủ đang trở thành nguồn lực chiến lược của báo chí trong kỷ nguyên số. Khi dữ liệu người dùng nằm trong tay các nền tảng công nghệ, báo chí có thể sở hữu nội dung nhưng chưa thực sự làm chủ được công chúng của mình. Việc xây dựng hệ sinh thái số, thu hút độc giả trở lại các nền tảng của cơ quan báo chí, tăng cường liên kết và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan báo chí là những hướng đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ trong thời gian tới.
Từ những trao đổi tại diễn đàn có thể thấy, tự chủ chiến lược không chỉ là bài toán tài chính hay công nghệ. Đó là khả năng giữ quyền chủ động về nội dung, dữ liệu, công chúng và mô hình phát triển. Trong một môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày, đó cũng là điều kiện để báo chí tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt xã hội, củng cố niềm tin công chúng và thực hiện sứ mệnh của mình trong kỷ nguyên số.
LÊ HIỆP - ĐỖ HIỀN
.jpg "Đổi mới, sáng tạo để mở rộng công chúng và phát triển kinh tế báo chí")
.jpg "Khai hội Báo chí toàn quốc 2026 tại Hải Phòng")
