Tự chủ để vươn mình

Độc lập, tự chủ

Ngày 2/9/1945, Tuyên ngôn Độc lập mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc, khẳng định quyền độc lập, tự do và quyền tự quyết của nhân dân Việt Nam.

Qua 81 năm, thế giới đã có nhiều thay đổi sâu sắc, nhưng những thách thức đối với chủ quyền và năng lực tự quyết của mỗi quốc gia vẫn luôn hiện hữu dưới nhiều hình thức như cạnh tranh chiến lược, xung đột, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh hay những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, độc lập, tự chủ không phải là thành quả đạt được một lần rồi giữ nguyên mãi mãi, mà là năng lực cần được không ngừng củng cố và phát huy. Nếu trong thế kỷ XX, độc lập, tự chủ chủ yếu gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và quyền quyết định vận mệnh dân tộc, thì ngày nay khái niệm này đã được mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực, quốc phòng - an ninh và quản trị quốc gia.

Độc lập, tự chủ cũng không đồng nghĩa với khép kín hay tách biệt khỏi thế giới. Ngược lại, đó là nền tảng để một quốc gia chủ động hội nhập, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu, tận dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài nhưng vẫn bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền tự quyết trong phát triển.

Thực tiễn đổi mới cho thấy tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam không ngừng được nâng cao. Đây là nền tảng quan trọng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về năng lực tự cường và khả năng thích ứng trước những biến động từ bên ngoài.

Vì vậy, độc lập, tự chủ ngày nay được hiểu là một năng lực tổng hợp, thể hiện ở khả năng tự quyết định tương lai, làm chủ các nguồn lực thiết yếu, chủ động ứng phó với thách thức và không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Làm chủ không gian phát triển mới

Đối với Hải Phòng, tinh thần độc lập, tự chủ trước hết được thể hiện ở năng lực biến lợi thế thành nguồn lực phát triển. Thành phố có những thế mạnh nổi bật về công nghiệp chế biến, chế tạo, cảng biển, logistics, thương mại, dịch vụ, đồng thời từng bước khẳng định vai trò là một cực tăng trưởng quan trọng của cả nước.

Theo thống kê năm 2025, tốc độ tăng GRDP của Hải Phòng đạt 11,81%; quy mô nền kinh tế xấp xỉ 30 tỷ USD, đứng thứ 3 toàn quốc; tổng thu ngân sách nhà nước trên 187 nghìn tỷ đồng; thu nhập bình quân đầu người đạt 194,5 triệu đồng/người/năm. Hệ thống cảng biển nước sâu Lạch Huyện cùng các bến container hiện đại tạo lợi thế quan trọng để thành phố kết nối sản xuất trong nước với thị trường quốc tế.

Những kết quả đó cho thấy một khía cạnh mới của tự chủ là tự chủ bằng năng lực phát triển. Hải Phòng không chỉ khai thác lợi thế cửa biển mà đang hướng tới làm chủ hệ sinh thái kinh tế biển, cảng biển, logistics, công nghiệp và dịch vụ; đồng thời nâng cao năng lực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

Đặc biệt, bước chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cùng không gian phát triển mới đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực quản trị thành phố. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là cơ hội để Hải Phòng đổi mới phương thức điều hành, phân cấp, phân quyền, rút ngắn tầng nấc trung gian, đưa chính quyền đến gần người dân và doanh nghiệp hơn.

Trong mô hình mới, hiệu quả của chính quyền được đo không chỉ bằng bộ máy vận hành thông suốt mà còn bằng khả năng giải quyết nhanh những vấn đề phát sinh từ cơ sở, khơi thông nguồn lực và tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Khi quyền hạn và trách nhiệm được phân định rõ hơn, từng cấp chính quyền phải chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình.

Đây chính là một biểu hiện cụ thể của năng lực tự chủ trong quản trị. Một thành phố có tiềm lực kinh tế nhưng bộ máy quản lý chậm đổi mới sẽ khó phát huy đầy đủ lợi thế. Ngược lại, một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả, dựa trên dữ liệu, chuyển đổi số và phục vụ người dân, doanh nghiệp sẽ trở thành một nguồn lực phát triển quan trọng.

Không gian phát triển mới của Hải Phòng càng đòi hỏi tư duy quản trị thống nhất, tầm nhìn dài hạn và khả năng kết nối các nguồn lực. Lợi thế về biển, cảng, công nghiệp, dịch vụ, văn hóa và con người chỉ thực sự tạo thành sức mạnh khi được đặt trong một chiến lược phát triển chung, tránh chia cắt không gian kinh tế và hành chính.

Trong kỷ nguyên vươn mình, thành phố cần tiếp tục phát huy lợi thế cảng biển, logistics và công nghiệp, đồng thời nâng cao năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Thu hút đầu tư cần gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng, từng bước đưa Hải Phòng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Cùng với kinh tế, sức mạnh tự chủ còn nằm ở văn hóa và con người. Một thành phố muốn vươn lên tầm vóc mới không thể chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng hay những công trình hạ tầng mà cần nền tảng tinh thần đủ mạnh. Phát triển văn hóa, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao đời sống nhân dân phải được đặt song hành với phát triển kinh tế. Bởi mục tiêu cuối cùng của năng lực tự chủ không chỉ là tạo ra một nền kinh tế mạnh mà còn phải đem lại cuộc sống tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.

Trong quá trình ấy, yêu cầu đặt ra với Hải Phòng là biến những thay đổi về không gian phát triển và mô hình quản trị thành động lực đổi mới. Chính quyền địa phương 2 cấp cần được vận hành theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Độc lập, tự chủ trong kỷ nguyên mới vì thế không phải phát triển trong biệt lập, mà là chủ động lựa chọn hướng đi, chủ động nắm bắt cơ hội, chủ động thích ứng với biến động và làm chủ những lợi thế chiến lược của mình. Phát huy tốt nội lực, làm chủ không gian phát triển mới và đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị sẽ là nền tảng để thành phố vươn mình, đóng góp ngày càng lớn vào khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, phồn vinh.