Từ chuyện những ngôi mộ không có cốt ở An Khánh

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là một chính sách lớn, rất cần thiết, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Tuy nhiên, thời gian qua, tại không ít địa phương xuất hiện một số trường hợp lợi dụng chính sách này để trục lợi, gây thất thoát ngân sách, làm chậm tiến độ các dự án, gây bức xúc trong dư luận. Đây là vấn đề phải được xử lý nghiêm minh và triệt để.

Mới đây, trong quá trình kiểm đếm, đền bù giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn qua xã An Khánh, UBND xã phát hiện một số ngôi mộ không có cốt, mạch vữa còn mới, không có lối đi vào và các bia mộ đều ghi cùng một tên. Lực lượng chức năng địa phương xác định có 17 gia đình, cá nhân có 1 cây hương và 225 ngôi mộ không có cốt. Một số hộ xây hàng chục ngôi mộ không có cốt, như hộ ông Trần Văn Vân (thôn Minh Khai) xây 33 ngôi, ông Bùi Văn Nhường (thôn Kim Châm) xây 29 ngôi mộ... Những hộ dân thừa nhận xây dưng mộ giả và đặt cây hương để giữ chỗ.

Thực tế cho thấy, nếu những trường hợp trên không được phát hiện kịp thời thì với mức đền bù, hỗ trợ di chuyển để giải phóng mặt bằng khoảng 20 triệu đồng/ngôi mộ, ngân sách nhà nước có thể thiệt hại gần 5 tỷ đồng.

Trước đó, tại xã Hà Đông, nhiều người dân khi biết thông tin dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng qua địa phương cũng "cấp tốc" xây dựng hàng loạt công trình lớn, nhỏ gây khó khăn cho công tác kiểm kê, giải phóng mặt bằng.

Sự việc trên cho thấy, để trục lợi, một số trường hợp tìm mọi cách “lách luật”, hợp thức hóa công trình không đủ điều kiện bồi thường hoặc kê khai sai nguồn gốc, diện tích đất. Có trường hợp cố tình dựng nhà tạm, trồng cây, cơi nới công trình sau khi có thông báo thu hồi đất để nhận thêm tiền hỗ trợ.

Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ các dự án phát triển kinh tế - xã hội, mà còn tạo sự bất công bằng, bình đẳng trong thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; làm giảm niềm tin của người dân vào tính minh bạch của chính sách.

Để ngăn chặn tình trạng trục lợi, điều đầu tiên và quan trọng nhất là phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát quá trình lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường. Mọi khâu, từ xác minh nguồn gốc đất đến chi trả bồi thường phải được thực hiện công khai, minh bạch, có sự giám sát chặt chẽ của cơ quan chuyên môn và cộng đồng dân cư.

Cùng với đó, chính quyền địa phương cần kiên quyết xử lý nghiêm minh những cá nhân, tổ chức vi phạm. Mọi trường hợp cố tình kê khai gian dối, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi phải bị xử lý, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Chỉ khi có biện pháp mạnh tay, nghiêm khắc thì mới đủ sức răn đe, phòng ngừa hành vi tương tự.

Về lâu dài, các cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Mọi tiêu chí xác định đối tượng, mức bồi thường phải rõ ràng, có cơ sở pháp lý chặt chẽ, tránh việc “vận dụng linh hoạt” có thể dẫn tới thất thoát. Đồng thời, công tác quản lý đất đai cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất để việc kiểm tra, xác minh thông tin nhanh chóng, chính xác.

Chính sách bồi thường, hỗ trợ là vì người dân, vì sự phát triển bền vững của đất nước. Do đó, bất kỳ hành vi trục lợi nào từ chính sách đều là hành vi đáng lên án, cần bị xử lý nghiêm, từ đó củng cố niềm tin của nhân dân vào sự công bằng và kỷ cương pháp luật.